شرح دعا-اللهمّ وفّر حظّی فیهِ من النّوافِل:برای فهم این فراز باید معنای دقیق دو کلمة کلیدیِ «حظّ» و «نافله» را بدانیم.
حَظّ یعنی بهره و نصیب. نافله، از ريشه لغوى «نَفل»، به معناى زيادى و افزايش است.«انفال» هم، يعنى ثروتها و نعمتهاى عمومى كه خداوند براى امّت اسلامى و همگان، زياد كرده است. بطور کلی هر عمل خوب و مستحبّى كه انجامش واجب و الزامى نباشد و بالاتر از حدّ تكليف الزامى باشد، «نوافل» است. نکته: چرا نوافل را به مستحبات ترجمه کرده اند؟پاسخ: زیرا در مقابل واجبات که برای اطاعت امر و انجام وظیفه انجام میشود، نوافل فقط برای جلب محبت خداوند انجام میشود. سند این امر، حدیث قدسی مشهوری است با عنوان حدیث قرب نوافل. در بخشی از این حدیث شریف، خداوند متعال میفرماید:وَ إِنَّهُ لَيَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنَّافِلَةِ حَتَّى أُحِبَّهُ فَإِذَا أَحْبَبْتُهُ كُنْتُ إِذاً سَمْعَهُ الَّذِي يَسْمَعُ بِهِ وَ بَصَرَهُ الَّذِي يُبْصِرُ بِهِ وَ لِسَانَهُ الَّذِي يَنْطِقُ بِهِ وَ يَدَهُ الَّتِى يَبْطِشُ بِهَا إِنْ دَعَانِى أَجَبْتُهُ وَ إِنْ سَأَلَنِى أَعْطَيْتُهُترجمه: همانا بنده به وسيله نوافل و مستحبات به من نزديك مىشود تا محبوب من میگردد و همينكه محبوب گشت، من گوش او میشوم كه با آن میشنود، و چشم او میشوم كه با آن میبيند و زبان او میشوم كه با آن سخن میگويد، و دست او میشوم كه با آن برگيرد؛ اگر مرا بخواند اجابت مىكنم، و اگر از من بخواهد مىبخشم. (كافى : ج ۲، ص ۳۵۲). نکته مهم: این فراز از دعای روز بیست و هشتم، ما را متوجه یک حقیقت بزرگ و کلیدی میکند: بعد از نزدیک به یک ماه روزه داری و تقاضای دائمی و پیوسته از خداوند برای رسیدن به مقام انسان کامل، اکنون به ما میآموزند که از این پس باید از طریق نوافل و مستحبات خود را به مقام حبیب الله نزدیک کنیم. آری، مقام حبیب الله!!! و سندش فرمودة خداوند است در همین حدیث قدسی. در واقع معنای کامل و دقیق فراز اول این است که: خدایا مرا توفیق بده تا در این روزهای پایانی ماه مبارک بیشترین بهره و نصیب را از طریق جلب محبت تو (یعنی نوافل) به دست آورم. و بهرة کامل نوافل طبق فرمودة خودت ای خدای بزرگ و مهربان و کریم، همان وعده هایی است که در حدیث قرب نوافل فرموده ای، یعنی اینکه خودت بشوی گوش و چشم و زبان من و مرا اجابت کنی و در یک کلام مرا به مقام انسان کامل برسانی.- واكْرِمْنی فیهِ بإحْضارِ المَسائِل:مسائل جمع مسئله است و مسئله یعنی چیزی که مورد تقاضا و سؤال ما قرار گرفته است، یعنی چیزی که مطلوب ما است.
نکته: کسی که بر اساس فراز اول، مطلوب و مسئله اش رسیدن به مقام انسان کامل است، بدیهی است که برای رسیدن به این خواسته اش باید متوسّل به واسطه هایی شود که معلم و راهنمای این راه اند. پس مسائل (یعنی خواسته ها و مطلوب) این انسان آیا کسی یا چیزی غیر از انسانهای کامل است؟! اگر این مقدمه را بپذیریم، معنای فراز دوم این است که: خدایا کَرم کن و مسائل یعنی آنچه را که از تو مسألت دارم را برایم حاضر کن و به عبارت دیگر ظهور انسانهای کامل را برایمان محقق بفرما.نکته: ممکن است بگویید که معنی این فراز نمیتواند این باشد، چرا که این چه دعایی است که تا به حال برای هیچکس اجابت نشده، زیرا ظهور که هنوز رخ نداده!در پاسخ میگوییم در احادیث آمده است کسانی که در حیات دنیایی حقیقتاً منتظر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف باشند، اگر قبل از ظهور از دنیا بروند، هنگام ظهور در کنار امام عجل الله تعالی فرجه الشریف خواهند بود، لذا دعای تمام کسانی که این دعا را میخوانند، چه در زمان حیاتشان و چه بعد از آن حتماً اجابت میشود. و علاوه بر این، اجابت این دعا گاه به معنای تحقق فرج شخصی میباشد. - و قَرّبِ فیهِ وسیلتی الیكَ من بینِ الوسائل: خداوند در قرآن فرموده است: «یا ایّها الّذین آمنوا اتّقوا الله و ابتغوا الیه الوسیله و جاهدوا فی سبیله لعلّکم تُفلحون. یعنی: ای کسانی که ایمان آورده اید! از - مخالفت فرمان - خدا بپرهیزید؛ و وسیله ای برای تقرّب به او بجویید؛ و در راه او جهاد کنید، باشد که رستگار شوید.» (مائده/35)
این فراز تأییدکنندة فراز قبل است، میفرماید خدایا از بین وسائل، آن وسیله ای که من انتخاب کرده ام را برایم نزدیکترین راه رسیدن به خودت قرار بده. یعنی در حقیقت، مرا توفیق بهره گرفتن از آن عنایت بفرما، طوری که مرا به مقام قرب خودت برسانی.- یا من لا یَشْغَلُهُ الحاحُ المُلِحّین:
یعنی ای خدایی که حتی اگر به تعداد بندگانت وسایلی وجود داشته باشد و هر یک از بندگانت از سبیلهای متفاوتی حرکتشان را دنبال کنند، باز هم تو قادری که تک تک ما را هدایت و حمایت کنی. خدایا اصرارِ اصرارکنندگان، تو را آنچنان به خود مشغول نمیکند که از توجه به کسی و چیزی باز بمانی.
نکته: حکمت این ندا در پایان این دعا چیست؟
پاسخ: وقتی راجع به این حقیقت سخن میگوییم که خداوند میتواند از تک تک ما، انسان کاملی بسازد و در نهایت هر یک از ما حبیب خدا بشویم و از خدا مسألت کنیم و خدا اجابتمان کند و هر یک از ما مخاطبی برای خدا بشویم، بلافاصله ممکن است این سؤال و شبهه برایمان پیش آید که مگر چنین چیزی ممکن است؟!
ما تصور میکنیم که در قیامت خداوند در هر آن، به یک نفر رو کرده و ما را نوبت به نوبت مخاطب قرار میدهد، مخصوصاً دربارة حدیثی که خداوند درباره حضرت زهرا سلام الله علیها فرموده که میفرماید در محشر به ایشان میفرماید، یا حبیبتی سلینی ... یعنی ای حبیبة من از من بخواه تا برایت اجابت کنم.
حال اگر این حدیث را کنار حدیث قرب نوافل بگذاریم، متوجه نکتة عجیبی میشویم، در حدیث قرب نوافل، خداوند درباره بندگانی که از طریق مستحبات به او تقرب میجویند، فرموده است که به آنها دقیقاً همین را میگوید:
️ ابتدا میگوید: .... فَإِذَا أَحْبَبْتُهُ ... و سپس️ کمی جلوتر میفرماید: ... وَ إِنْ سَأَلَنِى أَعْطَيْتُهُ ...
️ و اما آن نکتهای که متوجه میشویم، این است که:
بر اساس حدیث قرب نوافل، همة ما میتوانیم به مقام حضرت زهرا سلام الله علیها برسیم!
و بر اساس ندای یا من لا یشغله الحاح الملحین، اینکه میلیاردها انسان همه با هم خداوند را مخاطب قرار دهند، خدا را چنان مشغول نمیکند که دچار غفلت بشود. زیرا او جنسیتی است بینهایت، که از ماوراء وجودی تک تک مخلوقاتش بر آنها احاطه وجودی دارد. نتیجه آنکه خداوند بینهایت است و در قاموس این بینهایتِ مطلق، کاملاً طبیعی و بدیهی است که باید یک روز تک تک ما انسانهای عوالم هم عرض، به مقام توحید مطلق یعنی مقام حضرت زهرا سلام الله علیها نائل بیاییم، و در آن روز هخداوند با این خطاب «حبیبتی سلینی» همة ما را در یک واحد زمانی خطاب خواهد کرد ...
اللهم عجل لولیک الفرج
یعنی ای خدایی که حتی اگر به تعداد بندگانت وسایلی وجود داشته باشد و هر یک از بندگانت از سبیلهای متفاوتی حرکتشان را دنبال کنند، باز هم تو قادری که تک تک ما را هدایت و حمایت کنی. خدایا اصرارِ اصرارکنندگان، تو را آنچنان به خود مشغول نمیکند که از توجه به کسی و چیزی باز بمانی. نکته: حکمت این ندا در پایان این دعا چیست؟پاسخ: وقتی راجع به این حقیقت سخن میگوییم که خداوند میتواند از تک تک ما، انسان کاملی بسازد و در نهایت هر یک از ما حبیب خدا بشویم و از خدا مسألت کنیم و خدا اجابتمان کند و هر یک از ما مخاطبی برای خدا بشویم، بلافاصله ممکن است این سؤال و شبهه برایمان پیش آید که مگر چنین چیزی ممکن است؟!ما تصور میکنیم که در قیامت خداوند در هر آن، به یک نفر رو کرده و ما را نوبت به نوبت مخاطب قرار میدهد، مخصوصاً دربارة حدیثی که خداوند درباره حضرت زهرا سلام الله علیها فرموده که میفرماید در محشر به ایشان میفرماید، یا حبیبتی سلینی ... یعنی ای حبیبة من از من بخواه تا برایت اجابت کنم.حال اگر این حدیث را کنار حدیث قرب نوافل بگذاریم، متوجه نکتة عجیبی میشویم، در حدیث قرب نوافل، خداوند درباره بندگانی که از طریق مستحبات به او تقرب میجویند، فرموده است که به آنها دقیقاً همین را میگوید:️ ابتدا میگوید: .... فَإِذَا أَحْبَبْتُهُ ... و سپس️ کمی جلوتر میفرماید: ... وَ إِنْ سَأَلَنِى أَعْطَيْتُهُ ... ️ و اما آن نکتهای که متوجه میشویم، این است که:بر اساس حدیث قرب نوافل، همة ما میتوانیم به مقام حضرت زهرا سلام الله علیها برسیم! و بر اساس ندای یا من لا یشغله الحاح الملحین، اینکه میلیاردها انسان همه با هم خداوند را مخاطب قرار دهند، خدا را چنان مشغول نمیکند که دچار غفلت بشود. زیرا او جنسیتی است بینهایت، که از ماوراء وجودی تک تک مخلوقاتش بر آنها احاطه وجودی دارد. نتیجه آنکه خداوند بینهایت است و در قاموس این بینهایتِ مطلق، کاملاً طبیعی و بدیهی است که باید یک روز تک تک ما انسانهای عوالم هم عرض، به مقام توحید مطلق یعنی مقام حضرت زهرا سلام الله علیها نائل بیاییم، و در آن روز هخداوند با این خطاب «حبیبتی سلینی» همة ما را در یک واحد زمانی خطاب خواهد کرد ...اللهم عجل لولیک الفرج
دعاى روز بیست و نهمبسم الله الرحمن الرحیم
اللهمّ غَشّنی بالرّحْمَه و ارْزُقْنی فیهِ التّوفیقِ و العِصْمَه و طَهّرْ قلْبی من غَیاهِبِ التُّهْمَه یا رحیماً بِعبادِهِ المؤمِنین.
خدایا بپوشانم در آن با مهر و رحمت. و روزى كن مرا در آن توفیق و خوددارى. و پاك كن دلم را از تیرگیها و گرفتگىهاى تهمت. اى مهربان به بندگان با ایمان خود.شرح دعا- اللهمّ غَشّنی بالرّحْمَه:«غَشِیَ» از ریشة «غ ش ی» (غَشِیَ یغشی غِشَاوَه و غِشَاءً) گرفته شده است و به معنای پوشیده بودن، پوشاندن و فرا گرفتن است. (معجم مقائیس اللغه، ج 4، ص425). مشتقات گوناگونی از این ماده، در قرآن کریم آمده است، مانند: «فَغَشِیَهُمْ مِنَ الْیَمِّ ما غَشِیَهُمْ» (طه،78)، «وَ تَغْشى وُجُوهَهُمُ النّارُ» (ابراهیم،50)، «وَ اللَّیْلِ إِذا یَغْشى (لیل،1)، «إِذْ یُغَشِّیکُمُ النُّعاسَ» (انفال،11) و موارد دیگر.«غشی» (غشاء) همانند «غطاء»، تنها به پوششی میگویند که چسبیده باشد؛ مانند اینکه انسان با لباس خود را بپوشاند؛ در اینجا گفته میشود: «استَغشَیتُ الثیاب» یا «تَغَطَّیتُ بالثیاب». پس «غشی» فقط در پوششی بکار میرود که چسبیده است، مثل غشای عروق در بدن یا غشای پوست بدن (عسکرى، حسن بن عبدالله، الفروق فی اللغة، ص 282، بیروت، دار الآفاق الجدیدة، چاپ اول، 1400ق) نکته: غشّنی با تشدید، دارای معنای اصلی خود همراه با تأکید است، یعنی از خداوند خواستهایم که ما را با رحمت خود به نحو کامل و دائم بپوشاند، آن هم پوششی متصل به موجودیت ما، یعنی پوششی که بخشی از موجودیتمان بشود، پیرو دعاهای روزهای قبل، اکنون در روزهای آخر ماه خدا، حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم که معلم این دعاها هستند، به ما میآموزند که از خداوند باز هم بخواهیم که ما را تبدیل به انسان کامل کند. یعنی ما را با غشایی از رحمتش آنچنان بپوشاند که هویت ما جعل شود، از انسانی عاصی و پر از خطا به موجودی خداگونه! نکته: حساسیت و اهمیت این فراز وقتی روشن میشود که منظور از رحمت خدا را دریابیم!مظهر انسانی و تأویل کلمة رحمت همه جا در قرآن و معارف اهل بیت علیهم السلام، امام زمان هر عصر و زمانی میباشد: طی چندین حدیث در کتاب البرهان دربارة آیة 105 سوره بقره و 74 آل عمران و 83 نساء و 58 یونس و بسیاری از دیگر آیات، فرموده اند که منظور از رحمت در این آیات، ولایت محمد و آل محمد است. امام، مظهر رحمت واسعة حق است:«السلام علیك أیها الرحمة الواسعة» (مفاتیح الجنان، زیارت آل یاسین).كسی كه تربیت شدة خدای رحمان باشد، مظهر رحمت بیكران الهی است: «ان رحمة ربكم وسعت كل شی و أنا تلك الرحمة» (بحار الأنوار، ج53، ص11 ). در وسعت سینة او كه دریاها هم به چشم نمیآید، كران، تا به كران عشق به همة انسانها موج میزند: «و اكمل ذلك بابنه رحمة للعالمین» (حدیث لوح از جابر بن عبدالله انصاری، كافی، ج 1، ص 528 - 527؛ بحار الأنوار، ج 36، ص 195؛ الغیبة، شیخ طوسی، ص 146 – 143) امام، پدری مهربان، همدمی شفیق و همراهی خیرخواه است. (تحف العقول، ص 324 ): «و اشفق علیهم من آبائهم و أمّهاتهم» (روزگار رهایی، ج 1، ص 129 (به نقل از الزام الناصب، ص10)) امام رحمتی است که خداوند زمان ظهور کاملش را به قیامت موکول نموده است: از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روایت شده که میفرمایند: «خداوند یکصد رحمت دارد و یکی از آنها را به زمین فرو فرستاده و بین مخلوقاتش تقسیم کرده است. با آن یک رحمت است که مخلوقات با هم مهربانی میکنند و به یکدیگر مهر میورزند. نود و نه رحمت دیگر را برای خود نگهداشت و زمان ظهور آن را عقب انداخته است و با آن نود و نه رحمت در روز قیامت بر بندگانش رحم میکند». نتیجه: پس میتوانیم فراز اول این دعا را نیز دقیقاً معادل دعای فرج بدانیم.و ارْزُقْنی فیهِ التّوفیقِ و العِصْمَةِ: خدایا در این روز مرا توفیق و عصمت عطا کن! نکته: به نظر شما توفیقی که در اینجا از خدا میخواهیم، موفقیت یافتن تا چه سطحی است؟
پاسخ: از هر کسی باید به اندازة توانایی او درخواست کرد، و توانایی خدا بینهایت است،پس قهراً توفیقی که خداوند عطا میکند، انسان کامل شدن، یعنی خداگونه شدن است. چنانکه خودش در حدیثی قدسی فرموده است: عبدی اطعنی حتی اجعلک مثلی انا اقول لشیء کن فیکون فانت تقول لشیء کن فیکون...️ای بندة من مرا بندگی کن (گناه نکن و اوامر مرا اطاعت کن) تو را به جائی میرسانم که مانند من شوی (به گونهای که) من به هر شیئی (و یا کاری) بگویم بشو (ایجاد شو و انجام شو) (بدون نیاز به اسباب و علل) بلافاصه ایجاد خواهد شد، تو نیز این قدرت را خواهی یافت که هر کاری را که خواهی، بگوئی (بدون اسباب و علل طبیعی و بلافاصله) ایجاد شود... (آملی، سید حیدر، جامع الاسرار و منبع الانوار، ص 363) و امام رضا علیه السلام۱نیز امامت که بالاترین سطح از تکامل بشری است را مصداقی از توفیق الهی دانسته اند. ایشان در ضمن حديث مفصلي درباره امامت فرموده اند: هنگامي كه خداي متعال كسي را به عنوان امام براي مردم برميگزيند به او سعة صدر، عطا ميكند و چشمه هاي حكمت را در دلش قرار ميدهد و علم را به وي الهام ميكند تا براي جواب از هيچ سؤالي در نماند و در تشخيص حق سرگردان نشود، پس او معصوم و مورد تأييد و«توفيق» و تسديد الهي بوده از خطاها و لغزشها در امان خواهد بود. (اصول كافي، ج 1، ص 198 - 203)
و اما عصمتی که در این فراز از خداوند خواسته ایم:
این خود اثبات کنندة تمام مطالب قبل است و آنقدر روشن است که نیازی به توضیح نیست. یعنی به روشنی در این دعا میبینیم که با این دعا به ما فهمانده اند که تو هم میتوانی و باید رسیدن به مقام عصمت که مقام انسان کامل است را از خدا بخواهی. یعنی این مقام مختص گروهی خاص نیست، بلکه هدف و علت غایی خداوند در ایجاد عالم و آدم است و خداوند این مقام را از همة ما انتظار دارد و برای همة ما میخواهد.
- و طَهّرْ قلْبی من غَیاهِبِ التُّهْمَه:غَيْهَب: ج غَيَاهِب [غهب]: تاريكى، اسب بسيار سياه، شب بسيار تاريك، مرد نادان و پليد و ناتوان.
️تهمت: اتهام، تهمت، ادعا.معنای این فراز میتواند این باشد که: خدایا قلب مرا از ظلمتها و تاریکیهای تکبّر نفسم و ادعاهای جاهلانهاش طاهر کن و نجاتم بده.
نکته: این فراز گویی راهکار عملی برای اجابت فرازهای قبلی است. این فراز متضمن بزرگترین مشکل بشر است که همان کبر و تکبّر است! همان عامل هبوط حضرت آدم از وضعیت بهشتی ...
نکته: براساس روایات و اخبار اهل بیت، آدم و حوا در برابر خمسة طیبه دچار کبر شدند و خود را بیشتر از آنچه که بودند، دیدند، و همین تهمت و ادعای کذب و غیاهب و تاریکی های قلب و نفسشان سبب هبوطشان شد.
پس ما هم برای رسیدن به مقام انسان کامل و بهشتی شدن، لازم است که قبل از هر چیز در برابر ولایت خدا و انسان کامل تسلیم بشویم و تسلیم شدن یعنی کنار گذاشتن ادعاها و تکبّرِ نفسِ ظلوم و جهولمان.
نکته: اساساً حکمت ماه صیام همین است:
«اخلاص در تسلیم» و «عبودیت حقیقی» یا «شاگردی خدا و اهل بیت علیهم السلام» را، بیاموزیم.
- یا رحیماً بِعبادِهِ المؤمِنین:
نکته: توجه کنید به اینکه چرا صفت رحیم در اینجا آمده است؟
«رحیم» رحمتِ خاص خداست، یعنی وقتی که خداوند متعال «رحمتش» را تخصیص میدهد، مُتَّصِف به صفت «رحیم» است!
نکته: مؤمنین یعنی کسانی که به مقام امن رسیده اند، یعنی کسانی که خود را به خدا واگذار کرده اند و از او امنیت میگیرند.
نتیجه: حکمت آمدن این ندا در این دعا: گویی میخواهند برای ما تأکید کنند بر مفاد فرازهای قبل در این دعا. تأکید بر اینکه باید مشتاق رحمت خدا باشیم، رحمتی که یعنی «مثل خدا شدن»! (بر اساس حدیث قدسی اجعلک مثلی). و نیز تأکید بر این راز بزرگ که راه رسیدن به این مقام، چیزی نیست جز کشتن نفس و منیّت و کبر و غرورِ نفس بشری... و رسیدن به نقطهای که فقط از خدا امنیت بگیریم یعنی از مؤمنین بشویم.
اللهم عجل لولیک الفرج
ایشان در ضمن حديث مفصلي درباره امامت فرموده اند: هنگامي كه خداي متعال كسي را به عنوان امام براي مردم برميگزيند به او سعة صدر، عطا ميكند و چشمه هاي حكمت را در دلش قرار ميدهد و علم را به وي الهام ميكند تا براي جواب از هيچ سؤالي در نماند و در تشخيص حق سرگردان نشود، پس او معصوم و مورد تأييد و«توفيق» و تسديد الهي بوده از خطاها و لغزشها در امان خواهد بود. (اصول كافي، ج 1، ص 198 - 203) و اما عصمتی که در این فراز از خداوند خواسته ایم:این خود اثبات کنندة تمام مطالب قبل است و آنقدر روشن است که نیازی به توضیح نیست. یعنی به روشنی در این دعا میبینیم که با این دعا به ما فهمانده اند که تو هم میتوانی و باید رسیدن به مقام عصمت که مقام انسان کامل است را از خدا بخواهی. یعنی این مقام مختص گروهی خاص نیست، بلکه هدف و علت غایی خداوند در ایجاد عالم و آدم است و خداوند این مقام را از همة ما انتظار دارد و برای همة ما میخواهد.- و طَهّرْ قلْبی من غَیاهِبِ التُّهْمَه:غَيْهَب: ج غَيَاهِب [غهب]: تاريكى، اسب بسيار سياه، شب بسيار تاريك، مرد نادان و پليد و ناتوان.️تهمت: اتهام، تهمت، ادعا.معنای این فراز میتواند این باشد که: خدایا قلب مرا از ظلمتها و تاریکیهای تکبّر نفسم و ادعاهای جاهلانهاش طاهر کن و نجاتم بده. نکته: این فراز گویی راهکار عملی برای اجابت فرازهای قبلی است. این فراز متضمن بزرگترین مشکل بشر است که همان کبر و تکبّر است! همان عامل هبوط حضرت آدم از وضعیت بهشتی ... نکته: براساس روایات و اخبار اهل بیت، آدم و حوا در برابر خمسة طیبه دچار کبر شدند و خود را بیشتر از آنچه که بودند، دیدند، و همین تهمت و ادعای کذب و غیاهب و تاریکی های قلب و نفسشان سبب هبوطشان شد.پس ما هم برای رسیدن به مقام انسان کامل و بهشتی شدن، لازم است که قبل از هر چیز در برابر ولایت خدا و انسان کامل تسلیم بشویم و تسلیم شدن یعنی کنار گذاشتن ادعاها و تکبّرِ نفسِ ظلوم و جهولمان. نکته: اساساً حکمت ماه صیام همین است: «اخلاص در تسلیم» و «عبودیت حقیقی» یا «شاگردی خدا و اهل بیت علیهم السلام» را، بیاموزیم.- یا رحیماً بِعبادِهِ المؤمِنین: نکته: توجه کنید به اینکه چرا صفت رحیم در اینجا آمده است؟ «رحیم» رحمتِ خاص خداست، یعنی وقتی که خداوند متعال «رحمتش» را تخصیص میدهد، مُتَّصِف به صفت «رحیم» است! نکته: مؤمنین یعنی کسانی که به مقام امن رسیده اند، یعنی کسانی که خود را به خدا واگذار کرده اند و از او امنیت میگیرند. نتیجه: حکمت آمدن این ندا در این دعا: گویی میخواهند برای ما تأکید کنند بر مفاد فرازهای قبل در این دعا. تأکید بر اینکه باید مشتاق رحمت خدا باشیم، رحمتی که یعنی «مثل خدا شدن»! (بر اساس حدیث قدسی اجعلک مثلی). و نیز تأکید بر این راز بزرگ که راه رسیدن به این مقام، چیزی نیست جز کشتن نفس و منیّت و کبر و غرورِ نفس بشری... و رسیدن به نقطهای که فقط از خدا امنیت بگیریم یعنی از مؤمنین بشویم.اللهم عجل لولیک الفرج
۲دعاى روز سی امبسم الله الرحمن الرحیم
اللهمّ اجْعَلْ صیامی فیهِ بالشّكْرِ و القَبولِ على ما تَرْضاهُ و یَرْضاهُ الرّسولُ مُحْكَمَةً فُروعُهُ بالأصُولِ بحقّ سَیّدِنا محمّدٍ و آلهِ الطّاهِرین و الحمدُ للهِ ربّ العالمین.
خدایا قرار بده روزه مرا در این ماه مورد قدردانى و قبول تا بر طبق خوشنودى تو و پسند رسول تو باشد. و استوار باشد فرعش بر اصل. به حق آقاى ما محمد و خاندان پاكش. و ستایش خاص پروردگار جهانیان است.شرح دعا- اللهمّ اجْعَلْ صیامی فیهِ بالشّكْرِ و القَبولِ على ما تَرْضاهُ و یَرْضاهُ الرّسولُ:خداوندا در این آخرین روز از ماه مبارکت، که مرا به حرم زمانیات فراخواندی و میزبانیام کردی، صیامم را همراه با شکر و قبول قرار بده، شکر و قبول از راه رسیدن به رضای تو و رضای رسولت! نکته: در این فراز ما را متوجه این نکته مهم کرده اند که نقطة اوج و عظمت صیام، رسیدن به مقام رضای خدا و رضای رسول خدا است!و نکته کلیدی و جالبی که در این فراز است، وقتی روشن میشود که بدانیم منظور از رضای خدا و رضای رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، رضایت حضرت زهرا سلام الله علیها است:روايات متواتري از رسول اکرم صلي الله عليه و آله و سلم نقل شده که فرمودند: «يا فاطمة ان الله تبارک و تعالي ليغضب لغضبک و يرضي لرضاک (بحارالانوار، ج 43، ص 22 )؛ اي فاطمه، خداي تبارک و تعالي با غضب تو غضبناک، و با رضايت تو راضي ميشود».نيز فرمودند: و اعلم يا علي اني راض عمن رضيت عنه ابنتي فاطمة (همان، ج 22، ص 484 )؛«يا علي، بدان که هر کس دخترم فاطمه از او راضي باشد، من نيز از او راضيام». پس باید بدانیم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم که تمام ادعیة این سی روز یادگار ایشان است و بهتر است بگوییم بیانیة مهم ایشان است به تک تک ما، با این دعای روز سیام، در واقع دارند ما را دعوت به سرچشمه میکنند. یعنی دارند آیندة ما را به ما معرفی میکنند، یعنی آیندة تک تک ابناء بشر را به جز معاندین با ولایت مولا امیرالمؤمنین علیه السلام!آری، همانطور که در دعاهای روزهای قبل دیدید، حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در قالب دعاهایی که به ظاهر چند کلمه و دو یا سه جمله بیشتر نیستند، دائماً در حال تذکر و یادآوری ما بودند و امروز دیگر، گویی خیلی صریح و روشن برای ما حرف زدند و شاید درد دل کردند.دردی که نیست به جز پشت سر انداختن ولایت و محبت سیده النساء العالمین حضرت زهرا سلام الله علیها، ولایتی که متأسفانه از همان صدر اسلام مجهول ماند و اکنون در دوره آخرالزمان نیز همچنان لَیْلی است که قدرش مجهول است، و با این حال نجات و فلاح و رسیدن به غایت نهایی بشر، نیست به جز شناخت و معرفت و قبول ولایت ایشان ... ️به عبارت دیگر، گویی در این دعای روز آخر، با ما اتمام حجت کردهاند و شرط قبولی صیام را رسیدن به مقام رضای حضرت زهرا سلام الله علیها که همان رضای خداست، اعلام کرده اند.- مُحْكَمَةً فُروعُهُ بالأصُولِ:برای فهم این فراز باید معنا و مصداق سه مفهوم ِ«حکمت» و «فروع» و «اصول» را در اینجا بدانیم: معنای حکمت: از امام صادق علیه السلام، دربارة حقیقت حکمت در آیه 12 سوره لقمان، در تفسیر قمی، جلد 2، صفحه138، آمده است که فرموده اند: منظور از حکمتی که به لقمان عطا شد، «معرفت به امام زمانش» بود!!! معنای اصول و فروع: با قبول معنایی که در دل فراز اول نهفته است و در قسمت قبلی شرح داده شد، میتوانیم منظور از فروع و اصول را نیز به روشنی درک کنیم:️ میدانیم که ائمه معصومین علیهم السلام فرموده اند: ارکان دین، نماز و صیام و حج و زکات و ولایت است و ولایت اصل و پایه و اساس این ارکان است. به عبارت دیگر فروع در این حدیث، عبارت است از نماز و صیام و ... و رکن، عبارت است از ولایت. حضرت باقر عليه السلام فرمودند: بني الاسلام علي خمس: علي الصلاه و الزکاه و الصوم و الحج و الولايه و لم يناد بشيء کما نودي بالولايه.... یعنی: اسلام بر پنج پايه بنا شده است: بر نماز و زکات و روزه و حج و ولايت و براي هيچ کدام از چهار اصل قبلي به اندازه ولايت، سفارش نشده است. سپس امام فرمودند: فاخذ الناس باربع و ترکوا هذه - يعني الولايه.... ولي مردم، چهار اصل قبلي را گرفته و ولايت را رها کردهاند. (كافي / ج2 / ص18/ ح 1 و 3 و 18)اين روايت، اولويت ولايت را بر چهار اصل عبادي اسلام، يعني بر نماز و زکات و حج و روزه نشان ميدهد. در روايت ديگري از امام باقر عليه السلام ولايت اهل بيت عليهم السلام بالاترين حقيقت ديني معرفي شده است. آنجا که ميفرمايند: ذروه الامر و سنامه و مفتاحه و باب الاشياء و رضا الرحمن، الطاعه للامام بعد معرفته..... بالاترين و مرتفع ترين امر دين و کليد همه امور ديني و مدخل آنها، و مايه خرسندي خداي جهان، اطاعت از امام، پس از معرفت او است. (كافي / ج2 / ص19 / ح5 ).بنابراين، ولايت اهل بيت عليهم السلام، فرع دين نیست؛ بلکه «همة دين»محسوب ميشود. در روايتي از امام صادق عليه السلام که گزارش معراجهاي مکرر رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم به ملکوت آسمانها است، اولويت ولايت اهل بيت بر ديگر فرائض و مباني دين اين گونه ترسيم شده است:عرج بالنبي صلي الله عليه و آله و سلم الي السماء مئه و عشرين مره، ما من مره الا و قد اوصي الله عز و جل فيها النبي صلي الله عليه و آله و سلم بالولايه لعلي و الائمه عليهم السلام اکثر مما اوصاه بالفرائض (بصائر الدرجات) ... پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم صد و بيست بار به معراج رفت، در هر بار خداي بزرگ، پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم را بيش از آن که به واجبات ديني توصيه نمايد به ولايت علي و ائمه عليهم السلام توصيه ميفرمود. (2 / 97، خصال / 2)پس امر ولايت از همه واجبات ديني اَوجَب و از يکايک فرائض الهي مهمتر است. درجه اين اهميت چنان است که در فرمايش ديگري از رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم دوستي اهل بيت عليهم السلام اساس دين معرفي شده است: امام صادق عليه السلام به نقل از رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم ميفرمايند:... و لکل شيء اساس و اساس الاسلام حبنا اهل البيت.....هر چيزي پايه هايي دارد و پاية اسلام، محبت ما اهل بيت است. (كافي /ج2/ ص46 /ح2 ، بحار ج68/ص323 / ح32) حضرت باقر عليه السلام در مقام بيان پايه هاي دين، پس از معرفي نماز و زکات و روزه و حج و ولايت به عنوان ارکان دين، در پاسخ سؤال زراره که پرسيد: کداميک از اين ارکان پنجگانه افضل است، فرمودند: الولايه افضل لانها مفتاحهن و الوالي هو الدليل عليهن .... ولايت از ديگر مباني برتر است. زيرا که کليد آنها ولايت است، پيشواي الهي مردم را به روش انجام آنها راهنمايي مينمايد. (محاسن / 286) نکته قابل توجه اينجا است که از پنج رکن (نماز، زکات، روزه، حج و ولايت) ياد شده، در چهار اصل آنها عذر موجه افراد در ناچاريها پذيرفته است و شارع مقدس تخفيف قائل گرديده است، مثل اينکه در سفر، نماز شکسته شده، زکات تا زماني که مال به حد نصاب نرسد واجب نبوده، روزه بر بيمار و مسافر و پير واجب نيست، حج به شرط استطاعت واجب ميباشد. ولي ولايت با هيچ عذري از دوش افراد برداشته نشده، در همة شرائط و حالات، افراد به معرفت و اطاعت امام، موظف بوده و بدان آزموده ميگردند.(كافي / ج 2 / ص23/ ح12)
حضرت باقر عليه السلام فرمودند: لا يعذر الله يوم القيامه احدا يقول يا رب لم اعلم ان ولد فاطمه هم الولاه علي الناس کافه:خداوند در روز قيامت، عذر کسي را که بگويد: من از اينکه فرزندان حضرت فاطمه پيشواي همه مردم بودهاند خبر نداشتم، نميپذيرد. (بحارالانوار/ ج68/ ص12/ح15)بنابر این، این فراز یعنی: خدایا به واسطة اصول که نیست مگر وجود مبارک چهارده معصوم علیهم السلام که ارکانالبلادند و اصولالکرمند، (زیارت جامعه) آری، به واسطة این بزرگواران، صیام و نماز و سایر اعمال و عباداتم در این ماه را همراه با «معرفت امام زمانم عجل الله تعالی فرجه الشریف» قرار بده... - بحقّ سَیّدِنا محمّدٍ وآلهِ الطّاهِرین:نکته: چرا رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، خواسته اند که در این دعا با عنوان سیدنا ایشان را یاد کنیم؟ آیا حکمت خاصی دارد؟ آیا با مفاد قبلی دعا مرتبط است؟
پاسخ: رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم خودشان فرموده اند: سیّدَ القوم خادِمَهُم، (مجلسى، بحار الانوار، ج 76، ص 273).️یعنی سید هر قومی آن کسی است که به آنها خدمتی نموده!کسی که بزرگترین خدمت را به مردم نموده است، قطعاً بیشترین سیادت و سروری را نسبت به ایشان دارند! اکنون با خود بیندیشید که چرا رسول خدا سید ما هستند و چرا در این دعا با این عنوان از خود یاد کرده اند؟ نکته: بزرگترین نعمت در دنیا، معرفت کامل خدا است و قبول ولایت او! و همه میدانیم که بشریت، این بزرگترین نعمت را مدیون حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم هستند! پس اگر رسول خدا با آن همه دانایی و حکمت، در این دعای شریف خود را با عنوان سیّدنا معرفی کرده اند، شاید برای این است که ما را متوجه نعمت عظیم ولایت حضرت زهرا سلام الله علیها و مولانا امیرالمؤمنین علیه السلام بنمایند، نعمت عظیمی که حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم واسطه و عامل نزول و ابلاغش به بشریت بوده اند!!! و همین نعمت ولایت ایشان است که معرفت کامل خدا و قبول ولایتش را برای ما میسر میسازد، چنانکه خود فرموده اند:امام باقر عليه السلام مىفرمايند: بِنا عُبداللّه، و بِنا عرفاللّه، و بنا وحداللّه، و محمد حجاباللّه تبارك وتعالى: خداوند به واسطه ما عبادت، و به واسطه ما شناخته شد. و به واسطه ما يگانه و يكتا دانسته شد. و محمد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم واسطه و نماياننده شناخت خداوند مىباشد. (كافى، 1/145) لولانا ما عُبِدالله و لولانا ما عُرِف الله: اگر ما نبودیم خدا بندگی نمیشد و شناخته نمیشد. (بحارالأنوار ج26 ص 106)️ امام هادی علیه السلام در۱زیارت جامعه آورده اند: و خصّكم ببرهانه... و أركاناً لتوحيده... خداوند شما [اهل بیت] را به برهان خودش مخصوص نموده است... و شما را ارکان توحیدش قرار داده است.
همچنین در زیارت جامعه عرض میکنیم: «فالراغب عنكم مارق، و اللازم لكم لاحق ... و نوره و برهانه عندكم،... من أراد اللّه بدء بكم، و من وحده قبل عنكم: ... پس هر كس از شما روي بگرداند از دين بيرون رفته، و هر كس در پيوند با شما باشد در پيوند با دين است... نور و برهان خداوند نزد شماست... هر كس خداوند را قصد كرد از شما شروع نمود، و هر كس به توحيد او دست يافت تنها از شما پذيرفت».
- و الحمدُ للهِ ربّ العالمین: رسیدن به «مقام حمد» یا همان «مقام محمود» در واقع بالاترین سطح و حد بندگی است، یعنی رفیعترین قلة معرفت و ایمان، چرا که رسیدن به معرفتِ ذات، لازمة حمد خداوند است به تمامه!!!
یعنی چگونه میتوان گفت الحمدلله در حالی که معرفت به ذات خداوند تعالی کامل نشده است، در حالی که حمد مختص ذات پاک باری تعالی است و وصفی است از ذات خداوند متعال، چنانکه در قرآن نیز خداوند تعالی دربارة کاملترین معنا و سخنی که اهل بهشت در انتهای کمال به زبان میآورند فرموده است:
وَ آخِرُ دَعْواهُمْ اَنِ الْحَمدُللّهِ رَبِّ العالمين. (بهشتيان) آخرين سخنشان ذكر اوصاف پروردگار عالميان است. (يونس / 10)
و میدانیم که انتهای کمال یعنی خداگونه شدن در صفات. به عبارت دیگر وقتی خداوند بخواهد کسی را عارف به ذات خود نماید، در موجودیت او چنان تحول و استعداد بینهایتی ایجاد میکند که او تمام آنچه را میخواهد بفهمد در درون و ذات خود به تمامه بچشد و بفهمد.
یعنی خدا که بخواهد حقیقتی را به ما بیاموزد، علم به عین آن حقیقت را در نفس ما قرار می دهد. خصوصاً که آن حقیقت، ذات پاک خودش باشد که هیچ نمونهای در خارج از ما و در درون ما ندارد که واسطة معرفتش قرار دهد، لذا او باید خودش را به تمامه در قلب و نفس ما هویدا نماید و این یعنی ادراک با قلب. پس فقط کسی میتواند با لسان صدق و از روی حقیقت بگوید الحمدلله رب العالمین که او به چنین رؤیت قلب ای نائل آمده باشد. و درست به همین دلیل است که خداوند در قرآن فرموده است که اهالی بهشت آخرین سخنشان الحمدلله است زیرا آخرین چیزی که انسان بهشتی میفهمد و میشناسد ذات پاک و بینهایت خود خداوند متعال است، لذا در آن حال میگوید الحمدلله رب العالمین....
و نکتة لطیف دیگر این است که انسان بهشتی بعد از الحمدلله میگوید رب العالمین. و این در حقیقت اعترافی است بر این واقعیت که این معرفتی که سبب جاری شدن این ذکر بر زبان من شده است؛ ثمره و نتیجة ربوبیت و پرورش دهندگی خداوندی است که اوست پرورش دهنده و به ثمر رسانندة تمام موجودات در تمام عوالم. یعنی اگر نمیبود این ربوبیت و سازندگی خداوند متعال در ساحت نفس من، منِ انسانِ ظلوم و جهول هرگز نمیتوانستم به چنین درجاتی از خداگونه شدن نائل آیم. و درست به همین دلیل است که استاد غفاری رحمه الله علیه مدام میفرمودند که «نگو خودسازی، بلکه بگو خداسازی!!!»
نکته: حکمتِ آمدن این ذکر ِعظیم و شریف در آخرین فراز از آخرین دعای روزهای ماه مبارک چیست؟
️پاسخ: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم میخواهند بار دیگر ما را متوجه نقطة نهایی و علت غایی امان بنمایند.لذا این ذکر عظیم را برای آخرِ آخرین دعای ماه خدا انتخاب کردهاند، برای اینکه بار دیگر ما را متوجه منزل نهایی یعنی رسیدن به مقام محمود و مقام رضای کامل الهی بنمایند، و ما را متذکر عظمت ماهی کنند که پشت سرگذاشتهایم، و شاید برای اینکه به ما بفهمانند که فیوضات و برکات این ماه با اتمام این ماه مبارک، پایان نیافته است، بلکه این خود آغاز و ابتداء راهی است که اگر از آن خارج نشویم، مستقیماً ما را به مقام رضای الهی و بهشت رضوان و تجهیز شدن به علم و قدرت الهی میرساند. یعنی برای ما آن لیل و آن انسان مجهول القدری را آشکار میکند که تمام این مناسک و آداب در حرم زمانی خدا یعنی ماه مبارک، ابزار و وسیلهای بوده است برای رساندن ما به مقام او تا از این طریق این مقام مجهول را برای ما آشکار کنند و نیز خود ما را به انتهای کمال یعنی خداگونه شدن واصل نمایند.
الحمدلله الذی هدانا لهذا و ما کنا لنهتدی لو لا ان هدانا الله
شکرا لله و لاولیائه الاطهار لجمیع نعمهم و برکاتهم و عنایاتهم علینا فی تألیف هذه الرساله البضاعه المزجاه
عبد احقر عبادی
اللهم عجل لولیک الفرج
همچنین در زیارت جامعه عرض میکنیم: «فالراغب عنكم مارق، و اللازم لكم لاحق ... و نوره و برهانه عندكم،... من أراد اللّه بدء بكم، و من وحده قبل عنكم: ... پس هر كس از شما روي بگرداند از دين بيرون رفته، و هر كس در پيوند با شما باشد در پيوند با دين است... نور و برهان خداوند نزد شماست... هر كس خداوند را قصد كرد از شما شروع نمود، و هر كس به توحيد او دست يافت تنها از شما پذيرفت».- و الحمدُ للهِ ربّ العالمین: رسیدن به «مقام حمد» یا همان «مقام محمود» در واقع بالاترین سطح و حد بندگی است، یعنی رفیعترین قلة معرفت و ایمان، چرا که رسیدن به معرفتِ ذات، لازمة حمد خداوند است به تمامه!!! یعنی چگونه میتوان گفت الحمدلله در حالی که معرفت به ذات خداوند تعالی کامل نشده است، در حالی که حمد مختص ذات پاک باری تعالی است و وصفی است از ذات خداوند متعال، چنانکه در قرآن نیز خداوند تعالی دربارة کاملترین معنا و سخنی که اهل بهشت در انتهای کمال به زبان میآورند فرموده است: وَ آخِرُ دَعْواهُمْ اَنِ الْحَمدُللّهِ رَبِّ العالمين. (بهشتيان) آخرين سخنشان ذكر اوصاف پروردگار عالميان است. (يونس / 10)و میدانیم که انتهای کمال یعنی خداگونه شدن در صفات. به عبارت دیگر وقتی خداوند بخواهد کسی را عارف به ذات خود نماید، در موجودیت او چنان تحول و استعداد بینهایتی ایجاد میکند که او تمام آنچه را میخواهد بفهمد در درون و ذات خود به تمامه بچشد و بفهمد. یعنی خدا که بخواهد حقیقتی را به ما بیاموزد، علم به عین آن حقیقت را در نفس ما قرار می دهد. خصوصاً که آن حقیقت، ذات پاک خودش باشد که هیچ نمونهای در خارج از ما و در درون ما ندارد که واسطة معرفتش قرار دهد، لذا او باید خودش را به تمامه در قلب و نفس ما هویدا نماید و این یعنی ادراک با قلب. پس فقط کسی میتواند با لسان صدق و از روی حقیقت بگوید الحمدلله رب العالمین که او به چنین رؤیت قلب ای نائل آمده باشد. و درست به همین دلیل است که خداوند در قرآن فرموده است که اهالی بهشت آخرین سخنشان الحمدلله است زیرا آخرین چیزی که انسان بهشتی میفهمد و میشناسد ذات پاک و بینهایت خود خداوند متعال است، لذا در آن حال میگوید الحمدلله رب العالمین.... و نکتة لطیف دیگر این است که انسان بهشتی بعد از الحمدلله میگوید رب العالمین. و این در حقیقت اعترافی است بر این واقعیت که این معرفتی که سبب جاری شدن این ذکر بر زبان من شده است؛ ثمره و نتیجة ربوبیت و پرورش دهندگی خداوندی است که اوست پرورش دهنده و به ثمر رسانندة تمام موجودات در تمام عوالم. یعنی اگر نمیبود این ربوبیت و سازندگی خداوند متعال در ساحت نفس من، منِ انسانِ ظلوم و جهول هرگز نمیتوانستم به چنین درجاتی از خداگونه شدن نائل آیم. و درست به همین دلیل است که استاد غفاری رحمه الله علیه مدام میفرمودند که «نگو خودسازی، بلکه بگو خداسازی!!!» نکته: حکمتِ آمدن این ذکر ِعظیم و شریف در آخرین فراز از آخرین دعای روزهای ماه مبارک چیست؟️پاسخ: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم میخواهند بار دیگر ما را متوجه نقطة نهایی و علت غایی امان بنمایند.لذا این ذکر عظیم را برای آخرِ آخرین دعای ماه خدا انتخاب کردهاند، برای اینکه بار دیگر ما را متوجه منزل نهایی یعنی رسیدن به مقام محمود و مقام رضای کامل الهی بنمایند، و ما را متذکر عظمت ماهی کنند که پشت سرگذاشتهایم، و شاید برای اینکه به ما بفهمانند که فیوضات و برکات این ماه با اتمام این ماه مبارک، پایان نیافته است، بلکه این خود آغاز و ابتداء راهی است که اگر از آن خارج نشویم، مستقیماً ما را به مقام رضای الهی و بهشت رضوان و تجهیز شدن به علم و قدرت الهی میرساند. یعنی برای ما آن لیل و آن انسان مجهول القدری را آشکار میکند که تمام این مناسک و آداب در حرم زمانی خدا یعنی ماه مبارک، ابزار و وسیلهای بوده است برای رساندن ما به مقام او تا از این طریق این مقام مجهول را برای ما آشکار کنند و نیز خود ما را به انتهای کمال یعنی خداگونه شدن واصل نمایند.الحمدلله الذی هدانا لهذا و ما کنا لنهتدی لو لا ان هدانا الله
شکرا لله و لاولیائه الاطهار لجمیع نعمهم و برکاتهم و عنایاتهم علینا فی تألیف هذه الرساله البضاعه المزجاه
عبد احقر عبادی
اللهم عجل لولیک الفرج
۹بازارسال شده از
شرح دعاهای هر روز ماه مبارک رمضانالهام گرفته از دروس: استاد محمد علی صالح غفاری ( یاد و نامشان پر رهرو باد)
با محتواهای متفاوت در سالها و جلسات مختلف به صورت مکتوب در کانال: سرّ صیام: https://ble.ir/seresiyam به صورت ویس در کانال: شرح تأویلی ادعیه هر روز ماه مبارک: ble.ir/join/FBrHGZWYvt به صورت کلیپ در کانال: نقشهٔ گنج: ble.ir/join/BmmrbmBqBMاللهم عجل فی فرجنا بظهور مولانا فی وجودنا و فی عرصات العالم
التماس دعا۳