ریشه‌های تقابل ایران با غرب و اسرائیل دکتر علی انتظاری در گفت‌وگو با فصلنامۀ رهیافت اندیشه؛ مقابلۀ ایران با اسرائیل و به‌طور کلی غرب، به یک بازۀ کوتاه تاریخی محدود نمی‌شود. برخی آغاز آن را از پیروزی انقلاب اسلامی و برخی از حوادث خرداد ۱۳۴۲ می‌دانند؛ اما در واقع ریشه‌های این تقابل بسیار عمیق‌تر است. دشمنی قدرت‌های غربی با ایران سابقه‌ای طولانی دارد و یکی از مهم‌ترین دلایل آن، تمایل آنان به سلطه بر ایران بوده است. در این میان، دینداری مردم ایران همواره مانعی جدی برای این سلطه به شمار آمده و از همین رو تلاش‌های بسیاری برای تضعیف آن صورت گرفته است. تحولات و درگیری‌های اخیر، جامعۀ ایران را بیش از پیش متوجه ماهیت این دشمنی کرده است. جنایات رژیم صهیونیستی در غزه و رخدادهای منطقه‌ای، برای بسیاری از مردم روشن ساخت که با دشمنی خشن و بی‌رحم مواجه‌اند. این آگاهی، به افزایش همبستگی اجتماعی و توجه بیشتر به ضرورت مقابله با تهدیدها انجامید؛ به‌گونه‌ای که حتی برخی منتقدان پیشین حمایت ایران از یمن، لبنان و فلسطین نیز امروز آن را بخشی از مقابله با دشمن مشترک می‌دانند. هرچند این تغییر نگرش در همۀ لایه‌های اجتماعی یکسان نبوده، اما در بخش قابل توجهی از جامعه ـ به‌ویژه در میان قشر موسوم به خاکستری ـ اثرگذار بوده است. از این منظر، برخی تحلیلگران معتقدند فشار و تقابل اخیر، علاوه بر پیامدهای سیاسی، نوعی انسجام اجتماعی در داخل و تقویت جایگاه ایران در میان جریان‌های مقاومت منطقه‌ای و بخشی از افکار عمومی جهانی به همراه داشته است.#فصلنامه#رهیافت_اندیشه#علی_انتظاری
@rahyaft_andisheh
ادراک نادرست دشمن از منبع قدرت ایراندکتر محمدصادق کوشکی در گفت‌وگو با فصلنامۀ رهیافت اندیشه؛ یکی از نقاط ضعف اساسی دشمن، ناتوانی در محاسبۀ عوامل واقعی قدرت ایران است. اگرچه او می‌تواند بسیاری از مؤلفه‌های قابل اندازه‌گیری را تحلیل کند، در درک عناصر بنیادینی که منشأ قدرت ما هستند ناتوان است؛ زیرا ساختار ادراکی او قادر به تشخیص این منابع عمیق قدرت نیست. برای نمونه، در رژیم صهیونیستی هنگام به صدا درآمدن آژیر خطر، بخش قابل توجهی از تلفات نه بر اثر اصابت مستقیم، بلکه در مسیر فرار به پناهگاه‌ها رخ می‌دهد. این مسئله خود نشانه‌ای از یک ضعف جدی در وضعیت اجتماعی و روانی آن‌هاست. در مقابل، آنچه برای آنان عجیب و معنادار جلوه می‌کند، نوع واکنش مردم ایران در شرایط مشابه است. در بسیاری از موارد، زمانی که حمله‌ای صورت می‌گیرد، مردم با آرامش بیشتری با وضعیت مواجه می‌شوند و حتی گاه از بام خانه‌ها نظاره‌گر تحولات هستند؛ تصویری که برای دشمن غیرقابل درک است. البته روشن است که در شرایط جنگی بروز ترس در میان مردم امری طبیعی است؛ کودکان، سالمندان و حتی بزرگسالان ممکن است از صدای انفجار یا شرایط ناامن دچار هراس شوند و این واکنش کاملاً قابل فهم است. با این حال، آنچه اهمیت دارد شیوۀ کلی مواجهۀ جامعه با این وضعیت است. در حالی که رسانه‌های رژیم تصویری آکنده از وحشت ارائه می‌دهند، تصویری که از جامعۀ ایران به بیرون منتقل می‌شود، اغلب نشان‌دهندۀ نوعی خونسردی و پایداری اجتماعی است؛ تصویری که از منظر راهبردی نیز اهمیت قابل توجهی دارد.#فصلنامه#رهیافت_اندیشه#محمدصادق_کوشکی
@rahyaft_andisheh
وحدت ملی؛ بزرگ‌ترین دستاورد جنگ و مسئولیتی همگانی دکتر ابوالفضل اقبالی در گفت‌وگو با فصلنامۀ رهیافت اندیشه؛ وحدتی که شکل گرفته، به‌گمان من بزرگ‌ترین دستاورد این جنگ است؛ دستاوردی که حفظ آن یک وظیفۀ جمعی به‌شمار می‌آید و همۀ ما در قبال آن مسئولیم. پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان این اتحاد را پایدار نگه داشت؟ نخست باید بر اشتراکات تأکید کنیم. مهم‌ترین نقطۀ مشترک میان همۀ ما، ایران است؛ سرزمینی که همۀ ما در آن زندگی می‌کنیم و هویت مشترک‌مان را از آن می‌گیریم. برجسته‌کردن این اشتراک و تقویت آن، یکی از مهم‌ترین راه‌های حفظ همبستگی ملی است. در کنار آن، امنیت نیز از مهم‌ترین عوامل انسجام اجتماعی است. بدون امنیت، پیگیری ایده‌ها و برنامه‌ها دشوار می‌شود و سایر عرصه‌های زندگی نیز با چالش‌های جدی روبه‌رو خواهند شد. در عین حال، باید اختلافات را به حداقل رساند و از دامن‌زدن به منازعات و دوقطبی‌سازی‌ها، به‌ویژه در رسانه‌ها و تریبون‌های عمومی، پرهیز کرد. هویت و مرز مشترک ما ایران است؛ ایران اسلامی، امن، قوی و مقتدر. حفظ این هویت مشترک، نیازمند همدلی است. در نهایت، باید این باور در جامعه تقویت شود که تداوم یگانگی میان مردم و نظام حاکم برای آبادانی، اقتدار و رفاه کشور ضروری است؛ زیرا تضعیف این پیوند می‌تواند آیندۀ ایران را با چالش‌های جدی مواجه سازد.#فصلنامه#رهیافت_اندیشه#ابوالفضل_اقبالی
@rahyaft_andisheh
مقاومت؛ از فطرت انسانی تا الگوی کامل در فرهنگ عاشورا دکتر سیامک طهماسبی در گفت‌وگو با فصلنامۀ رهیافت اندیشه؛ روان‌شناسی مقاومت مفهومی است که به همۀ انسان‌ها و تمامی ادیان مربوط می‌شود. بااین‌حال، در درون دین اسلام ـ به‌ویژه در مذهب تشیع ـ می‌توان کامل‌ترین صورت این مقاومت را مشاهده کرد. برای نمونه، واقعۀ کربلا جلوه‌ای روشن و کامل از این نوع مقاومت را به نمایش می‌گذارد. این ویژگی از جامعیت اسلام سرچشمه می‌گیرد؛ زیرا در این دین، مقاومت تنها به مواجهه با دشمن خارجی محدود نمی‌شود، بلکه به یک سبک زندگی تبدیل می‌گردد. به همین دلیل، فرد مسلمان حتی در محیط خانه نیز اصولی را رعایت می‌کند، در روابط دوستانه معیارهایی دارد و در عبادات و ارتباط با خدا ـ از جمله در نماز ـ همین روحیۀ مقاومت را حفظ می‌کند. به بیان دیگر، صبر و پایداری در همۀ عرصه‌های زندگی جاری است؛ نه فقط در برابر ظلم سیاسی یا نظامی. در چنین نگاهی، فرد مسلمان هنگامی که سخن همسرش او را ناراحت می‌کند، خشمگین و پرخاشگر نمی‌شود. زمانی که شهوت یا میل او را به‌سوی مقام یا موقعیتی سوق می‌دهد، در برابر آن مقاومت می‌کند. ازاین‌رو، در منابع دینی تعریفی جامع از مقاومت ارائه شده است؛ تعریفی که به شکوفایی کامل فطرت ظلم‌ستیز انسان می‌انجامد. دین نیز توان آن را دارد که این فرایند را هدایت و ظرفیت‌های نهفته انسان را آشکار سازد.#فصلنامه#رهیافت_اندیشه#سیامک_طهماسبی
@rahyaft_andisheh
بازتعریف موازنۀ قدرت: از منطق جنگ سرد تا مدل بومی توسعه دکتر حامد وفایی در گفت‌وگو با فصلنامۀ رهیافت اندیشه؛ چین با عبور از ذهنیت دوقطبیِ «یا در اردوگاه شرق، یا در اردوگاه غرب»، قدرتی مستقل بر پایۀ توازن میان قدرت‌های بزرگ بنا کرد. این رویکرد، بازخوانی مدرنی از جوهرۀ استقلال‌طلبی در شعار «نه شرقی، نه غربی» است؛ یعنی نفی وابستگی و هم‌زمان بهره‌گیری هوشمندانه از فضای بین‌الملل برای تبدیل شدن به قدرتی نوظهور و تأمین منافع ملی. در تعاملات میان ایران و چین، همواره جریانی پایدار وجود داشته است؛ اما کیفیت و کمیتِ خروجی این رابطه، مستقیماً به «تصمیمات راهبردی ایران» گره خورده است. پرسش اساسی اینجاست که آیا ما به‌سوی الگویی توسعه‌محور حرکت می‌کنیم یا صرفاً به تأمین نیازهای اولیه بسنده خواهیم کرد؟ برای تحقق منافع ملی و حفظ سه‌گانۀ «عزت، حکمت و مصلحت»، طراحی یک «مدل بومی و ایرانی» برای همکاری‌های بین‌المللی ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است؛ مدلی که نه کپی‌برداری صرف، بلکه بازتاب‌دهندۀ نیازهای ژئوپلیتیک و آرمان‌های جمهوری اسلامی باشد. در فضای ملتهب کنونی، تأکید ایران بر موازین حقوقی و قوانین بین‌المللی، نقطۀ اشتراک راهبردی با پکن است. چین همواره در کنار کنشگرانی می‌ایستد که بر چهارچوب‌های قانونی تأکید دارند؛ رویکردی که می‌تواند در این مقطع حساس، بستر لازم برای صیانت از منافع ملی را فراهم کند.#فصلنامه#رهیافت_اندیشه#حامد_وفایی
@rahyaft_andisheh
اقتدار ملی و بازآرایی معادلات راهبردی در پیچ تاریخی معاصر دکتر عبدالله معتمدی در گفت‌وگو با فصلنامۀ رهیافت اندیشه؛ بنیادین‌ترین مؤلفۀ قدرت جمهوری اسلامی، «سرمایۀ اجتماعی» و ارادۀ مردم است. هرچند امروز پیشرفت‌های شگرف نظامی و موشکی، دشمن را به زانو درآورده و وادار به درخواست آتش‌بس کرده است، اما اصلی‌ترین پشتوانۀ این اقتدار، آحاد ملت هستند. درک این مسیر راهبردی نیز ضروری است؛ حمایت جمهوری اسلامی از فلسطین، در وهلۀ نخست تلاشی هوشمندانه برای صیانت از امنیت ملی خودمان و در گام بعد، تجلی ارزش‌هایی چون آزادی و کرامت انسانی است. همین اصول است که هویت ما را از مناسبات ناعادلانۀ جهانی و فضای مسموم غربی متمایز می‌سازد. ایران اکنون در مقطع تاریخی سرنوشت‌سازی قرار دارد. جنگ اخیر اثبات کرد که وزن راهبردی و ضریب اثرگذاری ایران تا حدی است که می‌تواند معادلات بین‌المللی را بازتعریف کند. این دستاوردها ما را به قله‌های پیشرفت نزدیک‌تر کرده و با حفظ آمادگی و مقاومت، شرایط مساعدتری رقم خواهد خورد. بر اساس سنت‌های الهی، گشایش مسیر پاداش پویندگان راه حق است. اگر این حرکت با اخلاص، مجاهدت و استقامت تداوم یابد، درهای رحمت و پیروزی‌های نوین گشوده‌تر خواهد شد و ان‌شاءالله جبهۀ مقاومت نیز مقتدرانه‌تر از گذشته، در هندسۀ قدرت جهانی نقش‌آفرینی خواهد کرد.#فصلنامه#رهیافت_اندیشه#عبدالله_معتمدی
@rahyaft_andisheh
توهم تعارض؛ واکاوی پیوند ناگسستنی هویت ملی و مذهبی در ایران دکتر محمدمهدی اسماعیلی در گفت‌وگو با فصلنامۀ رهیافت اندیشه؛ بررسی‌های جامعه‌شناختی نشان می‌دهد که دوگانه‌سازی میان «هویت ایرانی» و «هویت اسلامی»، بیش از آنکه واقعیتی در میان عموم مردم باشد، برساخته‌ای در سطح نخبگان است. در بستر عمومی و بدنۀ جامعۀ ایران، نه‌تنها چنین شکافی وجود ندارد، بلکه نوعی هم‌زیستی همه‌جانبه و عمیق در این زمینه شکل گرفته است. عموم مردم، هویت ملی-مذهبی را به‌طور کامل درونی کرده و هیچ تعارضی میان امر دینی و ملی نمی‌بینند. این دوگانگیِ القایی، غالباً محصول تلاش جریان‌های خاص (به‌ویژه جریان‌های غرب‌گرا) است که می‌کوشند با تکیه بر متون ترجمه‌شده در محیط‌های آکادمیک، دوگانه‌های متعلق به جامعۀ غربی را بر ذهنیت جامعۀ ما تحمیل کنند. به همین دلیل است که جریان روشنفکریِ مروج این نگاه، غالباً در درک زبان گفت‌وگو با تودۀ مردم ناکام مانده و تعارضی را جست‌وجو می‌کند که در واقعیتِ جامعۀ ایران، وجود خارجی ندارد. در سطح کلان، پیوند وثیق «ایرانیت» و «اسلامیت» به خلق سرمایه‌ای ارزشمند از «قدرت نرم فرهنگی» انجامیده است. این وحدت، چنان قوام یافته که جامعه هرگونه نفوذ بیگانگان (از طریق ابزارهای نظامی، اقتصادی و امنیتی) برای ایجاد واگرایی را پس می‌زند. به پشتوانۀ همین پیوند عمیق و اصیل است که ایران، برخلاف بسیاری از کشورهای منطقه، در برابر بحران‌های هویتی و خطراتی چون تجزیه‌طلبی، از مصونیتی درونی و پایدار برخوردار است.#فصلنامه#رهیافت_اندیشه#محمدمهدی_اسماعیلی
@rahyaft_andisheh
ژئوپلیتیک تقابل؛ تحلیلی ساختاری بر ریشه‌های تاریخی رویارویی ایران و نظام سلطه دکتر غلامرضا جمشیدیها در گفت‌وگو با فصلنامۀ رهیافت اندیشه؛ در تحلیل مناسبات جهانی، آمریکا با برخورداری از حق وتو و همراهی متحدان اروپایی‌اش، نقشی تعیین‌کننده در حمایت از اسرائیل دارد. در این عرصه، مواضع ظاهری و مقطعی (مانند اظهارات فرانسه در حمایت از استقلال فلسطین) اهمیت چندانی ندارند و معیار واقعی، «اقدامات عملی» این کشورهاست. ژئوپلیتیک پس از جنگ جهانی دوم نشان می‌دهد که غرب برای حفظ سلطۀ خود در خاورمیانه، پایگاه استراتژیک و نظامی اسرائیل را تأسیس کرد. بنابراین، تقابل ایران و اسرائیل مناقشه‌ای محدود نیست، بلکه باید آن را در بستر تاریخ، جغرافیای سیاسی و تحولات کلان نظام بین‌الملل (به‌ویژه دوران جنگ سرد) تحلیل کرد. پیروزی انقلاب اسلامی نقطۀ عطفی تاریخی بود که معادلات را به گونه‌ای تغییر داد که فروپاشی نظم دوقطبی حاکم بر جهان را به همراه داشت. تبدیل شدن ایران به یک قدرت اثرگذار منطقه‌ای و جهانی، تحولی شگرف و باورنکردنی است که در سایۀ الطاف الهی محقق شد. با تضعیف شوروی، آمریکا برای گسترش سلطۀ بلامنازع خود با سد محکم انقلاب اسلامی مواجه شد؛ انقلابی که بنیان‌های تمدن غرب را به چالش کشید. تلاش غرب برای مقابله با این نهضت، به تحمیل جنگ هشت‌ساله انجامید. با این حال، هرچند به لطف الهی دشمن در این عرصه شکست خورد، اما غرب همچنان از رویکرد سلطه‌جویانۀ خود دست برنداشته است؛ چرا که غایت این تحرکات، چیزی جز بسط هژمونی سیاسی و اقتصادی نیست.#فصلنامه#رهیافت_اندیشه#غلامرضا_جمشیدیها
@rahyaft_andisheh
سه چالش شناختی در ارزیابی تهدیدات نظامی دکتر فواد ایزدی در گفت‌وگو با فصلنامۀ رهیافت اندیشه؛بررسی‌ها نشان می‌دهد که در برهه‌ای حساس، احتمال اقدام نظامی آمریکا در بسیاری از محافل داخلی چندان جدی گرفته نمی‌شد؛ به‌ویژه این باورِ تقلیل‌یافته در فضای تحلیلی وجود داشت که در میانۀ مذاکرات دیپلماتیک، امکان وقوع حملۀ نظامی کاملاً دور از ذهن است.در آن مقطع، نظام تحلیلی کشور پیش از آغاز تقابل، با سه چالش و خطای محاسباتیِ عمده روبه‌رو بود: عدم شناخت دقیقِ روابط راهبردی: درحالی‌که پیوندهای مستحکم و نزدیک میان ایالات متحده و اسرائیل کاملاً روشن بود، برخی از تحلیلگران تحت‌تأثیر عملیات روانیِ رسانه‌ای، به وجود شکاف و اختلاف جدی میان رهبران آن‌ها باور پیدا کرده بودند. خلط دو پروندۀ مستقلِ «مذاکرات» و «حمله»: بسیاری این دو موضوع را یکپارچه می‌پنداشتند اما هدف طرف مقابل از بیانِ معادلۀ «یا مذاکره یا حمله»، ایجاد این تصور بود که با آغاز مذاکرات، سایۀ حمله منتفی است؛ درحالی‌که بارها تأکید شد این دو پرونده ماهیتی کاملاً مستقل دارند. تحلیل نادرست آمادگی ایران برای پاسخ دوم: برخی در داخل بر این باور بودند که پاسخ گستردۀ ایران به حملۀ احتمالی، مجوز و بهانه‌ای برای حملات بزرگ‌تر و هدف‌گیری اهداف حساس‌تر به دست طرف مقابل می‌دهد. با طرح این پرسش که «آیا ایران برای پاسخ به حملۀ دوم آماده است؟»، این نتیجه‌گیریِ محافظه‌کارانه شکل گرفت که چون آمادگی لازم برای گام دوم وجود ندارد، پاسخ اول نیز نباید گسترده باشد.#فصلنامه#رهیافت_اندیشه#فواد_ایزدی
@rahyaft_andisheh۲
حوالت تاریخی؛ ریشه‌های تمدنی و فلسفی یک نزاع مستمر دکتر ابوالفضل اقبالی در گفت‌وگو با فصلنامۀ رهیافت اندیشه؛ تاریخ همواره صحنۀ نبرد حق و باطل بوده که بارزترین نمونۀ تاریخی این تقابل در واقعۀ عاشورا تجلی یافت. بر اساس فلسفۀ تاریخ، این رویارویی ریشه‌ای تمدنی دارد و تا پیروزی نهایی حق در پایان تاریخ ادامه خواهد یافت. امتداد این صف‌بندیِ تاریخی امروز نیز کاملاً آشکار است. در این نزاع، گفتمان انقلاب اسلامی در جبهۀ حق قرار گرفته و شاهد تقابلی بنیادین میان ایران و غرب، اسلام و غرب و به‌طور مشخص رویارویی جمهوری اسلامی با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی هستیم. این گفتمان فراتر از دوگانه‌های مرسوم مانند «شرق و غرب» یا «کمونیسم و سرمایه‌داری لیبرال» است. امروز، ایران نمایندۀ گفتمانی است که بر مبارزه با استکبار و استعمار ملت‌ها استوار است؛ درحالی‌که جریان مقابل، نماد سلطه‌گری و سرمایه‌داری است. از این منظر، نزاع کنونی یک «حوالت تاریخی و محتوم» به شمار می‌رود. بنابراین، تقلیل این رویارویی به موضوعاتی نظیر برنامۀ هسته‌ای یا مسائل حقوق بشری، صرفاً پرداختن به ظواهر است. اصل این نزاع ریشه در تقابل دو نگاه بنیادین به «انسان، جهان و تاریخ» دارد؛ دو نگاهِ متضادی که از آغاز تاریخ با یکدیگر درگیر بوده‌اند و این امتدادِ هویتی همچنان پابرجاست.#فصلنامه#رهیافت_اندیشه#ابوالفضل_اقبالی
@rahyaft_andisheh