م
چشم اندازی به فلسفه علم سه دیدگاه کلاسیک درباره ماهیت علم ( بخش اول) به اعتقاد تجربه گرایان، تجربه نه تنها ریشه و منشأ همه معارف، از جمله علم، بلکه توجیه کننده آنها نیز هست. باورهای روزمره ما محصول تجارب فردی و گروهی ماست. دانشمندان نیز در برخورد با تجارب ملموس به نظریه پردازی درباره آنها روی می آورند و ایده آلشان این است که نظریاتشان را تجربه تأیید کند. به عنوان نمونه، هنگامی که به تاریخ پزشکی نگاه میکنیم بسیاری از نظریات علمی را می یابیم که ریشه در مشاهدات تجربی دارند. وبا بیماری جدی و واگیرداری بود که در قرون هجده و نوزده مرگ و میر بسیاری را باعث شد. هنوز هم در جوامع فقیر و در میان محله هایی از کلان شهرهای پر جمعیت، که از امکانات بهداشتی بی بهره اند، وبا براحتی شیوع می یابد و بسیاری از کودکان و بزرگسالان را به کام مرگ می کشد. در قرون هجده و نوزده نظریه های متفاوتی در باب علت شیوع بیماری وبا وجود داشت. چنین نظریه هایی، اغلب بدون توسل به موجودات ریزی مانند میکروب، وبا را ناشی از گازهای بدبوی مرداب یا فاضلاب می دانستند. جان اسنو در قرن نوزده در لندن، علت شیوع وبا را وجود میکروب های ریزی در آب آشامیدنی شهر دانست. وی با تلاش بسیار، اولیای شهرداری را متقاعد کرد که شیرهای آب را در میادین عمومی ببندند. پس از قطع شیرهای آب، شیوع وبا به شدت کاهش یافت و نظریه اسنو در سال ۱۸۵۴ به تأیید تجربی رسید. البته باید توجه داشت که رابطه علم و تجربه همواره به این سادگی نیست. چند دهه بعد، کخ و پاستور نظریه میکروبی بیماری ها را عرضه کردند.کخ باکتری مربوط به بیماری وبا را جداگانه کشت داد، اما پتن کوفر، که به نظریه کخ اعتقاد نداشت، آبی را آشامید که حاوی باکتری وبا بود و بیمار نشد. بنابراین، پتن کوفر نتیجه گرفت که میکروبی در کار نیست. البته بعدها معلوم شد که حق با کخ بوده است. این مثال نشان می دهد که صرف وجود مشاهده ای موید یا مبطل نظریه، آن را به شکلی قطعی تأیید یا ابطال نمی کند. تجربه گرایی آموزه ای فلسفی است که طبق آن تنها مفاهیمی جواز استفاده در زبان علم را دارند که به نوعی با تجربیات مستقیم یا غیر مستقیم ما در ارتباط باشند. تجربه گرایی در شکل افراطی، هر مفهوم، گزاره یا نظریه ای را که به نحوی از انحا نتوان ربط آن را با تجربه نشان داد تهی، مهمل و بی معنا می داند. البته میان تجربه گرایان بر سر اینکه نحوه اتصال احکام و مفاهیم با تجربه چگونه باید باشد اختلاف نظر است. برخی تأیید مستقیم و برخی ابطال را ملاک مناسب می دانند. منبع: کتاب، آشنایی با فلسفه علم، نوشته حسین شیخ رضایی و امیر احسان کرباسی زادهـ_ــ_ـ#برش_کتاب
آدرس تارنمای ما : https://manainstitute.ir ما را در ایتا و بله دنبال کنید: @maanainstitute