بله | کانال مبدأ

۲۳ آذر

مبدأ

هویت اسلامی–ایرانی، رمز پیروزی در دفاع مقدس تحلیلی بر کتاب «از ایرانمان دفاع می‌کنیم»

به همت جمعی از اندیشمندان و پژوهشگران سازمان پژوهش‌ها و برنامه‌ریزی آموزشی، روایت دفاع مقدس ۱۲ روزه در دستان آینده‌سازان این مرز و بوم قرار گرفته است؛ روزهایی که خود آنان آن را با پوست و گوشت و استخوان لمس کردند و دشمنان انسانیت را بیش از پیش شناختند.

در عصری که جنگ شناختی به یکی از مهم‌ترین و مؤثرترین شیوه‌های تهاجم تبدیل شده و اشغالگران قدس در پی اشغال اذهان و ضمیر دانش‌آموزان کشورمان هستند، این کتاب دقیقاً در مقابل این نوع تهاجم ایستاده است؛ کتابی که تلاش دارد زوایای پیدا و پنهان جنگ را به بهترین شکل روایت کند.

البته این نکته نیز حائز اهمیت است که در جنگ روایت‌ها یکی از مؤلفه‌های اصلی موفقیت، «روایت اول» است و سازمان پژوهش این مؤلفه را مهم قلمداد کرده و برخلاف بسیاری از اقدامات مشابه، سرعت عمل را لحاظ کرده که قابل تحسین است.

رسالت اصلی این کتاب تقویت هویت دینی و ملی است؛ مؤلفه‌ای که دشمنان این کشور آن را در محاسبات خود لحاظ نکردند و مانند گذشته دچار خطای محاسباتی شدند.

مهم‌ترین عنصری که باعث پیروزی ایران اسلامی در این نبرد شد چیزی جز ظهور و بروز روحیه‌ی ظلم‌ناپذیری و استکبارستیزی ایرانیان نبود؛ درسی که ایرانیان مسلمان آن را از اعماق تاریخ و واقعه‌ی عاشورا در کالبد هویتی خود به همراه دارند.

نکته قابل توجه این است که کتاب حاضر بر ابعاد مختلف این رویداد پرداخته و همین امر محتوا را برای مخاطب جذاب‌تر کرده است.

محورهای محتوایی مجموعه کتاب‌های «از ایرانمان دفاع می‌کنیم» شامل موارد زیر است:

نقش همدلی و اتحاد ملی در پیروزی

ضرورت و جایگاه پدافند غیرعامل

معرفی شهدای عزیز کشورمان

معرفی عامل ناپایداری و برهم‌زننده‌ی زندگی مسالمت‌آمیز جهان یعنی شیطان بزرگ

سهم علم و فناوری در میدان نبرد و مواردی از این دست

همچنین این کتاب در پی ایفای سهم خود در ساخت آینده کشور است. این یک قاعده عقلی است که ملت آگاه و بیدار مورد تجاوز قرار نخواهند گرفت و کتاب «از ایرانمان دفاع می‌کنیم» به دنبال آگاهی‌بخشی روانی–اجتماعی در سطح ملی درباره‌ی چالش‌های پیش‌روی کشور است.

اکنون این دبیران، معلمان و آموزگاران کشور هستند که باید دِین خود را به شهدای عزیز وطن و مسیر مقدس آنان ادا کنند و سهم خود را در جنگ حق و باطل بپردازند.

معلمان ایران، جویباران همیشه جاری هدایت! بدانید که عبای پیامبری اکنون بر دوش شما آرام گرفته است. رسالت خود را به‌جا آورید و آگاه باشید که در طرف درست تاریخ ایستاده‌اید…

سیدمحمدرضا میرمرادی

مبدأ | قرارگاه برنامه‌ریزی آموزشی

@mabdaa

🟢 محتوای هویتی بدون پشتوانه اجرایی؛ مسئله‌ای فراتر از یک کتاب

کتاب «از ایرانمان دفاع می‌کنیم» به‌عنوان یکی از ابتکارات مهم سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، با هدف تقویت هویت ملی، انسجام اجتماعی و تربیت سیاسی دانش‌آموزان تدوین و در اختیار مدارس قرار گرفته است. بعد از یک دوره بلاتکلیفی در ساحت تربیت سیاسی، این اثر از منظر محتوایی ظرفیت بالایی برای پاسخ به نیازهای تربیتی نسل جدید در مواجهه با تحولات اجتماعی و سیاسی دارد و از همین جهت، با استقبال رسانه‌ای و تبلیغات گسترده، خصوصاً از سوی وزیر محترم آموزش‌وپرورش همراه بوده است.

با این حال، گزارش‌های میدانی و بازخوردهای دریافتی از مدارس نشان می‌دهد که اجرای این کتاب در عمل با موانع و چالش‌های قابل توجهی روبه‌رو شده است؛ به‌گونه‌ای که فاصله معناداری میان هدف‌گذاری‌های اولیه و آنچه در مدرسه رخ می‌دهد، به چشم می‌خورد.
🧩 گسست میان تدوین و اجرا؛ مسئله‌ای قدیمی در برنامه درسیبا وجود اینکه نظام آموزشی ایران را یک نظام متمرکز می‌شناسیم، اما یکی از جدی‌ترین مسائل نظام برنامه درسی، فاصله میان «برنامه درسی قصدشده» و «برنامه درسی کسب‌شده» است؛ مسئله‌ای که در مورد این کتاب نیز به‌وضوح قابل مشاهده است. سازمان پژوهش وظیفه تولید و تدوین محتوا را بر عهده دارد، اما تحقق اهداف آن، مستقیماً به عملکرد بخش‌های اجرایی، به‌ویژه معاونت آموزش ابتدایی و معاونت آموزش متوسطه، وابسته است. نبود هماهنگی مؤثر و حتی اختلاف نظرهای بنیادین میان این بخش‌ها موجب شده محتوای تولیدشده، علی‌رغم ارزشمندی، به‌صورت یکسان، هدفمند و اثربخش در مدارس اجرا نشود.

در چنین شرایطی، اکتفا به تدوین دستورالعمل‌های کلی یا ابلاغ بخشنامه‌ها، نمی‌تواند شکاف میان قصد و عمل را پر کند و نیازمند تدبیر جدی‌تری است.

ابهام در شیوه اجرا، نشانه‌ای از مسئولیت‌گریزیعلی‌رغم تهیه شیوه‌نامه استفاده از کتاب، بررسی‌ها در میدان نشان می‌دهد که هنوز مشخص نیست مسئولیت‌هایی مانند تبیین محتوای کتاب، توانمندسازی معلمان، تعیین زمان‌بندی تدریس، شیوه تدریس و ارزشیابی بر عهده چه کسی است. این ابهام ساختاری، منجر به پراکنده‌کاری، سردرگمی مدارس و کاهش انگیزه معلمان و مدیران شده است.

فقدان توانمندسازی معلمانمحتوای هویتی و تربیت سیاسی، به‌طور ذاتی حساس و نیازمند مهارت‌های خاص تدریس است. نبود دوره‌های آموزشی کوتاه‌مدت، بسته‌های راهنمای اجرا و حمایت‌های مشاوره‌ای، باعث شده برخی از معلمان برای تدریس این کتاب احساس آمادگی و اطمینان نکنند. این خلأ، بیش از هر چیز، نیازمند ورود فعال و فراگیر معاونت‌های آموزشی و شبکه‌های ضمن‌خدمت معلمان است.

البته سازمان پژوهش در اقدامی قابل تقدیر، تلاش‌هایی را برای اشاعه کتاب و پشتیبانی محتوایی آغاز کرده است، اما این اقدامات بدون همراهی منسجم بخش‌های اجرایی، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.

ضرورت مشارکت بخش‌های اجرایی در فرایند طراحییکی از راه‌حل‌های اساسی برای برون‌رفت از این وضعیت، بازنگری در فرایند طراحی و تدوین برنامه‌های درسی است. تجربه نشان می‌دهد اگر بخش‌های اجرایی در مراحل طراحی و تدوین نقش نداشته باشند، طبیعی است که بسته تدوین‌شده در مرحله اجرا با مقاومت، بی‌تفاوتی یا عدم مقبولیت مواجه شود. مشارکت واقعی اجراکنندگان، نه‌تنها کیفیت طراحی را افزایش می‌دهد، بلکه احساس تعلق و مسئولیت‌پذیری نسبت به اجرای برنامه را نیز تقویت می‌کند. به نظر می‌رسد این مهم در فرایند تدوین کتاب رعایت نشده است.

واکنش حداقلی معاونت‌های آموزشی در شرایط غیرعادینکته قابل تأمل آن است که حتی در مقاطع حساس و ویژه، از جمله رخدادهای مرتبط با جنگ و افزایش نیاز جامعه به تقویت انسجام، آگاهی سیاسی و هویت ملی دانش‌آموزان، اقدام شاخص یا ابتکار تازه‌ای از سوی معاونت‌های آموزشی مشاهده نشده است. این در حالی است که انتظار می‌رفت چنین شرایطی، به محرکی برای فعال‌تر شدن بخش‌های اجرایی و تسریع در اجرای بسته‌های تربیتی موجود تبدیل شود؛ نه آنکه همان روال‌های معمول و کم‌تحرک گذشته ادامه یابد.

جمع‌بندیدر مجموع، کتاب «از ایرانمان دفاع می‌کنیم» نمونه‌ای روشن از یک محتوای درست و ضروری است که ضعف آن نه در متن، بلکه در اجراست؛ اجرایی که بدون تغییر محسوس در رویکرد تدوین از سوی سازمان پژوهش و عملکرد معاونت‌های آموزشی، همچنان با همان الگوهای ایستا و کم‌اثر گذشته ادامه خواهد یافت. تا زمانی که این وضعیت اصلاح نشود، فاصله میان سیاست‌گذاری و واقعیت مدرسه پابرجا خواهد ماند و اهداف بلند تربیتی، صرفاً در سطح اسناد باقی خواهند ماند.

مبدأ | قرارگاه برنامه‌ریزی آموزشی