یادداشت| سه اشتباه در ساده‌سازی موضوع واردات گندم و سویا از آمریکا در تحلیل مساله واردات کالاهای اساسی از آمریکا که در پی مذاکرات بر سر آزادسازی وجوه بلوکه شده در قطر برجسته شد، عدم توجه به سه موضوع موجب انحراف در تحلیل صحیح شده است: یکم- موضوع واردات از آمریکا دارای مراتب است. بالاترین مرتبه از آن واردات از مبدا و به تعبیر رایج اوریجین آمریکاست که ترامپ وعده آن را برای پول‌های بلوکه شده داده بود مبنی بر بهره‌مند شدن کشاورز آمریکایی از آن، که این موضوع در صورت وقوع قطعا موجب بهره‌برداری سیاسی ترامپ مبنی بر تحمیل معادله نفت در برابر غذا به ایران و دستمایه‌ای برای تحقیر کشور از سوی وی خواهد بود که خوشبختانه شنیده شده ممنوعیت آن از سوی مقامات عالی ابلاغ شده است. حال آن که برخی در داخل کشور با توهم ایجاد درهم‌تنیدگی و وابستگی متقابل توصیه به این کار می‌کردند، غافل از آن که در منطق اقتصادی نیز بازار ایران سهم بسیار محدودی از مجموع درآمد این شرکت‌ها را به خود اختصاص می‌دهد و صرفا وابستگی یک‌سویه ایران را رقم می‌زند. دوم- بخش قابل توجهی از واردات کشور از مبدا کشورهایی مثل برزیل انجام می‌شود که صاحبان عمده این شرکت‌ها، سهامداران آمریکایی و اغلب یهودی هستند. این موضوع فارغ از آن که در چه دولت‌هایی بوده است قطعا یکی از نقاط آسیب‌پذیری امنیت غذایی کشور است که لازم است وابستگی به آن‌ها کاهش یابد و مسبوق به سابقه بودنش توجیه قابل قبولی برای تداوم آن نیست. وابستگی تامین کالاهای اساسی به شرکت‌هایی آمریکایی قابلیت کاهش 30 درصدی در یک سال و جایگزینی کامل در صورت برنامه ریزی سه ساله را دارد که مهم‌ترین مانع آن منافع نهادینه شده ذی‌نفعان در این وضعیت است. سوم- اگر آزادی عمل برای بهره‌برداری از منابع ۶+۶ میلیارد دلار گفته شده در قطر به واسطه تعهدات و واسطه‌ها، محدود به همان شرکت‌های آمریکایی شود، این حجم از منابع ما را به وابستگی کامل به شرکت‌های آمریکایی می‌کشاند و برنامه جاری در رابطه با متنوع سازی مبادی واردات از کشورهایی نظیر روسیه، قزاقستان، پاکستان و عراق که وابستگی‌های تامین، لجستیک و ارزی را کاهش می‌دهد، عملا کنار می‌رود. مضافا آن که واردات از این شرکت‌ها لاجرم از طریق بنادر جنوبی انجام می‌شود که بدین ترتیب ابزار محاصره دریایی نیز به صورت تیزتر در اختیار دشمن قرار خواهد گرفت.با عنایت به مطالب فوق دغدغه صاحب‌نظران در این موضوع به‌جا شمرده می‌شود و نیازمند توجه و مراقبت است.
#یادداشت
: @amtt_ir۱۰
دلایل عدم ایجاد بحران بزرگ در بازار جهانی نفت تاکنونمحمدمجتبی ولدآبادی؛ کارشناس حوزه دیپلماسی انرژی اندیشکده امیرکبیر برنامه به وقت ایران (شبکه خبر)_۵ مرداد ۱۴۰۵ تماشای گفتگو #کلیپ
: @amtt_ir۴۳
نشست بیستوهشتم عصرانه اندیشگاهی موضوع: «تامین مالی نظام اندیشگاهی، تجربهها، چالشها و فرصتها»محورهای اصلی نشست:
اشتراکگذاری تجارب موفق و ناموفق اندیشکدهها در تامین مالی بررسی ظرفیتهای قانونی و نهادی برای تامین مالی اندیشگاهی بررسی تشکیل صندوق(های) تخصصی اندیشهورزی و ظرفیتهای موجود میزبان عصرانه بیستوهشتم: اندیشکده سیاستگذاری امیرکبیر سهشنبه ۲۷ مرداد ماه ۱۴۰۵ – ساعت ۱۵ الی ۱۸:۰۰ خانه اندیشهورزان#عصرانه_اندیشگاهی
: @amtt_ir۳بیانیه اندیشکده سیاستگذاری امیرکبیر در حوزه بنزین.pdf
۳۷۱ کیلوبایت
️ بیانیه تحلیلی اندیشکده سیاستگذاری امیرکبیر پیرامون سیاست دولت در حوزه بنزین در شرایط ویژه فعلی کشور تاریخچه اعمال سیاستهای قیمتی در حوزه بنزین نشان می‌دهد، موفقیت سیاست های قیمتی تابع شرایط سیاسی _اجتماعی و رابطه دولت_مردم است.بیش برآوردی کسری بنزین عامل سوق دهنده سیاستگذاران به اتخاذ سیاستهای نادرست است.افزایش یکباره قیمت بنزین روی دیگر طرح تخصیص سهمیه به کد ملی یا ایجاد بازار مبادله سهمیه توسط مردم است؛ هرچند طراحان در فضای رسانهای مستقیما به آن اشاره نکنند.تاریخچه اعمال سیاستهای قیمتی گواهی می‌دهد که اتخاذ سیاست های دفعی، غیرمسئولانه و بدون درنظر گرفتن پیچیدگی و ابعاد مختلف مسئله، اثر معکوس داشته اند.برخلاف تصور اولیه، بخش زیادی از پرمصرفین را دهک های کم درآمد جامعه تشکیل میدهند. با افزایش قیمت بنزین این بخش از جامعه با وجود بیشترین فشارهای معیشتی، بیشترین ضرر را نیز متحمل خواهند شد. نارضایتی بخشی از مردم را رضایت بخشی دیگر خنثی نمیکند. سیاست مناسب در اصلاحات بنزین در شرایط ویژه فعلی کشور، اصلاح تدریجی با به کارگیری مجموعه ای از سیاست های تدریجی قیمتی و غیرقیمتی توأمان با عنایت به اقتضائات محیطی است.: @amtt_ir۱۵۲۱ یادداشت| درآمدهای نفتی؛ فراتر از روایت «صفر» ! محمدمجتبی ولدآبادی در شرایطی که گزارههایی همچون «صادرات نفت؛ صفر» به جهت گیری بخشی از ادبیات غالب در فضای سیاسی و رسانهای کشور تبدیل شده است، توصیف دقیق وضعیت موجود در حوزه فروش و وصول درآمدهای نفتی واقعیتهای دیگری را نشان می‌دهد: بررسی دادههای آشکار از روند فروش و وصول درآمدهای نفتی حاکی از آن است که اگرچه منابع ارزی کشور نسبت به سالهای گذشته کاهش یافته است، اما وضعیت موجود با توقف فروش نفت یا فقدان امکان تأمین حداقل منابع مورد نیاز کشور فاصله دارد. از ابتدای سال تا ابتدای شروع دور دوم محاصره (مطابق دادههای منتشر شده در پایگاههای کپلر، ورتکسا، بلومبرگ و یوانی) حدود 270 میلیون بشکه نفت صادر شده که حدودا 180 میلیون بشکه از آن پیش از دور اول محاصره صادر شده و حدودا 90 میلیون بشکه از آن نیز پیش از دور دوم محاصره از منطقه خارج شده و در قالب محمولههای ذخیرهشده روی آب قرار دارد و به تدریج تا پایان مهرماه به فروش خواهد رسید. به بیان دیگر با توجه به شرایط پیشگفته، درآمدهای حاصل از فروش نفت صادرشده و وصول منابع ناشی از آن تا حدود دو ماه آینده ادامه خواهد داشت. در حال حاضر درآمدهای حاصل از فروش نفت کشور با لحاظ فاصله زمانی به طور متوسط سه ماهه در وصول آن، نهتنها از میزان پیشبینیشده در قانون بودجه عقب نمانده است، بلکه با توجه به برآورد حدود 22 تا 23 میلیارد دلار درآمد ارزی حاصل از نفت صادر شده تا کنون، میتوان بیش از 63 درصد از درآمدهای ارزی پیشبینیشده از محل فروش نفت در قانون بودجه سال ۱۴۰۵ را محقق شده دانست که وصول خواهد شد. این حجم برابر با کل درآمدهای نفتی سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ است که کشور در سالهای مذکور نیز با وجود محدودیتهای شدید خارجی و کاهش قابل توجه درآمدهای نفتی اداره شد. مضافا آن که با پیگیری فعال سياسی میتوان سازوکار لازم برای بهرهمندی هرچه بیشتر از بخشی از منابع ارزی کشور در کشورهای همسو نظیر چین و عراق که به دلیل محدودیتهای انتقال بهطور کامل در اختیار قرار ندارد، فراهم ساخت تا در کنار درآمدهای جاری نفتی در اختیار دولت قرار گیرد. البته این موضوع نافی لزوم تلاش کامل برای تحقق کامل صادرات نفت از طریق شکستن محاصره دریایی یا از مسیرهای دیگر فروش نیست.#یادداشت
: @amtt_ir۱۱۳۱
نشست بیستوهشتم عصرانه اندیشگاهی به گزارش گروه خبر جامعه اندیشکدهها؛ عصرانه اندیشگاهی بیستوهشتم به میزبانی اندیشکده سیاستگذاری امیرکبیر در خانه اندیشهورزان برگزار شد. این نشست به «تامین مالی نظام اندیشگاهی، تجربهها، چالشها و فرصتها» اختصاص داشت که در مردادماه 1405 با حضور دکتر متفکر آزاد، نماینده و عضو هیأت رئیسه مجلس شورای اسلامی و دکتر سیفالدین از معاونت علمی ریاست جمهوری برگزار شد. در این نشست، چالشهای موجود در مدلهای تامین مالی، آسیبهای وضعیت کنونی، ضرورت حفظ استقلال اندیشهای و راهکارهای ایجاد منابع پایدار مالی مورد بحث قرار گرفت و بر این نکته تاکید شد که موضوع تامین مالی، یکی از مهم‌ترین موانع بلوغ حرفهای اندیشکدهها در ایران است. نوع و افق زمانی منابع مالی میتواند بر دستورکار، قالب و محتوای تولیدات فکری اندیشکدهها اثر بگذارد. بهدلیل وابستگی بسیاری از اندیشکدهها به پروژههای کوتاهمدت، امکان برنامهریزی بلندمدت و حفظ نیروی انسانی متخصص را از دست میدهند. گزارش کامل این نشست را از اینجا مطالعه کنید.: @amtt_ir۲
یادداشت| شکستن محاصره؛ شرط اثربخشی اهرم بازدارندگی در هرمز محمدمجتبی ولدآبادیاگر تنگه هرمز بهعنوان یک اهرم بازدارنده مورد استفاده قرار میگیرد، لازم است همزمان مسیرهای جایگزین برای تداوم صادرات نفت و دور زدن محاصره فعال شوند. چرا که در غیر این صورت اهرم تنگه هرمز با بدیلی از سوی آمریکا بی اثر خواهد شد. تجربه تحریمهای آمریکا نشان دهنده آن است که هیچیک از ابزارهای فشار تا زمانی که برای طرف مقابل کارآمد باشند، کنار گذاشته نمیشوند. بنابراین منوط کردن فروش نفت به بازگشایی تنگه و معطل نگه داشتن صادرات تا زمان رفع محاصره، میتواند اثر اقتصادی انسداد را افزایش داده و این تصور را در آمریکا تقویت کند که محاصره توانسته است جریان درآمدهای نفتی ایران را مختل کند. طبیعتا این موضوع انگیزه آمریکا برای تداوم فشار و ماندگار شدن محاصره را افزایش می‌دهد.بنابراین، کاهش وابستگی صادرات نفت به تنگه هرمز علاوه بر اثربخشی تنگه هرمز به اهرم بازدارندگی ایران، یکی از الزامات تضمین امنیت انرژی کشور در سال های آینده است. ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود، راهکارهای متعددی برای عبور از محاصره در اختیار دارد.نخستین راهکار، فروش نفت از طریق مسیرهای زمینی به کشورهای همسایه و مناطق نزدیک است. پالایشگاههای ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان ظرفیت خالی دارند و بخشی از آن‌ها نیز فرسوده است. ویژگی پالایشگاههای فرسوده آن است که تنها پالایش نفت با قیمت پایین برای آن‌ها مقرونبهصرفه است؛ بنابراین با ارائه تخفیف میتوان از ظرفیت این پالایشگاهها استفاده کرد.دومین راهکار، فروش نفت از مسیر ریلی به چین است. در حال حاضر روزانه تعداد اندکی رام قطار از چین به ایران میآید که بعضا حمل یکطرفه دارد و در بازگشت خالی میماند. با بهرهگیری از این ظرفیت و افزایش تعداد رامهای قطار به ۶ تا ۹ رام در روز، میتوان روزانه ۵۰ تا ۸۵ هزار بشکه نفت به چین صادر کرد. این موضوع، البته نیازمند پیگیری در سطح سیاسی است.سومین راهکار، بهرهگیری از مسیر دریای خزر برای صادرات نفت به کشورهای شمالی، از جمله روسیه و قزاقستان است. در این چارچوب، نفت خام از طریق خط لوله ری–نکا به بندر امیرآباد و سپس با کشتیهای کوچک به روسیه ارسال می‌شود. اما برای صادرات نفت خام، خرید یا اجاره ناوگان جدید ضروری است. در صورت تأمین ناوگان، امکان افزایش صادرات نفت از دریای خزر تا ۳۰۰ هزار بشکه در روز وجود خواهد داشت.برآوردها نشان می‌دهد که در سناریوی بدبینانه و با فرض سختترین شرایط محاصره، امکان صادرات حدود ۵۰۰ هزار بشکه در روز وجود دارد. در سناریویی واقعبینانهتر و با فراهم آوردن تمهیدات لجستیکی و سیاسی لازم، این رقم در بازه سه تا ششماهه میتواند تا ۷۵۰ هزار بشکه در روز افزایش یابد. هرچه مسیرهای جایگزین فعالتر شوند، محاصره بیاثرتر می‌شود و بازدارندگی ناشی از مدیریت بر تنگه هرمز، واقعیتر خواهد شد.#یادداشت
: @amtt_ir۴۱ یادداشت| رشد صادرات فلزی در شرایط محاصره دریایی؛ فلزات پرارزش محاصره را دور زدند
حسین کارآزما پس از آغاز نخستین محاصره دریایی کشور در اواخر فروردینماه سال جاری و تداوم آن در ماههای اخیر، یکی از نگرانیهای اصلی، تأثیر این محدودیتها بر صادرات و ارزآوری کشور، از جمله در بخش صادرات غیر نفتی بوده است. در این میان، زنجیرههای فلزی همچون فولاد، مس و آلومینیوم، بهعنوان یکی از بخشهای مهم صادرات غیر نفتی کشور، بهدلیل وابستگی قابل توجه صادراتشان به حمل و نقل دریایی، از جمله بخشهایی بودند که انتظار میرفت تحت تأثیر جدی این محدودیتها قرار گیرند. با این حال، بررسی عملکرد صادرات زنجیرههای فلزی در پنجماهه نخست سال جاری، نشان می‌دهد صادرات مس و آلومینیوم نهتنها متوقف نشده، بلکه از نظر ارزشی افزایش یافته و از نظر وزن نیز رشد کرده یا حفظ شده است: صادرات مس در پنجماهه نخست سال از نظر وزنی ۲۱ درصد و از نظر ارزشی ۶۶ درصد رشد داشته است. به علاوه، صادرات آلومینیوم نیز در این دوره از نظر وزنی تقریباً ثابت مانده (رشد ۱.۵ درصدی) اما از نظر ارزشی ۲۶ درصد افزایش یافته است. بخشی از این رشد ارزشی در هر دو فلز، ناشی از افزایش قیمت جهانی آن‌ها طی یک سال اخیر بوده است. تداوم یا افزایش نسبی صادرات مس و آلومینیوم در شرایط محاصره دریایی کشور نشان می‌دهد که ارتقای ارزش نسبی هر تن کالای صادراتی کشور، علاوه بر ارزآوری بیشتر، میتواند تحریمپذیری و اثرگذاری محدودیتهای حملونقلی بر مسیرهای تجاری کشور را نیز کاهش دهد. از این منظر، توسعه زنجیرههای پاییندستی و حرکت به سمت صادرات محصولات با ارزش افزوده و ارزش واحد بالاتر، صرفاً به معنای افزایش درآمد ارزی نیست، بلکه میتواند به افزایش تابآوری تجارت خارجی کشور در برابر محدودیتهای تجاری و حملونقلی نیز کمک کند. در مجموع وزن صادرات محصولات زنجیرههای فلزی نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۷.۲ درصد کاهش یافته، اما ارزش صادرات آن‌ها ۶.۵ درصد رشد کرده و به ۳.۹ میلیارد دلار رسیده است. بخش عمده کاهش وزنی صادرات ناشی از افت صادرات محصولات فولادی بوده است؛ بهگونهای که وزن صادرات زنجیره فولاد ۱۱ درصد و ارزش آن ۲۰ درصد کاهش یافته است. در حقیقت رشد وزنی و ارزشی صادرات مس و آلومینیوم، کاهش بوجود آمده در صادرات محصولات فولادی را پوشش داده است. البته باید توجه داشت که کاهش صادرات زنجیره فولاد را نمیتوان لزوماً به محدودیتهای ناشی از محاصره دریایی نسبت داد؛ چراکه آسیب واردشده به صنعت فولاد در جنگ اخیر و اولویت قرار گرفتن تأمین نیاز داخل به محصولات این زنجیره نیز میتواند بخش قابل توجهی از این کاهش را توضیح دهد. در کنار تغییر ترکیب کالاهای صادراتی، یکی از مهم‌ترین تحولات این دوره، تغییر در مقاصد صادراتی بوده است، به گونهای که همزمان با کاهش سهم برخی مقاصد گمرکی از جمله چین و امارات، ارزش صادرات به ترکیه ۱۲۳ درصد افزایش یافته است. این تغییر نشان می‌دهد که بخشی از تجارت خارجی کشور در واکنش به محدودیتهای ایجادشده در مسیرهای دریایی، به سمت مقاصد و مسیرهای جایگزین حرکت کرده است. در مجموع، تجربه پنجماهه نخست سال نشان می‌دهد که محاصره دریایی در این دوره بهویژه درمورد کالاهای با ارزش واحد بالاتر، موجب توقف صادرات نشده، بلکه موجب تغییر در ترکیب کالاها، مقاصد صادراتی و شیوههای حملونقل شده است. بااینحال، تغییر مسیرهای تجاری، موجب افزایش زمان حمل و رشد قابل توجه هزینههای حملونقل نیز شده است. همچنین باید توجه داشت اتکای فزاینده به یک مسیر یا مقصد جایگزین، بهویژه در صورت استمرار محدودیتهای ناشی از محاصره دریایی، میتواند خود به یک نقطه آسیبپذیر جدید تبدیل شود. ازاینرو، لازم است در کنار حفظ و توسعه مسیرهای موجود، ظرفیت مسیرهای جایگزین دیگری از جمله پاکستان و کشورهای حوزه CIS و نیز استفاده بیش از پیش از ظرفیت صادراتی حملونقل ریلی، مورد توجه قرار گیرد.#یادداشت
: @amtt_ir۸