«هوش مصنوعی و حل مسائل فیزیک»https://arxiv.org/pdf/2502.15815در این مقاله، جمعی از فیزیکدانان و متخصصین #هوش_مصنوعی و علوم داده، آزمونی را متشکل از 57 سؤال فیزیکی طراحی کردهاند. این سؤالات در پنج سطح طراحی شدهاند که از سؤالات ساده آموزشی تا سؤالات پژوهشی خاص در مرز علم را در بر میگیرد. آنها رقابتی را بین چند مدل مشهور هوش مصنوعی، از جمله نسخههای مختلف GPT و Deepseek برقرار کرده و توانایی آنها را در حل این مسائل با یکدیگر مقایسه کردهاند.همانطور که در این نمودار مشخص است، هرچند که این مدلهای هوش مصنوعی در حل مسائل ساده کمابیش خوب عمل میکنند، اما هنوز در حل مسائل باز پژوهشی بسیار ضعیف هستند. البته که این مدلها به طور روزانه در حال پیشرفت هستند و آینده آنها قابل پیشبینی نیست. آیا در آینده، هوش مصنوعی میتواند به طور مستقل جای انسانها را در توسعه علم بگیرد؟ آیا مسائل دشواری چون گرانش کوانتومی را هوش مصنوعی میتواند حل کند؟ اگر مدلهای هوش مصنوعی، نظریات فیزیکی کاملاً متفاوتی را ارائه کنند، چه پیامدهای فلسفه علمی را به دنبال خواهد داشت؟ کانال علم، فلسفه و الهیات @TheoCosmology۲۱مکانیک کوانتومی چیست؛ و چرا از منظر فلسفی و الهیاتی مهم است؟مکانیک کوانتومی یک نظریه بنیادین در فیزیک است که در ابتدای قرن بیستم متولّد شد و به توصیف ویژگیها و تحوّلات پدیدههای طبیعی میپردازد. پیشبینیهای این نظریه تنها در مقیاسهای اتمی، با مکانیک کلاسیک متفاوت میشود. با این وجود، این تفاوتهای ریزمقیاس منشأ بسیاری از پدیدههای بزرگمقیاس مهمی است که در زندگی روزمره با آن سروکار داریم: نظیر رایانهها و یا انرژی تولید شده در خورشید.توصیفی که مکانیک کوانتومی از طبیعت ارائه میدهد، گاهی به شدّت با شهود روزمره ما در تضاد است و ممکن است پیامدهای مهم فلسفی یا الهیاتی داشته باشد. در ادامه برخی از جنبههای جالب این نظریه را فهرست میکنیم. دوگانگی موج-ذره (Wave-Particle Duality): هویات بنیادی فیزیکی (مانند الکترونها و فوتونها)، بسته به آنکه چگونه آنها را مشاهده میکنیم، هم میتوانند خواص ذرّهای از خود بروز دهند و هم خواص موجی. حالت برهمنهی و واقعیت فیزیکی (Superposition State and the Physical Reality): قبل از اندازهگیری، سیستم در یک حالت نامتعین شامل تلفیقی از همه احتمالات ممکن است. مثلاً یک ذره آزاد، قبل از اندازهگیری دارای مکان مشخصی نیست، با این حال، هنگام اندازهگیری ممکن است در هر مکانی یافت شود. آیا پیش از اندازهگیری، میتوان از هیچ واقعیتی درباره سیستم سخن گفت؟ ناموجبیت (Indeterminism): در هنگام اندازهگیری یک سیستم در حالت برهمنهی، یکی از نتایج محتمل به صورت کاملاً تصادفی تحقق مییابد(رمبش تابع موج). تصدفی بودن آن بدین معنی است که نتایج آزمایش، تنها به صورت احتمالاتی قابل پیشبینی است و علّتی تعیین نمیکند که کدامیک از این احتمالات مختلف محقق میشود. ( کلیک کنید) نقش ذهن و اندازهگیری (Mind and Measurment): سیستم در حالت برهمنهی، با انجام اندازهگیری رمبش میکند و نتیجه اندازهگیری در همان لحظه محقّق میشود. این موضوع، مرز بین «مشاهدهگر» و «آنچه که مشاهده میشود» را کمرنگ میکند و نقش ذهن آگاه را در رویدادهای فیزیکی پررنگ میکند. ناموضعیت و درهمتنیدگی (Non-locality and Entanglement): ذرّات میتوانند از فواصل دور، به طور آنی و بدون هیچ واسطهای با هم در ارتباط باشند. این، تصویر کلاسیک و نسبیتی از علیت فیزیکی را به چالش میکشد. انتخاب تأخیردار (Delayed-Choice): برخی آزمایشها بر این دلالت دارند که نتایج انتخابهای ما درباره نحوه اندازهگیری ذره در زمان "حال"، بر رفتار ذره در "گذشته" اثر میگذارد. این موضوع، سیر خطّی زمان و مرز بین علت و معلول را به چالش میکشد. تونلزنی کوانتومی (Quantum Tunneling): ذرات میتوانند ناگهان در آن سوی سد یا مانعی ظاهر شوند که از نظر فیزیک کلاسیک، عبور از آن برایشان ناممکن بوده است. ( کلیک کنید)این فهرست نه چندان کامل، صرفاً جهت ارائه یک تصویر کلّی از برخی مباحث مطرح در این حوزه تهیه شده است. هر یک از این موارد، محل انتقادها، مناقشات و مباحثات فراوانی بین فیزیکدانان و فلاسفه فیزیک است. انشاءالله درباره برخی از این موارد، و پیامدهای فلسفی و الهیاتی آنها، در آینده بیشتر خواهم نوشت. کانال علم، فلسفه و الهیات @TheoCosmology۲۱
برشهایی از دوره «آشنایی با فلسفه کیهانشناسی: تأملی بر پرسشهای بنیادین هستی» محورهای دوره: • مروری بر تاریخ و مفاهیم کیهانشناسی • درآمدی بر فلسفه کیهانشناسی • آغازمندی عالم از منظر فیزیک، فلسفه و الهیات • پیدایش طبیعی جهان از هیچ (نظریات ترایون، ویلنکین و هاوکینگ) • برهان کیهانشناختی کلام از ویلیام کریگ • تنظیم ظریف و چندجهانی (جهانهای موازی) • برهان طراحی مدرس: حامد منوچهری کوشاکد تخفیف 50 درصدی: COUPON-e3829" />توضیحات بیشتر و ثبت نام:https://maktabkhooneh.org/course/آموزش-آشنایی-فلسفه-کیهان-شناسی-mk10427/?v=1&affiliate_code=yQ89ar کانال علم، فلسفه و الهیات@TheoCosmology۲ فهرست مطالب دوره «آشنایی با فلسفه کیهانشناسی: تأملی بر پرسشهای بنیادین هستی»برای مشاهده فهرست کامل عناوین فصلها و جلسات دوره کلیک کنید
فصل اوّل) درآمدی بر کیهانشناسی1)مدل زمینمرکزی بطلمیوسی2)بزرگی کیهان و نظریه نسبیت اینشتین3) انبساط کیهان و تکینگی اوّلیه در مهبانگ4) مدلهای چرخهای، مادّۀ تاریک و انرژی تاریک5) نظریه تورّم کیهانی و چندجهانی6) مدلهای چرخهای جدید استینهارت و پنروز7) جمعبندی: آغازمندی جهان از منظر کیهانشناسیفصل دوم) درآمدی بر فلسفه کیهانشناسی1)اصول نظری مدل استاندارد کیهانشناسی2) مشاهدات تجربی در کیهانشناسی3) اصلاح چهار تصوّر غلط رایج درباره کیهانشناسی4) محدودیتهای ما در شناخت کیهان5) چند ملاحظه فلسفه علمی درباره کیهانشناسی
فصل سوم) آغازمندی عالم از منظر فلسفه و الهیات1)درآمدی بر مسئله حدوث عالم در فلسفه و کلام اسلامی2) دلایل فلاسفه اسلامی برای آنکه جهان آغاز زمانی ندارد3) دیدگاه ملاصدرا درباره حرکت جوهری و حدوث عالم4) نقد دلایل فلاسفه اسلامی برای اثبات ازلی بودن جهان5) دلایلی برای آغازمندی عالم در فلسفه غرب معاصر
فصل چهارم) توضیح طبیعی پیدایش جهان از هیچ1)برهان کیهانشناختی کلام ویلیام کریگ2) پیدایش جهان به صورت یک افتوخیز کوانتومی3) پیدایش جهان از طریق تونلزنی کوانتومی4) فرضیه «جهان بیمرز» هارتل-هاوکینگ5) استنتاجهای هاوکینگ از فرضیۀ «بیمرز» علیه خداباوری6) استنتاج اوّل: از میان برداشتن نقطه آغاز و آفرینش کیهان7) استنتاج دوم: پیدایش طبیعی جهان از هیچ8) استنتاج سوم: حذف نقش خدا در تعیین شرایط اوّلیه9) جمعبندی: آیا نظریه فیزیکی خلق از عدم ممکن است؟
فصل پنجم) مسئله تنظیم ظریف کیهانی1)مسئله تنظیم ظریف کیهانی برای حیات2) راه حل نخست: شانس و تصادف3) راه حل دوم: یک نظریه بنیادین احتمالی4) راه حل سوم: چندجهانی (جهانهای موازی)5) نقد راه حل چندجهانی6) راه حلّ نهایی: طراحی الهی
کانال علم، فلسفه و الهیات@TheoCosmology۳ «مشاهدات اخیر DESI، انرژی تاریک شبحوار و سرنوشت کیهان!» Recent observations of DESI, phantom dark energy and the end of the universeمشاهدات اخیر DESI کیهانشناسان را بسیار هیجانزده کرده است، چرا که نشان میدهد که احتمالاً برای اولین بار در قرن 21ام، باید تغییراتی اساسی را در مدل استاندارد کیهانشناسی بپذیریم. انرژی تاریک، با ایجاد دافعه گرانشی موجب انبساط شتابدار کیهان میشود. طبق مدل استاندارد، چگالی انرژی تاریک با انبساط تغییر نمیکند، یعنی در معادله حالت آن داریمw=-1. (w در واقع نوع تغییر چگالی انرژی تاریک را با انبساط کیهان مشخص میکند.) دادههای اخیر DESI نشان میدهد که احتمالاً انرژی تاریک پویا است، یعنی w آن متغیر است. این یعنی، نحوه تغییر چگالی انرژی تاریک در اثر انبساط کیهان، با گذر زمان تغییر میکند. (برای مطالعه بیشتر کلیک کنید)از سوی دیگر، انرژی تاریک در تعیین #سرنوشت_کیهان از منظر علم فیزیک، بسیار مؤثر است. اگر انرژی تاریک ثابت بماند، کیهان در نهایت برای همیشه با شتاب ثابتی منبسط خواهد شد. اگر آن به مرور زمان از بین برود، یعنی از ماده و تابش نیز رقیقتر شود، آنگاه نرخ انبساط کیهان به مرور کاهش مییابد و در نهایت (در زمان بینهایت) متوقف میشود. حالت جالب دیگر وقتی است که w کوچکتر از منفی 1 شود که در این حالت اصطلاحاً انرژی تاریک #شبحوار (phantom) خواهیم داشت. یعنی بر اثر انبساط، نه تنها چگالی آن کم نمیشود، بلکه زیاد و زیادتر نیز خواهد شد! در چنین حالتی، انرژی تاریک در آینده آنقدر قوی خواهد شد که حتی اتمها را نیز از بین خواهد برد. به این سناریو، #مهشکافت (Big Rip) گفته میشود. داده های DESI نشان میدهد که هرچند در گذشته، انرژی تاریک حالت شبحوار داشته است (w<-1)، اما در حال حاضر از این فاز خارج شده و در آینده نیز آنقدر w زیاد میشود که انرژی تاریک عملاً از بین خواهد رفت و جهان با آهنگی کندشونده به انبساط خود ادامه خواهد داد. در یکی دو سال اخیر مباحثات بسیاری بین کیهانشناسان درباره نحوه نتیجهگیری از این دادهها وجود داشته است. بسیاری بر این باورند که این نتیجهگیری که انرژی تاریک در گذشته شبحوار بوده است، بسیار عجولانه است. برخی حتی در خود پویا بودن انرژی تاریک نیز هنوز تشکیک میکنند. از این موضوع چه میآموزیم؟ نظریهپردازی درباره آینده کیهان بر مبنای دانستههای فعلی بسیار سادهانگارانه است. کسی چه میداند؟ شاید انرژی تاریک در آینده رفتار عجیبی از خود بروز داد یا شاید انرژی ناشناخته دیگری در آینده فعال شد، و همه معادلات تغییر کرد! ارتباط کیهانشناسی با فلسفه و الهیات ارتباطی پویاست. رصدهای جدید میتوانند از منظر فلسفی و حتی الهیاتی بسیار جالب توجه باشند. ️برای مشاهده چند مقاله جالب درباره دادههای اخیر DESI و انرژی تاریک پویا به قسمت نظرات مراجعه کنید. کانال علم، فلسفه و الهیات@TheoCosmology۱۱ The firewall paradox is Wigner's friend paradox
Ladina Hausmann, Renato Renner
https://arxiv.org/abs/2504.03835
پارادوکس دیوار آتش به بیان ساده:طبق نظریهی نسبیت عام، اگه یه نفر به داخل سیاهچاله سقوط کنه، چیز خاصی رو هنگام عبور از افق رویداد حس نمیکنه.
اما از طرف دیگه، مکانیک کوانتومی و قانون پایستگی اطلاعات میگه اطلاعات نباید از بین بره.
برای حفظ اطلاعات پیشنهاد شده که شاید افق رویداد یه «دیوار آتش» باشه که همهچیو میسوزونه!
اما اگه دیوار آتش وجود داشته باشه، با نسبیت عام جور درنمیاد (چون طبق اصل هم ارزی میگه ناظری که در حال عبور از افق رویداد هست نباید چیزی حس کنه ).
اما اگه دیوار آتش وجود نداشته باشه، با مکانیک کوانتومی و حفظ اطلاعات مشکل داریم. —————————
پارادوکس دوست ویگنر به بیان ساده:فرض کن دوست ویگنر توی یه آزمایشگاه بسته آزمایش کوانتومی انجام میده (مثلاً اندازهگیری اسپین یه ذره).وقتی اون آزمایش رو انجام میده، از دید خودش نتیجهی مشخصی میبینه. مثلاً میگه:«اسپین به بالا بود.»
حالا ویگنر بیرون آزمایشگاه وایستاده و هنوز نمیدونه چه اتفاقی افتاده.از دید ویگنر، سیستمِ «ذره + دوستش + کل آزمایشگاه» توی یه حالتِ برهمنهی (سوپرپوزیشن) باقی مونده!
مشکل کجاست؟از دید دوست ویگنر، سیستم فروپاشی کرده و جواب مشخصه. از دید ویگنر، هنوز هیچی فروپاشی نکرده و همهچی توی حالت برهمنهیه. یعنی دو نفر، دو دیدگاه کاملاً متفاوت از یه واقعیت دارن!
در این مقاله جدید ادعا شده که مسئله اول در حقیقت از جنس همان مسئله دوم است!
Ladina Hausmann, Renato Renner
https://arxiv.org/abs/2504.03835
پارادوکس دیوار آتش به بیان ساده:
طبق نظریهی نسبیت عام، اگه یه نفر به داخل سیاهچاله سقوط کنه، چیز خاصی رو هنگام عبور از افق رویداد حس نمیکنه.اما از طرف دیگه، مکانیک کوانتومی و قانون پایستگی اطلاعات میگه اطلاعات نباید از بین بره.برای حفظ اطلاعات پیشنهاد شده که شاید افق رویداد یه «دیوار آتش» باشه که همهچیو میسوزونه!
اما اگه دیوار آتش وجود داشته باشه، با نسبیت عام جور درنمیاد (چون طبق اصل هم ارزی میگه ناظری که در حال عبور از افق رویداد هست نباید چیزی حس کنه ).
اما اگه دیوار آتش وجود نداشته باشه، با مکانیک کوانتومی و حفظ اطلاعات مشکل داریم. —————————
پارادوکس دوست ویگنر به بیان ساده:
فرض کن دوست ویگنر توی یه آزمایشگاه بسته آزمایش کوانتومی انجام میده (مثلاً اندازهگیری اسپین یه ذره).وقتی اون آزمایش رو انجام میده، از دید خودش نتیجهی مشخصی میبینه. مثلاً میگه:«اسپین به بالا بود.»حالا ویگنر بیرون آزمایشگاه وایستاده و هنوز نمیدونه چه اتفاقی افتاده.از دید ویگنر، سیستمِ «ذره + دوستش + کل آزمایشگاه» توی یه حالتِ برهمنهی (سوپرپوزیشن) باقی مونده!مشکل کجاست؟از دید دوست ویگنر، سیستم فروپاشی کرده و جواب مشخصه. از دید ویگنر، هنوز هیچی فروپاشی نکرده و همهچی توی حالت برهمنهیه. یعنی دو نفر، دو دیدگاه کاملاً متفاوت از یه واقعیت دارن!
در این مقاله جدید ادعا شده که مسئله اول در حقیقت از جنس همان مسئله دوم است!
۱
مدرسه بهاره «علم، فلسفه، الهیات»مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، یک مدرسه بهاره در زمینه «#علم_فلسفه_الهیات» ترتیب داده است که به مدّت چهار روز در روزهای 24، 25 و 31 اردیبهشت و 1 خرداد (دو چهارشنبه و پنجشنبه متوالی)، از ساعت 8:30 صبح تا 18 عصر برگزار میشود.در این مدرسه، اساتید برجسته و شناخته شده بینالمللی و داخلی، از قبیل #ویلیام_کریگ (هیوستون)، #فیلیپ_کلایتون (کلرمونت)، #کلوس_فون_اشتوش (بن)، دکتر #محمدحسین_نامجو (IPM)، دکتر #محمدصالح_زارعپور (منچستر)، دکتر #رضا_اکبری (امام صادق(ع))، دکتر #سید_محمدرضا_حسینی_بهشتی (تهران)، دکتر #شهرام_پازوکی (مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران) و... ارائه سخنرانی خواهند داشت.بنده هم در پنل #فیزیک_و_الهیات این مدرسه، درباره کیهانشناسی و الهیات سخن خواهم گفت.️جهت اطلاعات بیشتر و ثبت نام به آدرس های زیر مراجعه فرمایید:https://t.me/spt_springschoolhttps://evnd.co/evjxL کانال علم، فلسفه و الهیات @TheoCosmology۱ «استدلال مکتاگارت دربارهٔ غیرواقعی بودن زمان» McTaggart's Argument for the unreality of timeمکتاگارت (McTaggart)، فيلسوف برجسته قرن بیستم، در سال 1908 در مقالهای استدلال کرد که زمان، امری واقعی و حقیقی نیست. اهمیت این استدلال به حدی است، که بخش مهمی از ادبیات فلسفه زمان را تا کنون شکل داده است. استدلال او سه گام دارد: دو نوع توصیف از زمان وجود دارد: سلسله رویدادهای زمانی را به دو نحو میتوان توصیف کرد، سری A و سری B: سری A زمان را با مفاهیم «گذشته»، «حال» و «آینده» توصیف میکند. این نگاه پویاست، چون رویدادها از آینده به حال و سپس به گذشته تبدیل میشوند. بنابراین وصفی که از هر رویداد میکنیم (گذشته/حال/آینده)، تغییر میکند. سری B رابطه بین سلسله رویدادها را فقط با روابط «قبل از» و «بعد از» نشان میدهد، بدون هیچ اشارهای به مفاهیم گذشته، حال یا آینده. این نگاه ایستاست و فاقد هیچگونه تبدیل و پویایی است. بنابراین، هیچگونه تغییری در وصف رویدادها (بعد/قبل از رویداد x) رخ نمیدهد. اساس زمان، تغییر و پویایی است. توصیفی از زمان که شامل تغییر و پویایی نباشد، کامل و بنیادین نیست. پس سری A اصالت دارد و بنیادین است و سری B بدون سری A توصیفی ناقص است. سری A دارای تناقض است. زیرا اگر زمان از منفی بینهایت تا مثبت بینهایت بگذرد، هر رویداد بهناچار، هم در آینده خواهد بود، هم در حال، و هم در گذشته. این سه ویژگی متناقضاند و نمیتوانند با هم بر یک رویداد صدق کنند. به عبارت دیگر، سری A دچار تناقض است زیرا در این سری، هر رویداد باید سه وصف متضاد را به صورت یکجا داشته باشد: گذشته، حال و آینده؛ که این امری ناممکن است. در نتیجه، زمان واقعی نیست چون توصیف کامل سازگاری از آن وجود ندارد. چرا که تنها توصیف کامل و بنیادین از زمان، سری A است که آن نیز دارای تناقض است. در مقابل مک تاگارت، عدهای معتقدند که سری A توصیف سازگاری از زمان است که به آنها طرفداران نظریه A میگویند (A-theorists)، و عدهای دیگر معتقدند که سری B توصیف کامل و اصیلی است که به آنها طرفداران نظریه B میگویند (B-theorists). ️انشاءالله در مطالب آتی، به برخی از نقدهایی که به استدلال فوق وارد شده خواهم پرداخت. کانال علم، فلسفه و الهیات@TheoCosmology۱۱فیزیک و الاهیات - میثم توکلی بینا - محمد حسین نامجو - حامد منوچهری کوشا - علیرضا جلالی….mp3
۰۲:۴۴:۵۷-۷۵.۱۶ مگابایت
#فایل_صوتی میزگرد پایانی مدرسه بهاره «علم، فلسفه، الاهیات» موضوع: آیا #مهبانگ و #تنظیم_ظریف در کیهانشناسی، دلالتی برای الاهیات دارند؟ با حضوردکتر میثم توکلیبینا (مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران) علیرضا جلالیفر (پژوهشگر مستقل حوزه علم و فلسفه) دکتر حامد منوچهری (پژوهشگر پسادکتری علم و دین در دانشگاه شهید بهشتی) دکتر محمدحسین نامجو (پژوهشکده نجوم پژوهشگاه IPM) پنجشنبه 1 خردادماه 1404 کانال علم، فلسفه و الهیات @TheoCosmologyرح درس فیزیک و فلسفه 1 - 14041.pdf
۲۴۴.۱۲ کیلوبایت
طرح درس «فیزیک و فلسفه1»گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریفترم پاییز 1404 شنبه ها ساعت 13:30 تا 16:30مدرس: حامد منوچهری @philsharif کانال علم، فلسفه و الهیات @TheoCosmology