✦ نام شخصیتکیومرث (گیومرت، کیومرث پیشدادی)✦ جایگاه در شاهنامهنخستین انسان، نخستین پادشاه جهان، بنیانگذار سلسلهٔ پیشدادیان، نماد آغاز تمدن، یکتاپرستی و فرّ ایزدی.✦ تبار و نسب- پدر و مادر: او نخستین انسان و آفریدهٔ مستقیم خداوند (یزدان) است.- همسر: نامشخص در شاهنامه- فرزند: سیامک (نخستین شهید راه تمدن)- نوه: هوشنگ (از سیامک؛ انتقامجوی خون پدر و جانشین کیومرث)- دودمان: پیشدادیان (بنیانگذار این سلسله)✦ خلاصه زندگی و روایتکیومرث در شاهنامه، نخستین انسانی است که یزدان او را میآفریند و به پادشاهی جهان برمیگزیند. او در کوهستان میزیَد و پوست حیوانات میپوشد (از این رو «گِلپوش» یا «پلنگینهپوش» خوانده میشود). دوران او عصر آغاز تمدن بشری است؛ نخستین قانونها، نخستین فرمانروایی و نخستین آیین پرستش خداوند. کیومرث فرزندی به نام سیامک دارد که جوانی برومند و محبوب است. اما اهریمن که از نظم نوین جهان خشمگین است، دیوی به نام خَزروان (یا دیو سیاه) را با سپاهی از دیوان به نبرد سیامک میفرستد. سیامک در این نبرد کشته میشود؛ این نخستین مرگ در جهان اسطورهای و نخستین خونِ ریختهشده بر خاک است.کیومرث یک سال در سوگ فرزند مینشیند. سپس هوشنگ (نوهٔ کیومرث و پسر سیامک) را با سپاهی از پریان و حیوانات (به روایت شاهنامه: درندگان و پرندگان) به نبرد دیوان میفرستد. هوشنگ دیو سیاه را شکست میدهد و انتقام خون پدر را میگیرد. کیومرث پس از سی سال پادشاهی (و به روایتی چهل سال) درمیگذرد و تاج را به هوشنگ میسپارد.✦ مهمترین رویدادهای زندگی- آفرینش بهعنوان نخستین انسان و نخستین پادشاه.- برقراری نخستین نظم و قانون در جهان.- تولد سیامک و پرورش نخستین نسل بشر.- هجوم اهریمن و کشتهشدن سیامک (نخستین تراژدی).- سوگ یکساله بر مرگ فرزند (نخستین سوگواری).- فرمان انتقام به هوشنگ و پیروزی بر دیوان.- مرگ و سپردن تاجوتخت به هوشنگ.✦ نمادها و عناصر وابسته- عنصر طبیعی: کوهستان (زیستگاه نخستین انسان، نماد تقدس، بلندی و نزدیکی به آسمان).- پوشش: پلنگینه (پوست پلنگ) (نماد آغاز تمدن و زندگی بدوی، اما در عین حال شاهانه و مقدس).- رنگ: سپید (نماد پاکی آغازین، بیگناهی نخستین و نور ایزدی).- حیوان: پلنگ (پوست آن پوشش شاه نخستین است و نماد قدرت بدوی).- نماد مفهومی: آغاز، نخستین انسان، نخستین شاه، پدر بشریت، نظم در برابر آشوب اهریمنی، نخستین سوگ.✦ بیت یا ابیات شاخص شاهنامه- آغاز شاهنامه با کیومرث (نخستین ابیات پس از ستایش خدا):نخستین، کیومرث آمد به شاهکه او بود بر تخت شاهی، پناهنخستین که بنهاد تخت و کلاهبر او سال، سی بود و شاهنشهی
- سوگ کیومرث بر سیامک:چو آگه شد از کشتنِ سیامکجهان شد بر او تنگ چون سایه، تکفرود آمد از تخت، زاریکنانرخ از خون دل، غرق در خون کنان
- پیروزی هوشنگ بر دیوان:جهاندار هوشنگ با تاج و تختبیامد ز دیوان بپرداخت بختبکشت از دیوانِ بدخواه، تنز خون ریخت بر دشت، پیراهن
✦ نکتهٔ کمتر شنیدهشده یا پژوهشی«کیومرثِ اوستایی؛ از غول کیهانی تا شاه یکتاپرست»: در اوستا، نام کیومرث به صورت «گَیومَرَتَن» (Gayō.marətan) به معنای «زندگی میرا» یا «زندهٔ میرا» آمده است. اما کیومرث اوستایی، نه یک پادشاه، بلکه یک «غول کیهانی» یا «انسان نخستین» است که از زمین و آسمان ساخته میشود و ابعادی اساطیری دارد. او پس از ۳۰ سال زندگی، به دست اهریمن کشته میشود و از نطفهٔ او که بر زمین میریزد، نخستین زوج انسان (مشی و مشیانه) به شکل گیاه ریواس میرویند. فردوسی این اسطورهٔ پیچیدهٔ کیهانی را سادهسازی کرده و کیومرث را به یک «شاهِ یکتاپرستِ آغازین» تبدیل کرده است. در شاهنامه، کیومرث نماد انسانِ در حال گذار از طبیعت به تمدن است.
نویسنده: جناب رضا عباسی، نویسنده و پژوهشگر کمیته پژوهشی سیمرغ روان
منابع برای مطالعهٔ بیشترشاهنامهٔ فردوسی (آغاز بخش اسطورهای: «پادشاهی کیومرث»)اوستا (فروردینیشت، وندیداد) برای چهرهٔ کهن گیومرتن«اسطورهشناسی ایرانی» نوشتهٔ مهرداد بهار (برای تحلیل تطبیقی کیومرث در اساطیر ایرانی)«تاریخ اساطیری ایران» نوشتهٔ ژاله آموزگار«شناخت اساطیر ایران» نوشتهٔ جان هینلز#سیمرغروان #شاهنامهادامه دارد...ــــــــــــــــــبله
آپارات تلگرام اینستاگرام حلقهی کتابخوانی ما در بله حلقه کتابخوانی ما در تلگرامــــــــــــــــــــــــــــــ
- سوگ کیومرث بر سیامک:چو آگه شد از کشتنِ سیامکجهان شد بر او تنگ چون سایه، تکفرود آمد از تخت، زاریکنانرخ از خون دل، غرق در خون کنان
- پیروزی هوشنگ بر دیوان:جهاندار هوشنگ با تاج و تختبیامد ز دیوان بپرداخت بختبکشت از دیوانِ بدخواه، تنز خون ریخت بر دشت، پیراهن
✦ نکتهٔ کمتر شنیدهشده یا پژوهشی«کیومرثِ اوستایی؛ از غول کیهانی تا شاه یکتاپرست»: در اوستا، نام کیومرث به صورت «گَیومَرَتَن» (Gayō.marətan) به معنای «زندگی میرا» یا «زندهٔ میرا» آمده است. اما کیومرث اوستایی، نه یک پادشاه، بلکه یک «غول کیهانی» یا «انسان نخستین» است که از زمین و آسمان ساخته میشود و ابعادی اساطیری دارد. او پس از ۳۰ سال زندگی، به دست اهریمن کشته میشود و از نطفهٔ او که بر زمین میریزد، نخستین زوج انسان (مشی و مشیانه) به شکل گیاه ریواس میرویند. فردوسی این اسطورهٔ پیچیدهٔ کیهانی را سادهسازی کرده و کیومرث را به یک «شاهِ یکتاپرستِ آغازین» تبدیل کرده است. در شاهنامه، کیومرث نماد انسانِ در حال گذار از طبیعت به تمدن است.
نویسنده: جناب رضا عباسی، نویسنده و پژوهشگر کمیته پژوهشی سیمرغ روان
منابع برای مطالعهٔ بیشترشاهنامهٔ فردوسی (آغاز بخش اسطورهای: «پادشاهی کیومرث»)اوستا (فروردینیشت، وندیداد) برای چهرهٔ کهن گیومرتن«اسطورهشناسی ایرانی» نوشتهٔ مهرداد بهار (برای تحلیل تطبیقی کیومرث در اساطیر ایرانی)«تاریخ اساطیری ایران» نوشتهٔ ژاله آموزگار«شناخت اساطیر ایران» نوشتهٔ جان هینلز#سیمرغروان #شاهنامهادامه دارد...ــــــــــــــــــبله
آپارات تلگرام اینستاگرام حلقهی کتابخوانی ما در بله حلقه کتابخوانی ما در تلگرامــــــــــــــــــــــــــــــ۷