اولینِ سفارشام از نمایشگاهِ کتابِ امسال رَسید: تحقیق و تصحیحِ جدید از قوانینالأصولِ میرزایِ قمی با تعلیقههایِ فقیهِ برجَسته، سید علیِ قزوینی. کتاب اکنون در ۶جلد، به منصهیِ ظهور رَسیده است؛ محقّق با پشتکار، یکتنه، بیآنکه دستیاری برگزیند یا بهخاطرِ سفارش از نهادهایِ علمی، به تحقیقِ کتاب روی آوَرَد، ابتدا متن را با نظر به سه نسخهیِ عمدهیِ خطی، تحقیق کرده ومتنِ آن را پیراسته است و در سهجلد آن را بهچاپ رَسانید (چاپِ پیشینِ قوانین در سهجلد)؛ در گامِ بعد، حواشیِ سید علیِ قزوینی را منقّح ساخته و بر متنِ میرزا ضمیمه کرده است تا متن و تعلیقه، یکجا عرضه شود و پژوهشگر بتواند همزمان به ملاحظاتِ دو فیلسوفِ برجَسته (قمی و قزوینی) بنگرد و بهرههایِ علمیِ فراوان گیرد. اصولِ شیخِ انصاری و آخوندِ خراسانی، درواقع در حاشیهیِ اصولِ قوانین پدید آمده است و فحولِ اصولیهایِ پَسا-میرزا، همگی، توشهگیرنده از قوانینِ ویاند و رأیِ آنها موضعگیری در قبالِ نقدهایِ معرفتی و روشیِ میرزاست؛ نقدهایِ مرتبط با انفتاحِ بابِ علم و علمی. مکتبِ نجف یک دگرگونیِ پارادایمی در الگویِ برساختهشده توسطِ میرزا است و میرزایِ قمیْ جدِ فکری و معنویِ مکتبِ قم بهحساب میآید.
هوبَرَه | قناة الشيخ مجيد الزماني
اولینِ سفارشام از نمایشگاهِ کتابِ امسال رَسید: تحقیق و تصحیحِ جدید از قوانینالأصولِ میرزایِ قمی با تعلیقههایِ فقیهِ برجَسته، سید علیِ قزوینی. کتاب اکنون در ۶جلد، به منصهیِ ظهور رَسیده است؛ محقّق با پشتکار، یکتنه، بیآنکه دستیاری برگزیند یا بهخاطرِ سفارش از نهادهایِ علمی، به تحقیقِ کتاب روی آوَرَد، ابتدا متن را با نظر به سه نسخهیِ عمدهیِ خطی، تحقیق کرده ومتنِ آن را پیراسته است و در سهجلد آن را بهچاپ رَسانید (چاپِ پیشینِ قوانین در سهجلد)؛ در گامِ بعد، حواشیِ سید علیِ قزوینی را منقّح ساخته و بر متنِ میرزا ضمیمه کرده است تا متن و تعلیقه، یکجا عرضه شود و پژوهشگر بتواند همزمان به ملاحظاتِ دو فیلسوفِ برجَسته (قمی و قزوینی) بنگرد و بهرههایِ علمیِ فراوان گیرد. اصولِ شیخِ انصاری و آخوندِ خراسانی، درواقع در حاشیهیِ اصولِ قوانین پدید آمده است و فحولِ اصولیهایِ پَسا-میرزا، همگی، توشهگیرنده از قوانینِ ویاند و رأیِ آنها موضعگیری در قبالِ نقدهایِ معرفتی و روشیِ میرزاست؛ نقدهایِ مرتبط با انفتاحِ بابِ علم و علمی. مکتبِ نجف یک دگرگونیِ پارادایمی در الگویِ برساختهشده توسطِ میرزا است و میرزایِ قمیْ جدِ فکری و معنویِ مکتبِ قم بهحساب میآید.
اولینِ سفارشام از نمایشگاهِ کتابِ امسال رَسید: تحقیق و تصحیحِ جدید از قوانینالأصولِ میرزایِ قمی با تعلیقههایِ فقیهِ برجَسته، سید علیِ قزوینی. کتاب اکنون در ۶جلد، به منصهیِ ظهور رَسیده است؛ محقّق با پشتکار، یکتنه، بیآنکه دستیاری برگزیند یا بهخاطرِ سفارش از نهادهایِ علمی، به تحقیقِ کتاب روی آوَرَد، ابتدا متن را با نظر به سه نسخهیِ عمدهیِ خطی، تحقیق کرده ومتنِ آن را پیراسته است و در سهجلد آن را بهچاپ رَسانید (چاپِ پیشینِ قوانین در سهجلد)؛ در گامِ بعد، حواشیِ سید علیِ قزوینی را منقّح ساخته و بر متنِ میرزا ضمیمه کرده است تا متن و تعلیقه، یکجا عرضه شود و پژوهشگر بتواند همزمان به ملاحظاتِ دو فیلسوفِ برجَسته (قمی و قزوینی) بنگرد و بهرههایِ علمیِ فراوان گیرد. اصولِ شیخِ انصاری و آخوندِ خراسانی، درواقع در حاشیهیِ اصولِ قوانین پدید آمده است و فحولِ اصولیهایِ پَسا-میرزا، همگی، توشهگیرنده از قوانینِ ویاند و رأیِ آنها موضعگیری در قبالِ نقدهایِ معرفتی و روشیِ میرزاست؛ نقدهایِ مرتبط با انفتاحِ بابِ علم و علمی. مکتبِ نجف یک دگرگونیِ پارادایمی در الگویِ برساختهشده توسطِ میرزا است و میرزایِ قمیْ جدِ فکری و معنویِ مکتبِ قم بهحساب میآید.چاپِ ۶جلدیِ قوانین با تعلیقههایِ قزوینی:https://book.icfi.ir/book/de1d0b25-fdf9-4f0f-9f9e-564ce2ee6818/القوانین-المحکمه-فی-الاصول-المتقنه?paginatedParams=page%3D1%26size%3D12%26search%3Dمیرزای%2Bقمی%26searchType%3Dquick-searchچاپِ سهجلدی، تحقیقِ بیتعلیقه:https://book.icfi.ir/book/87c2086e-96c7-4873-8f32-9fa037642977/القوانین-المحکمه-فی-الاصول-المتقنه?paginatedParams=page%3D1%26size%3D12%26search%3Dمیرزای%2Bقمی%26searchType%3Dquick-search
ازجمله سنتهای ناپسندی که از زمانِ مرحوم مطهری بهاینسو رواجِ بیشتری پیدا کرد، چاپکردنِ منبرها، سخنرانیها و دستنوشتهها در قالبِ کتاب بود. عدهای منبری، با الگوگیری از آنمرحوم، سخنرانیهایِ خود را بهدستِ تایپکنندگان دادند؛ ویراستارانی ادبی مطالبِ تایپشده را ویراستند؛ و سپس در قالبِ کتاب، به دستِ مخاطب رَساندند. اینگونه بود که منبر، سخنرانی و درسگفتار، جایِ اثرِ علمی را گرفت و تراثْ معنایِ متفاوتی پیدا کرد.بله، کتابِ «نامگذاری و ضرورت» هم درسگفتارهایِ مرحوم کریپکی است؛ اما، با این تفاوت که آن درسها در کنفرانسی علمی برایِ مخاطبانی متخصص ایراد شده است؛ صدها بازخورد و نقد گرفته است و کریپکی شخصاً، بارها آن درس را بازنگری کرده و سپس نسخهیِ مکتوبِ آن را عرضه نموده است؛ و کارِ حرفهای، سببِ آن شده که درسگفتارِ اولیهاش به اثری کلاسیک تبدیل شود؛ صدسالِ دیگر که بگذرد بعید است که شرحِ منظومهی مطهری چنین جایگاهی بیابد و نهایتکارکردش مراجعه به آن برای گرهگشایی از دشوارههایِ متن است؛ چراکه، در مقابل در سنتِ فلسفیِ ما، مرحوم مطهری، شرحِ منظومه را برایِ دانشگاهیانِ ناآگاه از فلسفهیِ اسلامی و فلسفهی معاصر تدریس کرده است و آنجا دعاویای را به فیلسوفانِ غربی نسبت میدهد که هیچ مرجعِ معتبری آنها را تأیید نمیکند؛ و خلطهایِ سهمگینی دارد که از بارزترینشان خلطِ بینِ ایدئالیسمِ مطلق و ایدئالیسمِ استعلایی است؛ یعنی آنمرحوم از تفاوتِ بینِ بارکلی و هگل، آگاه نبوده است و از فلسفهیِ هگل، تفسیری بارکلیطور ارائه میدهد؛ اشتباهِ آشکاری که هرکس یک متنِ مقدماتی در تاریخِ فلسفه بخواند، متوجهِ آن میشود. با این اوصاف، شرحِ منظومهیِ مطهری، بیدخلوتصرف، در همان صورتِ درسگفتاری، به چاپ رسیده است و در ذهنِ طلبههایِ متعاطیِ فلسفهیِ اسلامی با مراجعه به این اثر، تصوری ناصواب و ناموجّه از آراءِ فیلسوفانِ غرب، شکل میگیرد و چهبسا آن سخنان را در محافلی علمی بیان کنند و روحانیت متهم به فلسفهنافهمی و ناآشنایی با فلسفههایِ مغربزمین میشود. این اثرِ تخریبی، از تبعاتِ جنبی شرحِ منظومهیِ مطهری پیش میآید. دوستانی که نقدِ مطهری را گران میپندارند، به این پرسش پاسخ دهند:مطهری اگر فقیه بود، کدام رساله و پژوهشِ فقهی را پدید آورده بود؟و اگر فیلسوف بود، غیر از شرحِ اصولِ فلسفه و روشِ رئالیسم، کدام اثرِ فلسفی را غیر از درسگفتارهایِ بهنحوِ خام پیادهشده و تایپشده دارد؟ دربارهیِ شرحِ مطهری بر «اصولِ فلسفه و روشِ رئالیسم» نیز سخن بسیار است که اکنون واردِ آن نمیشوم (مهمترین نقد بر آن، ناآشناییِ مطهری با متافیزیکِ واقعانگار و نحلههایِ واقعانگاری در متافیزیک است؛ و از واقعیتانگاریِ صدرایی تفسیری ارسطوییشده ارائه میدهد؛ آنهم ارسطویِ اسلامی نه ارسطویِ یونانی)؛ فقط به این نکته بسنده میکنم که بر فرضْ شرحی درجهیک و کاملاًمعتبر باشد، دراینصورت باید مطهری را شارحِ علامه طباطبایی بدانیم و مقامِ شارح متفاوت از مقامِ فیلسوف است؛ براین مبنا، آنچه بهنحوِ قدرِ متیقّن، میتوان گفت آن است که مطهری حرفهای علامه طباطبایی را بهخوبی درک میکرده است؛ اما، آیا درکِ آثارِ طباطبایی و شرحنویسی بر آثارِ وِی (بر فرض که شرحی معیار و موثّق باشد)، نشانهی فیلسوفبودن است؟!به گمانام زمانِ آن رسیده است که آثارِ مطهری بهدستِ نقد سپرده شوند و سیاستگذاران خوب است در بودجههایِ کلانی که برایِ نشر و ترویجِ سخنرانیهایِ وی اختصاص دادهاند، بازنگری کنند؛ شاید آنان نیز به این نتیجه رسیدند که برایِ این دوران باید سخنِ متفاوتی گفت و آثارِ مطهری مدتهاست که پاسخگویِ نیازهایِ دینیِ دورانِ معاصر نیست. البته رسیدن به این فهم نیازمندِ شناختِ مسئلههایِ معاصرانه است؛ امری که شاید هنوز محقّق نشده است.
۲۱
صادقِ لاریجانی، ازجمله منتقدانِ تفسیرِ مطهری از حسن و قبح است؛ من ادعایِ لاریجانی را اینگونه تقریر میکنم که مطهری نسبت به پیشینهیِ مسئلهی حسن و قبح در تراثِ کلامی و اصولی، آشناییِ اجتهادی نداشته است. رحمتِ خدا بر او باد.
لاریجانی چهار نقد بر ادعایِ مطهری دربارهیِ خلطِ بینِ حقیقت و اعتبار در اصولِ فقه بیان میکند. مهمترین نقدی که بیان نشده است، تصورِ نادرستِ مطهری از حقیقت و اعتبار است؛ او نتوانسته تمایزی بینِ واقعیتِ وجودی و واقعیتِ شرعی ایجاد کند و با معیارهایِ صدرایی به داوری دربارهیِ واقعیتهایِ شرعی نشسته است. نقدهایِ لاریجانی به مطهری متقناند؛ اگرچه تفسیرِ ایشان از اعتباریات به دشوارهها و لوازمی ناپذیرفتنی مبتلا است. با این حال، اصلیترین تفاوتِ لاریجانی و مطهری آن است که اولی تسلطی خوب نسبت به تراثِ اصولی دارد و دستِکم بحثِ اعتباریات را از تراثِ اصولیانِ مکتبِ نجف رصد کرده است.
کانالِ هوبَرَه در بسترِ بله، از هماکنون راکد میشود؛ خواه نتِ بینالملل برگردد و خواه نه! حضورِ بیش از این، در محیطِ خودگویی و خودخندی، اتلافِ عُمرِ شریف است. معرفتْ امری عمومی است و آنچه در محدوده و انحصارِ قوم میماند، شبهِمعارفی بیحاصل است. اگر مدّعیِ تمدنسازی هستیم، چُنین تمدنی در بله و ایتا، ساخته نمیشود و اگر معرفتِ دستِبرتر از آنِ ماست و خدا ما را از نعمتِ معارفی معتبر بهرهمند ساخته است، پس نباید از مواجهه با دیگر اندیشهها بهراسیم و خودمان برایِ خودمان روشنگری کنیم و به دامِ دَورِ بیحاصل گرفتار آییم.والسلام...
۷