اقتصاد ایران، علیرغم جنگ و تحولات عمیق سیاسی، یک بار دیگر در صدر موضوعات روز قرار گرفته و افکار عمومی را به خود مشغول کرده است. در هر رسانهای که سرک بکشی، یکی از موضوعات داغ قیمت بنزین است. مردمی که در دهههای گذشته چند بار تجربه مواجهه با تغییرات عظیم در بازار انرژی و پیامدهای آن را دارند، امروز نیز با نگرانی اخبار بنزین را دنبال میکنند. آنها تجربیات گذشته را با یکدیگر مقایسه میکنند و با مرور دوباره آن سیاستها در ذهن خود به این میاندیشند که در هر نوبت حال و روزشان چگونه بود.
جایگزینی یارانههای انرژی با پرداختهای نقدی در سال ۱۳۸۹ یکی از بزرگترین اصلاحات اقتصادی تاریخ معاصر ایران بود که از آن زمان تاکنون پژوهشهای گستردهای برای بررسی ابعاد گوناگون آن در دنیا انجام شده است.
این مقاله با بررسی تعدادی از مهمترین پژوهشهای انجام شده درباره سیاست هدفمندی یارانهها، آثار آن بر وضعیت رفاهی خانوارهای ایرانی را مورد بررسی قرار میدهد. یافتههای این پژوهشها نشان میدهد که سیاست پرداخت نقدی در کوتاهمدت موفق شد فقر و نابرابری را بهصورت چشمگیری کاهش دهد، بدون آنکه شواهدی از کاهش عرضه نیروی کار در کشور پیدا شود. موفقیتی که البته پایدار نماند، چرا که کاهش ارزش واقعی پرداختهای نقدی در اثر تورم، همراه با فشارهای اقتصادی ناشی از تحریمها، بهتدریج دستاوردهای اولیه آن را فرسوده کرد. هزینههای اصلی این تعدیل اقتصادی بیش از همه بر دوش مصرفکنندگان اصلی کشور یعنی طبقه متوسط افتاد و با کاهش هزینههای سلامت، آموزش و سایر مخارج، آثار بلندمدت خود را بر زندگی آنها نشان داد.
این امر یک سوال مهم را پیش روی سیاستگذاران امروز قرار میدهد:
آیا میتوان راهی برای اصلاحات اقتصادی در ایران پیدا کرد که همزمان فقر و نابرابری را کاهش دهد و از رفاه تمامی گروههایی که زندگی و فعالیت اقتصادیشان به قیمت انرژی وابسته است محافظت کند؟ گروههایی که در سالهای اخیر بیش از پیش در برابر تورم و کاهش قدرت خرید آسیبپذیر شدهاند؛ و مهمتر از همه، آیا میتوان اصلاحات را بهگونهای طراحی کرد که دستاوردهای آن نه فقط برای امروز، بلکه برای سالهای آینده نیز حفظ شود؟
این مقاله با مرور بزرگترین تجربه ایران و مقایسهای کوتاه با تجربه سهمگین اندونزی، شش درس مهم درباره طراحی، اجرای سیاسی و الزامات کلاناقتصادی اصلاح یارانهها ارائه میکند:
۱. پرداختهای نقدی قابل توجه بودند۲. افسانهی «دریافتکنندهی تنبل» فرو ریخت۳. نابرابری در کوتاه مدت بشدت کاهش یافت۴. یارانههای سوخت واقعاً به نفع چه کسانی است۵. بزرگترین ضربه اقتصادی به طبقه متوسط وارد شد، نه فقرا۶. بزرگترین دستاوردها با یک دشمن آشنا از بین رفتند: تورم
@dmag_ir
۸۵
۵:۲۸
این نوشتار تلاش میکند تا با مواجهه انتقادی با گفتمانسازیهایی که در سالهای اخیر حول واژه «ناترازی» انجام شده، زاویهای جدید برای فکر کردن به مسائل کشور و احیانا ارائه راهحلهای موثرتر برای اصلاح و تغییر به وجود بیاورد.
چرا وقتی بین ۳۰ تا ۴۰ درصد مردم زیر خط فقر یا در محدوده آن زندگی میکنند، قدرت خرید و رفاه بخش عمده جامعه از دست رفته و کشور همچنان در شرایط جنگی قرار دارد، باید حل مسائل موجود را از رفع ناترازی شروع کرد؟ چرا نباید مسئله را از جاهای دیگری مانند «رفع فقر»، «بازسازی نیروی انسانی» یا مفاهیمی مانند «رشد به نفع فقرا» یا «رشد به نفع اکثریت» آغاز کرد و مسئله ناترازی و تامین منابع را در حاشیه آن حل کرد؟
از آنجا که مسیر فکر کردن ما درباره موضوعات، با واژگانی که انتخاب میکنیم شکل میگیرد و محدود میشود، در این مقاله، ابتدا واژگان رایج در این گفتمان پس از اشارهای به افزایش چشمگیر استفاده از آنها در سالهای اخیر، مورد بررسی قرار میگیرند. سپس ذینفعان آن به صورت کلی تحلیل میشوند و پس از آن سه تغییر اقتصادی مهم در سالهای ۱۳۸۹، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۴ از همین منظر با یکدیگر مقایسه میشوند. در نهایت پس از اشارهای به روند تغییرات میزان استفاده واژگانی مانند «ناترازی»، «فقر»، «آموزش» و «سلامت» در یکی از مهمترین خبرگزاریهای کشور، استدلال میشود که دغدغه کانونی گفتمان ناترازی، متمرکز بر مفاهیم مالی در بنگاهداری اقتصادی است و موجودیتی به نام جامعه حضور پررنگی در آن ندارد و تنها میتواند در قالب تبصره و الحاقیه و سیاستهای جبرانی در آن لحاظ شود.
هدف این مقاله دعوت به بازاندیشی درباره سیاستهای قبلی و پرهیز از نگاههای تقلیلگرا و مخاطرهآمیزی است که جامعه در آنها تضعیف میشود.
@dmag_ir
۱۰۱
۱۰:۴۸
اصلاحات اقتصادی و ماهماندیشی درباره تجربه سیاستگذاری اقتصادی در ایران
چرا بسیاری از تصمیمهای اقتصادی ایران در دهههای اخیر به نتایج مطلوب خود نرسیده و به بحرانهای عمیق سیاسیاجتماعی منجر شدهاند؟
در نشست «اصلاحات اقتصادی و ما» میخواهیم با مرور تجربیات خود در دهههای اخیر و واکاوی واکنشهای اعتراضی جامعه، به الگوهای کارآمدی برای تصمیمگیری و سیاستگذاری موثر و پایدار فکر کنیم.
اطلاعات بیشتر در روزهای آینده منتشر خواهد شد.
️️️️️️️️️️️️️️️️️️ حمایت | تماس
@dmag_ir
چرا بسیاری از تصمیمهای اقتصادی ایران در دهههای اخیر به نتایج مطلوب خود نرسیده و به بحرانهای عمیق سیاسیاجتماعی منجر شدهاند؟
در نشست «اصلاحات اقتصادی و ما» میخواهیم با مرور تجربیات خود در دهههای اخیر و واکاوی واکنشهای اعتراضی جامعه، به الگوهای کارآمدی برای تصمیمگیری و سیاستگذاری موثر و پایدار فکر کنیم.
@dmag_ir
۹۷
۸:۴۳
روزگاری تحریمهای اقتصادی به عنوان جایگزینی برای جنگ در دنیا معرفی میشد و بسیاری امیدوار بودند تا این شیوه بتواند مسائل بینالملل را بدون جنگ و ویرانی حل کند و برخی نیز آن را بیاثر میپنداشتند. اما گذشت زمان این تصورات را با تردیدهای اساسی مواجه کرد. رفتهرفته مشخص شد که تحریمهای اقتصادی خسارتهای برگشتناپذیر در زندگی مردم به جا میگذارند.
محمدجواد دشتیمنش، پژوهشگر اقتصادی، در این نوشتار یکی از پژوهشهای انجامشده درباره آثار بین نسلی تحریم بر آینده تحصیلی کودکان ایرانی مورد بررسی قرار داده است و بر این نکته تاکید میکند که باید مانع آن شد که فشارهای اقتصادی منجر به محدود شدن فرصت تحصیل و رشد فرزندان بیانجامد.
نتایج این پژوهش نشان میدهد خسارتهای بلندمدت تحریم در مواردی مانند لغو کلاسهای تقویتی و آموزشهای جانبی و حتی انصراف از تحصیل نمایان میشود و در سالهای آینده، در قالب محدودیت در فرصتهای شغلی و درآمدی خود را بر نسلی که امروز پشت نیمکت مدرسه نشسته تحمیل میکند.
@dmag_ir
۹۴
۹:۳۹
مدرسه غیردولتی گرانتر از حقوق یک سال کارگر
در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶، کف شهریه مدارس غیردولتی مطابق الگوی مصوب وزارت آموزش و پرورش روی حدود ۳۰ میلیون تومان ایستاده و سقف آن برای دوره متوسطه دوم تهران تا ۲۲۰ میلیون تومان بالا رفته است.
این در حالی است که در سالهای گذشته سهم دو دهک پایین درآمدی از رتبههای برتر کنکور ۳.۴٪ شده و این عدد برای دو دهک ثروتمند ۵۴٪ است.
به عبارت دیگر، هزینههای آموزش عملاً به ابزار جداسازی طبقاتی و قفلکردن تحرک اجتماعی آن تبدیل شده است.
متن کامل یادداشت علیرضا چمنزار درباره وضعیت کنونی آموزش در ایران را در لینک زیر مطالعه کنید:
d-mag.ir/p25282
@dmag_ir
در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶، کف شهریه مدارس غیردولتی مطابق الگوی مصوب وزارت آموزش و پرورش روی حدود ۳۰ میلیون تومان ایستاده و سقف آن برای دوره متوسطه دوم تهران تا ۲۲۰ میلیون تومان بالا رفته است.
این در حالی است که در سالهای گذشته سهم دو دهک پایین درآمدی از رتبههای برتر کنکور ۳.۴٪ شده و این عدد برای دو دهک ثروتمند ۵۴٪ است.
به عبارت دیگر، هزینههای آموزش عملاً به ابزار جداسازی طبقاتی و قفلکردن تحرک اجتماعی آن تبدیل شده است.
متن کامل یادداشت علیرضا چمنزار درباره وضعیت کنونی آموزش در ایران را در لینک زیر مطالعه کنید:
d-mag.ir/p25282
@dmag_ir
۱۲۳
۵:۳۰
*
* نشستِ «اصلاحات اقتصادی و ما»؛ گفتگو درباره تجربه سیاستگذاری اقتصادی در ایران
چرا بسیاری از تصمیمهای مهم اقتصادی در دهههای اخیر به نتایج مطلوب خود نرسیدهاند و به بحرانهای عمیق سیاسیاجتماعی منجر شدهاند؟
در نشست «اصلاحات اقتصادی و ما» میخواهیم با مرور تجربیات خود در دهههای اخیر و واکاوی واکنشهای اعتراضی جامعه، به الگوهای کارآمدی برای *تصمیمگیری و سیاستگذاریِ موثر، پایدار و تابآور فکر کنیم.
* اقتصاد به نسخههای ساده تن نمیدهد *| تاریخ تحول مکتبهای اقتصادی در دنیا
علی حسینی اسفیدواجانی | پژوهشگر سیستمهای پیچیده و اقتصاد، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی
* اصلاح اقتصادی از منظر زندگی روزمره *| عدالت، اعتماد و حق مشارکت در تصمیمهایی که بر زندگی مردم اثر میگذارند
شیرین احمدنیا | جامعهشناس، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، رئیس انجمن جامعهشناسی
* اقتصاد سیاسی فرسایش *| هزینههای فزاینده تاخیر و تغییر
نوید رئیسی | پژوهشگر اقتصاد سیاسی، دانشجوی دکتری اقتصاد دانشگاه شریف
* اقتصاد آنسوی قاب *| از عدد تا زندگی؛ اقتصاد در تجربهی آدمهای واقعی
محسن استادعلی | کارگردان، نویسنده و تهیهکننده سینمای مستند
*
* ثبت نام:
d-mag.ir/p25324
** اصلاح بازار تحت فشار تحریم و جنگ با مردم چه میکند؟
آیا میتوان به بدیلی برای اصلاحات دستوری فکر کرد؟
برگزارکنندگان:* مجله تحلیلی دقیقه | انجمن جامعهشناسی ایران | انجمن صنفی روزنامهنگاران استان تهران
️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️ حمایت | تماس
@dmag_ir@iran_sociology@tehran_association_journalists
چرا بسیاری از تصمیمهای مهم اقتصادی در دهههای اخیر به نتایج مطلوب خود نرسیدهاند و به بحرانهای عمیق سیاسیاجتماعی منجر شدهاند؟
در نشست «اصلاحات اقتصادی و ما» میخواهیم با مرور تجربیات خود در دهههای اخیر و واکاوی واکنشهای اعتراضی جامعه، به الگوهای کارآمدی برای *تصمیمگیری و سیاستگذاریِ موثر، پایدار و تابآور فکر کنیم.
*
** اصلاح بازار تحت فشار تحریم و جنگ با مردم چه میکند؟
آیا میتوان به بدیلی برای اصلاحات دستوری فکر کرد؟
برگزارکنندگان:* مجله تحلیلی دقیقه | انجمن جامعهشناسی ایران | انجمن صنفی روزنامهنگاران استان تهران
@dmag_ir@iran_sociology@tehran_association_journalists
۸۸
۹:۳۹
*
* آمار داوطلبان کنکور سراسری در سال ۱۴۰۵**۱ میلیون و ۷۰ هزار و ۲۴۱ داوطلب در کنکور سراسری ۱۴۰۵ شرکت کردند. اغلب داوطلبان ورود به دانشگاه زنان هستند (حدود ۶۵%). از هر ۱۰ داوطلب کنکور سراسری، تقریباً ۴ نفر داوطلب تجربی (۴۲%)، ۳ نفر داوطلب انسانی (۳۱%)، ۱.۵ نفر داوطلب ریاضی (۱۳%) و ۱.۵ نفر داوطلب هنر و زبان (۱۴%) بودهاند.
ریاضی محبوبترین گزینه در میان داوطلبان مرد و هنر محبوبترین گزینه در میان داوطلبان زن است. نسبت زن و مرد در میان داوطلبان ریاضی و هنر به ترتیب ۴۰-۶۰ و ۲۰-۸۰ است. نسبت زن و مرد در رشتههای تجربی، انسانی و زبانهای خارجی مشابه است تقریبا برابر با ۷۰ زنان و ۳۰ مردان.
در توزیع مجموع تعداد داوطلبان کنکور سراسری، سهم بیشتر تجربی و سهم کمتر ریاضی در میان داوطلبان کنکور سراسری از میانه دهه ۹۰ شمسی کموبیش تثبیت شده است.
به نظر میرسد بخشی از کسانی که در سال ۱۴۰۴ از شرکت در کنکور سراسری چشمپوشی کرده بودند در سال ۱۴۰۵ داوطلب شرکت در کنکور بودهاند.
به نظر شما چرا چنین الگوهایی وجود دارد؟آثار و پیامدهای آن چیست؟
️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️️ حمایت | تماس
@dmag_ir
ریاضی محبوبترین گزینه در میان داوطلبان مرد و هنر محبوبترین گزینه در میان داوطلبان زن است. نسبت زن و مرد در میان داوطلبان ریاضی و هنر به ترتیب ۴۰-۶۰ و ۲۰-۸۰ است. نسبت زن و مرد در رشتههای تجربی، انسانی و زبانهای خارجی مشابه است تقریبا برابر با ۷۰ زنان و ۳۰ مردان.
در توزیع مجموع تعداد داوطلبان کنکور سراسری، سهم بیشتر تجربی و سهم کمتر ریاضی در میان داوطلبان کنکور سراسری از میانه دهه ۹۰ شمسی کموبیش تثبیت شده است.
به نظر میرسد بخشی از کسانی که در سال ۱۴۰۴ از شرکت در کنکور سراسری چشمپوشی کرده بودند در سال ۱۴۰۵ داوطلب شرکت در کنکور بودهاند.
به نظر شما چرا چنین الگوهایی وجود دارد؟آثار و پیامدهای آن چیست؟
@dmag_ir
۷۶
۱۰:۲۳
در حال حاضر۳۵۰۰ رشته فعال در مقاطع مختلف وزارت علوم وجود دارد. این رشتهها به ترتیب فراوانی تعداد رشته در ۹ گروه طبقهبندی میشوند: *علوم انسانی (۲۸%)، علمیکابردی (۲۶%)، فنیمهندسی (۱۲%)، علوم اجتماعی (۱۰%)، علوم پایه (۹%)، هنرومعماری (۵%)، فنیحرفهای (۳%) و دامپزشکی (۲%).
در گروه تحصیلی علوم انسانی بیشترین تعداد رشتهها با اختلاف قابل توجه به علوم حوزوی-دانشگاهی* اختصاص دارد (۳۸% از تعداد کل رشتههای علوم انسانی) و در گروه فنیمهندسی، بر خلاف روندهای غالب در دههها و سالهای اخیر، بیشترین تعداد رشتههای مصوب همچنان به مهندسی عمران اختصاص دارد (۱۶% از تعداد کل رشتههای فنیمهندسی).
طبقهبندی رشتههای علوم پزشکی و پیراپزشکی در پست دیگری معرفی خواهد شد.
@dmag_ir
۶۵
۹:۳۵
هفته گذشته نشستی درباره تجربه ما در اصلاحات اقتصادی سالهای گذشته برگزار شد. ایده این نشست زمانی مطرح شد که ضرورت اصلاحات فوری اقتصادی دوباره در کشور شدت گرفت و بسیاری نگران شدند تا واژگان و ایدههای تکراری دوباره فاجعه به بار بیاورند.
هدف اصلی این نشست، پیدا کردنِ زوایای جدیدی برای پرداختن به موضوع اصلاحات اقتصادی بود. به همین خاطر از شیرین احمدنیا جامعهشناس، علی حسینی اسفیدواجانی پژوهشگر سیستمهای پیچیده اقتصادیاجتماعی، نوید رئیسی پژوهشگر اقتصاد سیاسی و روزنامهنگار و محسن استادعلی مستندساز دعوت کردیم تا به اتفاق دیگر شرکتکنندگان فرصتی برای نگاه چندجانبه به موضوع و پیریزی راهحلهایی فراتر از آنچه تاکنون در عمل پیاده شده پیدا کنیم.
این نشست با همکاری مجله دقیقه، انجمن جامعهشناسی ایران و انجمن صنفی روزنامهنگاران استان تهران برگزار شد.
@dmag_ir@iran_sociology@tehran_association_journalists
۵۹
۱۲:۴۷
یک متخصص علوم داده و تحلیلگر سیاسی به نام دیوید شور برای توضیح عوامل موثر در شکست تاریخی جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای آمریکا طیف متنوعی از دادهها را مورد بررسی قرار داده است. این بررسی فراتر از تحلیل یک انتخاباتی، درسهایی درباره چگونگی تاثیر تحولات اجتماعیاقتصادی در دموکراسیهای امروزی دارد و نکات مهمی را به ما یادآوری میکند.
نتایج این انتخابات نشان داد مشارکت جوانان که از آن با تعبیر «جوانلرزه» (youthquake) یاد شده و همچنین دیگر رأیدهندگان کمتحرک سیاسی مانند لاتینتبارها میتواند نتیجه انتخابات را علیرغم سرمایهگذاریهای حامیان مالی رقبا تعیین کند. علاوه بر این، مشخص شد مردم بیش از مواضع ایدئولوژیک سیاستمداران، به درک آنها از مشکلات ملموس زندگی روزمره ایشان مانند تامین هزینههای معیشت اهمیت میدهند و فاصله گرفتن احزاب از دغدغههای عمومی و نزدیک شدن بیش از حد به خواستههای حامیان مالیشان، میتواند به زیانشان تمام شود.
او با استناد به نتایج نظرسنجیهای گوناگون در ماههای منتهی به انتخابات نشان میدهد که چگونه جنگ با ایران به نقطه عطفی در سقوط محبوبیت دونالد ترامپ تبدیل شد. او علاوه بر این موارد به نگرانی فزاینده آمریکاییها درباره پیامدهای هوش مصنوعی و توسعه مراکز داده نیز اشاره میکند و تصویر کاملتری از دگرگونی فضای سیاسی آمریکا به دست میدهد.
@dmag_ir
۵۴
۱۰:۳۲