حسین نادری‌منش؛ رئیس کارگروه علمی مدال رسول (ص) با اشاره به بین‌المللی بودن این مدال، برگزاری آیین اعطای آن در دیگر کشورهای اسلامی را نکته‌ای مثبت دانست و تاکید کرد:« باید از ظرفیت‌های کشورهای اسلامی در برگزاری این آیین بهره برد.بر پایه آیین نامه این مدال، دبیرخانه مدال رسول (ص) برای دانشمندان زیر ۴۰ سال مقیم کشورهای اسلامی آذرماه گذشته فراخوان داد و نهادها یا شخصیت‌های علمی تا ۲۰ ژانویه ۲۰۲۶ (۳۰ دی ۱۴۰۴) فرصت داشتند نامزدهای خود را برای این مدال معرفی کنند.مدال رسول (ص) با وقف جایزه نقدی برگزیدگان دوره‌های مختلف جایزه مصطفی (ص)، پروفسور اوگور شاهین، پروفسور امید فرخ‌زاد و دکتر وهاب میررکنی برگزیدگان به ترتیب سال‌های ۲۰۱۹، ۲۰۲۳ و ۲۰۲۵ (۱۳۹۸، ۱۴۰۲ و ۱۴۰۴) شکل گرفت.اولین مدال آن با عنوان مدال دانشمند جوان در سال ۱۴۰۴ و همزمان با ششمین دوره جایزه مصطفی (ص) به برگزیدگانی از مالزی، ترکیه و ایران اعطا شد.»متن کامل خبر در خبرگزاری ایرنا
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
۷
شرایط نامزد شدن در مدال رسول(ص)
این مدال به دستاوردهای تأثیرگذار در حوزه‌های علوم و فناوری پزشکی و زیستی، علوم پایه و مهندسی و علوم رایانه اعطا خواهد شد و دانشمندان جوان کشورهای اسلامی، می‌توانند نامزد دریافت این مدال شوند.
صاحب اثرهای علمی باید توسط شخص ثالث علمی و فناوری شامل دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی، انجمن‌ها و مراکز علمی و فناوری برجسته، فرهنگستان‌های علوم یا پارک‌های علم و فناوری و دانشمندان برجسته معرفی شوند.
🧬مبنای سن ۴۰ سال، پایان سالی است که این مدال اهدا خواهد شد؛ یعنی در این دوره، سال ۲۰۲۶ و دانشمندان متولد سال ۱۹۸۷ و بعد از آن شرایط سنی نامزد شدن در این مدال را دارند.
این جایزه غیر از مدال و لوح تقدیر شامل ۱۰ هزار دلار مبلغ نقدی برای برگزیدگان هست.
مدال رسول(ص) در راستای تشویق دانشمندان جوان جهان اسلام و ارج نهادن به دستاوردهای تأثیرگذار آن‌ها، به عنوان یکی از نمادهای شایستگی و برتری علمی نسل جوان نخبه شکل گرفته است.
متن کامل خبر در خبرگزاری مهر
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.
جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
این مدال به دستاوردهای تأثیرگذار در حوزه‌های علوم و فناوری پزشکی و زیستی، علوم پایه و مهندسی و علوم رایانه اعطا خواهد شد و دانشمندان جوان کشورهای اسلامی، می‌توانند نامزد دریافت این مدال شوند.صاحب اثرهای علمی باید توسط شخص ثالث علمی و فناوری شامل دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی، انجمن‌ها و مراکز علمی و فناوری برجسته، فرهنگستان‌های علوم یا پارک‌های علم و فناوری و دانشمندان برجسته معرفی شوند.🧬مبنای سن ۴۰ سال، پایان سالی است که این مدال اهدا خواهد شد؛ یعنی در این دوره، سال ۲۰۲۶ و دانشمندان متولد سال ۱۹۸۷ و بعد از آن شرایط سنی نامزد شدن در این مدال را دارند.
این جایزه غیر از مدال و لوح تقدیر شامل ۱۰ هزار دلار مبلغ نقدی برای برگزیدگان هست.مدال رسول(ص) در راستای تشویق دانشمندان جوان جهان اسلام و ارج نهادن به دستاوردهای تأثیرگذار آن‌ها، به عنوان یکی از نمادهای شایستگی و برتری علمی نسل جوان نخبه شکل گرفته است.متن کامل خبر در خبرگزاری مهر
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
۸
هفته جهانی فضا ۲۰۲۶
از ۴ تا ۱۰ اکتبر، هفته جهانی فضا فرصتی است برای توجه دوباره به نقش علم و فناوری فضایی در گسترش مرزهای شناخت انسان و کاربردهای آن در زندگی روی زمین.
هر سال، همزمان با برگزاری هفته جهانی فضا، موضوعی محوری از سوی هیئت‌مدیره انجمن هفته جهانی فضا با هماهنگی دفتر امور فضای ماورای جو سازمان ملل متحد (UNOOSA) انتخاب می‌شود تا چارچوبی برای برنامه‌ها و فعالیت‌های این هفته در سراسر جهان فراهم کند.
موضوع امسال «انقلاب موشکی» (Rocket Revolution) است؛ مفهومی که به تحول سریع در فناوری‌های پرتاب و تغییر الگوی دسترسی به فضا اشاره دارد.
دسترسی به فضا که در نخستین دهه‌های عصر فضا عمدتاً در اختیار برنامه‌های دولتی و تعداد محدودی از کشورها بود، امروز با حضور شرکت‌های تجاری، موشک‌های قابل استفاده مجدد، استارتاپ‌ها، تیم‌های دانشگاهی و بازیگران ملی جدید، در حال تغییر است.
این تحول فقط در پرتاب‌های بیشتر یا هزینه‌های کمتر خلاصه نمی‌شود؛ بلکه افزایش دسترسی به فضا، امکان ساخت و استقرار ابزارهای بیشتر برای مشاهده، اندازه‌گیری و مطالعه زمین و کیهان را فراهم می‌کند.
این برنامه شامل ماهواره‌هایی‌ست که داده‌های اقلیمی و جغرافیایی فراهم می‌کنند تا رصدخانه‌هایی که به مطالعه اجرام دوردست و پدیده‌های بنیادی جهان می‌پردازند.
در هفته جهانی فضا ۲۰۲۶، در مجموعه‌ای از مطالب، به سراغ سه برگزیده جایزه مصطفی(ص)، کامران وفا، یحیی تیعلاتی و عمران اینان، می‌رویم و از مسیر پژوهش‌های آنان به برخی از پرسش‌های بنیادی فیزیک می‌پردازیم.
از نظریه ریسمان و تلاش برای توصیف ساختار بنیادی طبیعت تا مسئله ماده تاریک و ماهیت بخش ناشناخته‌ای از کیهان.
هفته فضا، فرصتی است برای مشاهدهٔ جهان؛ نه فقط آنچه را که تاکنون شناخته‌ایم، بلکه از زاویه پرسش‌هایی که هنوز پاسخ روشنی برای آن‌ها نداریم.
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.
جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
از ۴ تا ۱۰ اکتبر، هفته جهانی فضا فرصتی است برای توجه دوباره به نقش علم و فناوری فضایی در گسترش مرزهای شناخت انسان و کاربردهای آن در زندگی روی زمین.هر سال، همزمان با برگزاری هفته جهانی فضا، موضوعی محوری از سوی هیئت‌مدیره انجمن هفته جهانی فضا با هماهنگی دفتر امور فضای ماورای جو سازمان ملل متحد (UNOOSA) انتخاب می‌شود تا چارچوبی برای برنامه‌ها و فعالیت‌های این هفته در سراسر جهان فراهم کند.موضوع امسال «انقلاب موشکی» (Rocket Revolution) است؛ مفهومی که به تحول سریع در فناوری‌های پرتاب و تغییر الگوی دسترسی به فضا اشاره دارد. دسترسی به فضا که در نخستین دهه‌های عصر فضا عمدتاً در اختیار برنامه‌های دولتی و تعداد محدودی از کشورها بود، امروز با حضور شرکت‌های تجاری، موشک‌های قابل استفاده مجدد، استارتاپ‌ها، تیم‌های دانشگاهی و بازیگران ملی جدید، در حال تغییر است.این تحول فقط در پرتاب‌های بیشتر یا هزینه‌های کمتر خلاصه نمی‌شود؛ بلکه افزایش دسترسی به فضا، امکان ساخت و استقرار ابزارهای بیشتر برای مشاهده، اندازه‌گیری و مطالعه زمین و کیهان را فراهم می‌کند.این برنامه شامل ماهواره‌هایی‌ست که داده‌های اقلیمی و جغرافیایی فراهم می‌کنند تا رصدخانه‌هایی که به مطالعه اجرام دوردست و پدیده‌های بنیادی جهان می‌پردازند.در هفته جهانی فضا ۲۰۲۶، در مجموعه‌ای از مطالب، به سراغ سه برگزیده جایزه مصطفی(ص)، کامران وفا، یحیی تیعلاتی و عمران اینان، می‌رویم و از مسیر پژوهش‌های آنان به برخی از پرسش‌های بنیادی فیزیک می‌پردازیم.از نظریه ریسمان و تلاش برای توصیف ساختار بنیادی طبیعت تا مسئله ماده تاریک و ماهیت بخش ناشناخته‌ای از کیهان.هفته فضا، فرصتی است برای مشاهدهٔ جهان؛ نه فقط آنچه را که تاکنون شناخته‌ایم، بلکه از زاویه پرسش‌هایی که هنوز پاسخ روشنی برای آن‌ها نداریم. ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
۱۲
کیهان به زبان هندسه
در نگاه نخست، توصیف جهان ساده به نظر می‌رسد: سه بُعد فضایی، یک بُعد زمان و مجموعه‌ای از ذرات و نیروهایی که رفتارشان با قوانین فیزیک توضیح داده می‌شود.
اما هرچه عمیق‌تر به ساختارهای بنیادی طبیعت نگاه می‌کنیم، این تصویر پیچیده‌تر می‌شود. در مقیاس‌های بسیار کوچک، قوانین فیزیک کوانتومی حاکم‌اند و در مقیاس‌های بزرگ، گرانش نقش اصلی را ایفا می‌کند.
یکی از پرسش‌های بنیادی فیزیک این است که چگونه می‌توان این دو توصیف را در چارچوبی واحد کنار هم قرار داد.
یکی از رویکردهایی که برای پاسخ به این مسئله شکل گرفت، نظریه ریسمان است.
در این نظریه، بنیادی‌ترین اجزای طبیعت ذرات نقطه‌ای نیستند، بلکه موجودیت‌هایی بسیار کوچک و یک‌بُعدی به نام «ریسمان» هستند.
ریسمان‌ها می‌توانند در حالت‌های مختلفی ارتعاش کنند و هر حالت ارتعاشی می‌تواند به ذره‌ای متفاوت تعبیر شود؛ همان‌گونه که یک سیم مرتعش می‌تواند صداهای متفاوتی تولید کند.
در اینجا، پژوهش‌های کامران وفا، فیزیکدان برجسته، جایگاه ویژه‌ای پیدا می‌کند.
وفا در سال ۱۹۹۶ چارچوبی را معرفی کرد که بعدها با نام نظریه F شناخته شد.
نظریه F را می‌توان چارچوبی هندسی برای مطالعه بخش‌هایی از نظریه ریسمان دانست. در این چارچوب، ساختاری ۱۲بُعدی ظاهر می‌شود؛ اما این موضوع به معنای آن نیست که جهان فیزیکی ما الزاماً ۱۲ بُعد دارد.
بُعدهای اضافی در این توصیف، بخشی از ساختار هندسی و ریاضی نظریه‌اند و اطلاعاتی درباره برخی برهم‌کنش‌ها و ویژگی‌های آن در خود جای می‌دهند.
وفا در سال ۲۰۲۱، در حوزه فیزیک نظری، برگزیده جایزه مصطفی(ص) شد.
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.
جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
در نگاه نخست، توصیف جهان ساده به نظر می‌رسد: سه بُعد فضایی، یک بُعد زمان و مجموعه‌ای از ذرات و نیروهایی که رفتارشان با قوانین فیزیک توضیح داده می‌شود.اما هرچه عمیق‌تر به ساختارهای بنیادی طبیعت نگاه می‌کنیم، این تصویر پیچیده‌تر می‌شود. در مقیاس‌های بسیار کوچک، قوانین فیزیک کوانتومی حاکم‌اند و در مقیاس‌های بزرگ، گرانش نقش اصلی را ایفا می‌کند.یکی از پرسش‌های بنیادی فیزیک این است که چگونه می‌توان این دو توصیف را در چارچوبی واحد کنار هم قرار داد.یکی از رویکردهایی که برای پاسخ به این مسئله شکل گرفت، نظریه ریسمان است.در این نظریه، بنیادی‌ترین اجزای طبیعت ذرات نقطه‌ای نیستند، بلکه موجودیت‌هایی بسیار کوچک و یک‌بُعدی به نام «ریسمان» هستند.ریسمان‌ها می‌توانند در حالت‌های مختلفی ارتعاش کنند و هر حالت ارتعاشی می‌تواند به ذره‌ای متفاوت تعبیر شود؛ همان‌گونه که یک سیم مرتعش می‌تواند صداهای متفاوتی تولید کند.در اینجا، پژوهش‌های کامران وفا، فیزیکدان برجسته، جایگاه ویژه‌ای پیدا می‌کند.وفا در سال ۱۹۹۶ چارچوبی را معرفی کرد که بعدها با نام نظریه F شناخته شد.نظریه F را می‌توان چارچوبی هندسی برای مطالعه بخش‌هایی از نظریه ریسمان دانست. در این چارچوب، ساختاری ۱۲بُعدی ظاهر می‌شود؛ اما این موضوع به معنای آن نیست که جهان فیزیکی ما الزاماً ۱۲ بُعد دارد.بُعدهای اضافی در این توصیف، بخشی از ساختار هندسی و ریاضی نظریه‌اند و اطلاعاتی درباره برخی برهم‌کنش‌ها و ویژگی‌های آن در خود جای می‌دهند.وفا در سال ۲۰۲۱، در حوزه فیزیک نظری، برگزیده جایزه مصطفی(ص) شد. ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
۱۰
برگزیده ششمین دوره جایزه مصطفی(ص)، به جمع واقفان علم پیوست
پروفسور مهمت تونر در سال ۱۴۰۴ به عنوان یکی از سه برگزیده جایزه مصطفی (ص) معرفی شد و بر اساس اساسنامه جایزه، بخش نقدی این جایزه یعنی ۵۰۰ هزاردلار بین وی و دو برگزیده دیگر تقسیم شد.
اکنون این دانشمند حوزه مهندسی زیست‌پزشکی خواستار وقف مبلغ نقدی این جایزه، مشترکاً برای حمایت از دانشمندان جوان در قالب مدال رسول (ص) و نیز برای اهدای گرنت (پژوهانه) پژوهشگران جوان شده است.
🧬پیش از مهمت تونر، اوگور شاهین، امید فرخ‌زاد و وهاب میررکنی برگزیدگان جایزه مصطفی (ص) در سال‌های ۱۳۹۸، ۱۴۰۲ و ۱۴۰۴، بخش نقدی جایزه خود را برای تأسیس و ادامه مدال رسول(ص) اهدا کرده بودند.
متن کامل خبر در خبرگزاری ایرنا
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.
جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
پروفسور مهمت تونر در سال ۱۴۰۴ به عنوان یکی از سه برگزیده جایزه مصطفی (ص) معرفی شد و بر اساس اساسنامه جایزه، بخش نقدی این جایزه یعنی ۵۰۰ هزاردلار بین وی و دو برگزیده دیگر تقسیم شد.اکنون این دانشمند حوزه مهندسی زیست‌پزشکی خواستار وقف مبلغ نقدی این جایزه، مشترکاً برای حمایت از دانشمندان جوان در قالب مدال رسول (ص) و نیز برای اهدای گرنت (پژوهانه) پژوهشگران جوان شده است.🧬پیش از مهمت تونر، اوگور شاهین، امید فرخ‌زاد و وهاب میررکنی برگزیدگان جایزه مصطفی (ص) در سال‌های ۱۳۹۸، ۱۴۰۲ و ۱۴۰۴، بخش نقدی جایزه خود را برای تأسیس و ادامه مدال رسول(ص) اهدا کرده بودند.
متن کامل خبر در خبرگزاری ایرنا
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
۱۱
مهمت تونر، دانشمند ترکیه‌ای‌الاصل و استاد مهندسی زیست‌پزشکی دانشکده پزشکی هاروارد است که سال ۱۴۰۴ برای توسعه سامانه‌های نانومیکروفلویدیک برگزیده ششمین دوره جایزه مصطفی(ص) شد.و بر اساس اساسنامه جایزه، بخش نقدی این جایزه یعنی ۵۰۰ هزاردلار بین وی و دو برگزیده دیگر تقسیم شد. اکنون این دانشمند حوزه مهندسی زیست‌پزشکی، وقف مبلغ نقدی این جایزه را مشترکاً برای حمایت از دانشمندان جوان در قالب مدال رسول(ص) و نیز برای اهدای گرنت (پژوهانه) پژوهشگران جوان خواستار شده است.فناوری‌ای که با جداسازی سلول‌های سرطانی در گردش خون، امکان شناسایی زودتر بیماری، بررسی روند درمان و طراحی درمان‌های دقیق‌تر را فراهم می‌کند.مدال رسول(ص) برای دانشمندان زیر ۴۰ سال ساکن کشورهای اسلامی با وقف جوایز نقدی برگزیدگان دوره‌های مختلف جایزه مصطفی(ص)؛ یعنی پروفسور اوگور شاهین، امید فرخ‌زاد و وهاب میررکنی شکل گرفت.اولین دوره آن با نام مدال دانشمندان جوان سال ۱۴۰۴ و همزمان با ششمین دوره جایزه مصطفی(ص) برگزار شد. این مدال به اثرهای تأثیرگذار در حوزه‌های علوم و فناوری پزشکی و زیستی، علوم مهندسی و پایه، علوم رایانه اعطا خواهد شد و دانشمندان جوان کشورهای اسلامی می‌توانند نامزد دریافت این مدال شوند.متن کامل خبر در خبرگزاری ایسنا
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
۶
ذراتی که دیده نمی‌شوند
ما معمولاً برای مطالعه جهان به نور تکیه می‌کنیم؛ از نور ستاره‌ها و کهکشان‌ها گرفته تا پرتوهای گاما که از پرانرژی‌ترین پدیده‌های کیهانی به ما می‌رسند.
اما برخی از همین رویدادهای پرانرژی، ذرات دیگری نیز تولید می‌کنند؛ ذراتی تقریباً نامرئی به نام نوترینو.
در ۶ اکتبر ۲۰۲۶، آکادمی سلطنتی علوم سوئد اعلام کرد که فرانسیس هالزن، فیزیکدان دانشگاه ویسکانسین–مدیسن، به‌عنوان یکی از برندگان نوبل فیزیک ۲۰۲۶ معرفی شده است.
به‌پاس نقش او در توسعه رصدخانه نوترینویی IceCube و آشکارسازی نوترینوهای پرانرژی با منشأ اخترفیزیکی.
اما چرا نوترینوها اهمیت دارند؟
نوترینوها ذراتی بنیادی و بدون بار الکتریکی‌اند که برهم‌کنش بسیار ضعیفی با ماده دارند. به همین دلیل، تعداد زیادی از آن‌ها می‌توانند از میان ستاره‌ها، سیارات و حتی زمین عبور کنند، بدون آنکه جذب یا منحرف شوند.
انفجارهای ستاره‌ای، فوران‌های پرانرژی و دیگر شتاب‌دهنده‌های طبیعی کیهان می‌توانند نوترینوهایی با انرژی بسیار بالا تولید کنند.
از آنجا که نوترینوها در مسیر حرکت خود تقریباً تحت تأثیر میدان‌های مغناطیسی قرار نمی‌گیرند، مسیر حرکتشان می‌تواند اطلاعاتی درباره منشأ آن‌ها در اختیار دانشمندان قرار دهد.
بنابراین، آشکارسازی یک نوترینوی پرانرژی می‌تواند سرنخی از محل و رویدادی باشد که آن را تولید کرده است.
چطور می‌توان چیزی تقریباً نامرئی را آشکار کرد؟
IceCube یک تلسکوپ نوری معمولی نیست. حدود ۵۰۰۰ حسگر نوری در حجمی نزدیک به یک کیلومتر مکعب از یخ‌های قطب جنوب، در عمق حدود ۱.۵ تا ۲.۵ کیلومتری زیر سطح یخ، قرار گرفته‌اند.
حسگرهای IceCube این نور را ثبت می‌کنند و دانشمندان با تحلیل الگوی آن، مسیر و انرژی ذره و در نتیجه اطلاعاتی درباره نوترینوی ورودی را بازسازی می‌کنند.
به بیان ساده، دانشمندان به‌جای دیدن مستقیم نوترینو، ردپای برهم‌کنش آن را در نور بسیار ضعیفی که در یخ ایجاد می‌کند، دنبال می‌کنند.
به این ترتیب، حجم عظیمی از یخ به ابزاری برای مطالعه بخشی از جهان تبدیل می‌شود که با تلسکوپ‌های نوری به‌سادگی قابل مشاهده نیست.
در اینجا نیز می‌توان به پژوهش‌های یحیی تیعلاتی، یکی از برگزیدگان جایزه مصطفی(ص)، اشاره کرد.
یحیی تیعلاتی، فیزیکدان مراکشی و برگزیده جایزه مصطفی(ص) در سال ۲۰۲۱، سال‌ها در پروژه‌های ANTARES و KM3NeT در زمینه اخترفیزیک نوترینویی و جست‌وجوی پدیده‌های جدید فیزیک فعالیت کرده است.
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.
جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
ما معمولاً برای مطالعه جهان به نور تکیه می‌کنیم؛ از نور ستاره‌ها و کهکشان‌ها گرفته تا پرتوهای گاما که از پرانرژی‌ترین پدیده‌های کیهانی به ما می‌رسند.اما برخی از همین رویدادهای پرانرژی، ذرات دیگری نیز تولید می‌کنند؛ ذراتی تقریباً نامرئی به نام نوترینو.در ۶ اکتبر ۲۰۲۶، آکادمی سلطنتی علوم سوئد اعلام کرد که فرانسیس هالزن، فیزیکدان دانشگاه ویسکانسین–مدیسن، به‌عنوان یکی از برندگان نوبل فیزیک ۲۰۲۶ معرفی شده است.به‌پاس نقش او در توسعه رصدخانه نوترینویی IceCube و آشکارسازی نوترینوهای پرانرژی با منشأ اخترفیزیکی.اما چرا نوترینوها اهمیت دارند؟نوترینوها ذراتی بنیادی و بدون بار الکتریکی‌اند که برهم‌کنش بسیار ضعیفی با ماده دارند. به همین دلیل، تعداد زیادی از آن‌ها می‌توانند از میان ستاره‌ها، سیارات و حتی زمین عبور کنند، بدون آنکه جذب یا منحرف شوند.انفجارهای ستاره‌ای، فوران‌های پرانرژی و دیگر شتاب‌دهنده‌های طبیعی کیهان می‌توانند نوترینوهایی با انرژی بسیار بالا تولید کنند. از آنجا که نوترینوها در مسیر حرکت خود تقریباً تحت تأثیر میدان‌های مغناطیسی قرار نمی‌گیرند، مسیر حرکتشان می‌تواند اطلاعاتی درباره منشأ آن‌ها در اختیار دانشمندان قرار دهد.بنابراین، آشکارسازی یک نوترینوی پرانرژی می‌تواند سرنخی از محل و رویدادی باشد که آن را تولید کرده است.چطور می‌توان چیزی تقریباً نامرئی را آشکار کرد؟IceCube یک تلسکوپ نوری معمولی نیست. حدود ۵۰۰۰ حسگر نوری در حجمی نزدیک به یک کیلومتر مکعب از یخ‌های قطب جنوب، در عمق حدود ۱.۵ تا ۲.۵ کیلومتری زیر سطح یخ، قرار گرفته‌اند.حسگرهای IceCube این نور را ثبت می‌کنند و دانشمندان با تحلیل الگوی آن، مسیر و انرژی ذره و در نتیجه اطلاعاتی درباره نوترینوی ورودی را بازسازی می‌کنند.به بیان ساده، دانشمندان به‌جای دیدن مستقیم نوترینو، ردپای برهم‌کنش آن را در نور بسیار ضعیفی که در یخ ایجاد می‌کند، دنبال می‌کنند.به این ترتیب، حجم عظیمی از یخ به ابزاری برای مطالعه بخشی از جهان تبدیل می‌شود که با تلسکوپ‌های نوری به‌سادگی قابل مشاهده نیست.در اینجا نیز می‌توان به پژوهش‌های یحیی تیعلاتی، یکی از برگزیدگان جایزه مصطفی(ص)، اشاره کرد.یحیی تیعلاتی، فیزیکدان مراکشی و برگزیده جایزه مصطفی(ص) در سال ۲۰۲۱، سال‌ها در پروژه‌های ANTARES و KM3NeT در زمینه اخترفیزیک نوترینویی و جست‌وجوی پدیده‌های جدید فیزیک فعالیت کرده است. ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
۷
راز آذرخش‌ها در لایه‌های بالایی جو
وقتی به آذرخش فکر می‌کنیم، معمولاً پدیده‌ای نورانی را تصور می‌کنیم که در دل طوفان، آسمان را روشن می‌کند.
اما ماجرا به ابرها ختم نمی‌شود.ده‌ها کیلومتر بالاتر از طوفان‌ها، نور‌هایی سرخ و آبی و حلقه‌هایی عظیم از نور شکل می‌گیرند؛ پدیده‌هایی که گاهی تنها چند هزارم ثانیه دوام دارند.
این پدیده‌ها را «رویدادهای نورانی گذرا» (Transient Luminous Events | TLEs) می‌نامند؛ جلوه‌هایی از برهم‌کنش طوفان‌های زمینی با لایه‌های بالایی جو.
یکی از دانشمندانی که نقش مهمی در شناخت این پدیده‌ها داشت، عمران اینان (Umran S. Inan)، فیزیکدان و پژوهشگر برجسته فیزیک فضا، استاد پیشین دانشگاه استنفورد و رئیس دانشگاه کوچ ترکیه، بود.
در میان رویدادهای نورانی گذرا، دو پدیده به‌ویژه چشمگیرند:
اسپرایت‌ها (Sprites): تخلیه‌های الکتریکی عظیمی که معمولاً به شکل ساختارهایی سرخ‌رنگ و شاخه‌دار، در ارتفاع حدود ۵۰ تا ۹۰ کیلومتری بالای طوفان‌ها ظاهر می‌شوند.
اِلوز (ELVEs): حلقه‌های نورانی بسیار گسترده‌ای که در اثر برهم‌کنش موج‌های الکترومغناطیسی ناشی از صاعقه با بخش پایینی یونوسفر شکل می‌گیرند.
این رویدادها به‌قدری سریع رخ می‌دهند که ممکن است چشم انسان یا دوربین‌های معمولی نتوانند آن‌ها را ثبت کنند.
به همین دلیل، پژوهشگران از دوربین‌های حساس و تصویربرداری سریع، در کنار ابزارهای اندازه‌گیری امواج رادیویی، استفاده می‌کنند تا زمان وقوع، شکل و ویژگی‌های فیزیکی آن‌ها را بررسی کنند.
رصدهای نوری در کنار اندازه‌گیری‌های الکترومغناطیسی به دانشمندان کمک می‌کنند ارتباط میان آذرخش و این پدیده‌های جوی را بهتر بشناسند.
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.
جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
وقتی به آذرخش فکر می‌کنیم، معمولاً پدیده‌ای نورانی را تصور می‌کنیم که در دل طوفان، آسمان را روشن می‌کند.اما ماجرا به ابرها ختم نمی‌شود.ده‌ها کیلومتر بالاتر از طوفان‌ها، نور‌هایی سرخ و آبی و حلقه‌هایی عظیم از نور شکل می‌گیرند؛ پدیده‌هایی که گاهی تنها چند هزارم ثانیه دوام دارند.این پدیده‌ها را «رویدادهای نورانی گذرا» (Transient Luminous Events | TLEs) می‌نامند؛ جلوه‌هایی از برهم‌کنش طوفان‌های زمینی با لایه‌های بالایی جو.یکی از دانشمندانی که نقش مهمی در شناخت این پدیده‌ها داشت، عمران اینان (Umran S. Inan)، فیزیکدان و پژوهشگر برجسته فیزیک فضا، استاد پیشین دانشگاه استنفورد و رئیس دانشگاه کوچ ترکیه، بود.در میان رویدادهای نورانی گذرا، دو پدیده به‌ویژه چشمگیرند: اسپرایت‌ها (Sprites): تخلیه‌های الکتریکی عظیمی که معمولاً به شکل ساختارهایی سرخ‌رنگ و شاخه‌دار، در ارتفاع حدود ۵۰ تا ۹۰ کیلومتری بالای طوفان‌ها ظاهر می‌شوند. اِلوز (ELVEs): حلقه‌های نورانی بسیار گسترده‌ای که در اثر برهم‌کنش موج‌های الکترومغناطیسی ناشی از صاعقه با بخش پایینی یونوسفر شکل می‌گیرند.این رویدادها به‌قدری سریع رخ می‌دهند که ممکن است چشم انسان یا دوربین‌های معمولی نتوانند آن‌ها را ثبت کنند.به همین دلیل، پژوهشگران از دوربین‌های حساس و تصویربرداری سریع، در کنار ابزارهای اندازه‌گیری امواج رادیویی، استفاده می‌کنند تا زمان وقوع، شکل و ویژگی‌های فیزیکی آن‌ها را بررسی کنند.رصدهای نوری در کنار اندازه‌گیری‌های الکترومغناطیسی به دانشمندان کمک می‌کنند ارتباط میان آذرخش و این پدیده‌های جوی را بهتر بشناسند. ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
۶
چطور یک آذرخش می‌تواند در ارتفاعات بالای ابرهای طوفانی، به شکل‌گیری پدیده‌های نوری شگفت‌انگیزی منجر شود؟ در این ویدئو، پروفسور عمران اینان، برگزیده جایزه مصطفی(ص) در سال ۲۰۱۹، از فیزیک دو پدیده درخشان و گذرا در جو بالایی زمین می‌گوید: اشباح سرخ (Red Sprites) و الوز (ELVES).این دانشمند توضیح می‌دهد که چگونه میدان‌های الکتریکی ناشی از آذرخش می‌توانند الکترون‌ها را شتاب دهند و با برانگیختن مولکول‌های جو، فلاش‌های نوری کوتاه‌مدتی ایجاد کنند. همچنین، از برهم‌کنش امواج الکترومغناطیسی ناشی از آذرخش با یون‌سپهر و ابزار ویژه‌ای می‌گوید که به پژوهشگران کمک کرد گسترش این پدیده‌های بسیار سریع را ثبت کنند.گاهی ثبت یک پدیده طبیعی، به ابزارهایی نیاز دارد که بتوانند در کسری از ثانیه، آنچه را از چشم ما پنهان می‌ماند آشکار کنند. ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
۸
برگزیده مدال رسول(ص)، باید مسئله‌ای را از یک جامعه حل کرده باشد
با پایان فراخوان و پس از دریافت آثار ارسال شده به دبیرخانه مدال، گروهی متشکل از استادان دانشگاه‌های مختلف علوم زیستی و پزشکی برای بررسی پرونده‌ها، جلسات حضوری و برخط را تشکیل دادند.
غربالگری اولیه بعد از ۱۶ جلسه انجام و تعداد پرونده‌ها از ۵۶ هزار پرونده به حدود ۲۰ هزار پرونده رسید.
همچنین در ادامه با غربالگری دقیق و موشکافانه در یک جلسه حضوری با شرکت تمام اعضای کارگروه ۸ نفر به فهرست کوتاه برگزیده‌ها راه یافتند.
استاد دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تهران در توضیح روند غربالگری‌ها گفت:«تمام شاخص‌های لازم برای اینکه یک دانشمند از نظر کمّی و کیفی شناخته شود را بررسی کردیم. »
وی در پاسخ به این سوال که آیا معیار انتخاب مجموع دستاوردهای دانشمند یا یک دستاورد و مقاله مشخص بوده است، گفت:«انتخاب برگزیده مدال رسول(ص) کار دشواری است و مثل جایزه مصطفی(ص) نیست که یک دستاورد بزرگ و اثرگذار معیار انتخاب برگزیده نهایی باشد.»
متن کامل خبر در خبرگزاری باشگاه خبرنگاران جوان
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.
جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
با پایان فراخوان و پس از دریافت آثار ارسال شده به دبیرخانه مدال، گروهی متشکل از استادان دانشگاه‌های مختلف علوم زیستی و پزشکی برای بررسی پرونده‌ها، جلسات حضوری و برخط را تشکیل دادند.غربالگری اولیه بعد از ۱۶ جلسه انجام و تعداد پرونده‌ها از ۵۶ هزار پرونده به حدود ۲۰ هزار پرونده رسید. همچنین در ادامه با غربالگری دقیق و موشکافانه در یک جلسه حضوری با شرکت تمام اعضای کارگروه ۸ نفر به فهرست کوتاه برگزیده‌ها راه یافتند.استاد دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تهران در توضیح روند غربالگری‌ها گفت:«تمام شاخص‌های لازم برای اینکه یک دانشمند از نظر کمّی و کیفی شناخته شود را بررسی کردیم. »وی در پاسخ به این سوال که آیا معیار انتخاب مجموع دستاوردهای دانشمند یا یک دستاورد و مقاله مشخص بوده است، گفت:«انتخاب برگزیده مدال رسول(ص) کار دشواری است و مثل جایزه مصطفی(ص) نیست که یک دستاورد بزرگ و اثرگذار معیار انتخاب برگزیده نهایی باشد.»متن کامل خبر در خبرگزاری باشگاه خبرنگاران جوان
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.جایزه مصطفی(ص) | @mustafaprize
۵