.
«فَأَخْرَجْناهُمْ مِنْ جَنَّاتٍ وَ عُيُون»
سیر داستان نشان می‌دهد که تصمیم فرعونیان برای خروج از شهر و تعقیب بنی‌اسرائیل به اراده و تصمیم خودشان و درست نقطه مقابل اراده و دستوری بود که حضرت موسی و هارون ع از جانب خداوند به آنها ابلاغ کرده بودند که: بگذار من بنی‌اسرائيل را با خودمان ببریم: «أَنْ أَرْسِلْ مَعَنا بَني إِسْرائيل» (شعراء/۱۷). پس چرا در این آیه به جای «خرجوا: خارج شدند» از تعبیر «أخرجنا: خارج کردیم» استفاده کرد؟
الف. خداوند می خواهد نشان دهد که آنها درون برنامه الهی رفتار می‌کردند، و در واقع این واقعه نه فقط مصداقی از آیاتی است که در کنار مکر دشمنان خدا از مکر خدا سخن به میان می‌آورد: «وَ مَكَرُوا وَ مَكَرَ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرينَ» (آل عمران/۵۴)، «وَ مَكَرُوا مَكْراً وَ مَكَرْنا مَكْراً وَ هُمْ لا يَشْعُرُون» (نمل/۵۰)، «وَ يَمْكُرُونَ وَ يَمْكُرُ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرين» (انفال/۳۰)، بلکه مصداق آیه‌ای است که خود مکر دشمنان خدا را مکری علیه خودشان: «وَ كَذلِكَ جَعَلْنا في كُلِّ قَرْيَةٍ أَكابِرَ مُجْرِميها لِيَمْكُرُوا فيها وَ ما يَمْكُرُونَ إِلاَّ بِأَنْفُسِهِمْ وَ ما يَشْعُرُون« (انعام/۱۲۳)، و درون مکر خداوند معرفی می‌کند: «وَ قَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ وَ عِنْدَ اللَّهِ مَكْرُهُمْ وَ إِنْ كانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبالُ» (ابراهیم/۴۶)
ب. بیانات قرآن کریم در مقام تقویت توحید افعالی است، که اساسا هرکس در هر جایی هر کاری انجام دهد ذیل ربوبیت و فاعلیت و اراده تکوینی خداوند متعال است ولو برخلاف اراده تشریعی خداوند گام برداشته باشد.
ج. ...
@yekaye#شعراء_۵۷
«فَأَخْرَجْناهُمْ مِنْ جَنَّاتٍ وَ عُيُون»سیر داستان نشان می‌دهد که تصمیم فرعونیان برای خروج از شهر و تعقیب بنی‌اسرائیل به اراده و تصمیم خودشان و درست نقطه مقابل اراده و دستوری بود که حضرت موسی و هارون ع از جانب خداوند به آنها ابلاغ کرده بودند که: بگذار من بنی‌اسرائيل را با خودمان ببریم: «أَنْ أَرْسِلْ مَعَنا بَني إِسْرائيل» (شعراء/۱۷). پس چرا در این آیه به جای «خرجوا: خارج شدند» از تعبیر «أخرجنا: خارج کردیم» استفاده کرد؟
الف. خداوند می خواهد نشان دهد که آنها درون برنامه الهی رفتار می‌کردند، و در واقع این واقعه نه فقط مصداقی از آیاتی است که در کنار مکر دشمنان خدا از مکر خدا سخن به میان می‌آورد: «وَ مَكَرُوا وَ مَكَرَ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرينَ» (آل عمران/۵۴)، «وَ مَكَرُوا مَكْراً وَ مَكَرْنا مَكْراً وَ هُمْ لا يَشْعُرُون» (نمل/۵۰)، «وَ يَمْكُرُونَ وَ يَمْكُرُ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرين» (انفال/۳۰)، بلکه مصداق آیه‌ای است که خود مکر دشمنان خدا را مکری علیه خودشان: «وَ كَذلِكَ جَعَلْنا في كُلِّ قَرْيَةٍ أَكابِرَ مُجْرِميها لِيَمْكُرُوا فيها وَ ما يَمْكُرُونَ إِلاَّ بِأَنْفُسِهِمْ وَ ما يَشْعُرُون« (انعام/۱۲۳)، و درون مکر خداوند معرفی می‌کند: «وَ قَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ وَ عِنْدَ اللَّهِ مَكْرُهُمْ وَ إِنْ كانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبالُ» (ابراهیم/۴۶)ب. بیانات قرآن کریم در مقام تقویت توحید افعالی است، که اساسا هرکس در هر جایی هر کاری انجام دهد ذیل ربوبیت و فاعلیت و اراده تکوینی خداوند متعال است ولو برخلاف اراده تشریعی خداوند گام برداشته باشد.ج. ...@yekaye#شعراء_۵۷
.
۱۲۷۲) وَكُنُوزٍ وَ مَقاٰمٍ كَرٖيمٍ
ترجمه
و اندوخته‌های گرانبها و اقامتگاهی ارزشمند؛
سوره شعراء (۲۶) آیه ۵۸۱۴۰۵/۷/۴ ۱۴ ربیع‌الثانی ۱۴۴۸@yekaye#شعراء_۵۸
۱۲۷۲)
وَكُنُوزٍ وَ مَقاٰمٍ كَرٖيمٍ ترجمه
و اندوخته‌های گرانبها و اقامتگاهی ارزشمند؛سوره شعراء (۲۶) آیه ۵۸۱۴۰۵/۷/۴ ۱۴ ربیع‌الثانی ۱۴۴۸@yekaye#شعراء_۵۸
۱) در ادامه همان حدیثی از امام باقر ع که عبارت «لَشِرْذِمَةٌ قَلِيلُونَ» (ذیل آیه۵۴، حدیث۱ https://yekaye.ir/ash-shuara-026-054 ) و «وَ إِنَّا لَجَمِيعٌ حاذِرُونَ» (ذیل آیه ۵۶ حدیث۱ https://yekaye.ir/ash-shuara-026-056/) را توضیح دادند آمده است:و اما اینکه فرمود «و مقام کریم» یعنی مسکن‌های نیکو.تفسير القمي، ج2، ص122وَ فِي رِوَايَةِ أَبِي الْجَارُودِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع فِي قَوْلِهِ: لَشِرْذِمَةٌ قَلِيلُونَ يَقُولُ عَصَبَةٌ قَلِيلَةٌ وَ إِنَّا لَجَمِيعٌ حاذِرُونَ يَقُولُ مُؤَدُّونَ فِي الْأَدَاةِ وَ هُوَ الشَّاكُّ فِي السِّلَاحِ و أما قوله «وَ مَقامٍ كَرِيمٍ» يقول: مساكن حسنة.
تبصره: مصححان کتاب تفسیر قمی - و نیز در تفسیر صافی و تفسير نور الثقلين (ج4، ص53) و تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب، (ج9، ص476) - ظاهرا این عبارت را به مثابه توضیح خود مرحوم قمی قلمداد کرده‌اند، (لذا در این تفاسیر متاخر هم آن را در ادامه حدیث فوق که از تفسیر قمی ذکر کرده‌اند، نیاورده‌اند)، اما در تفسیر برهان (ج4، ص173) و بحار الأنوار (ج13، ص108) آن را تتمه کلام امام باقر ع قلمداد کرده‌اند.@yekaye۲) نصر بن مزاحم درباره مسیر حرکت امام علی ع به سمت صفین بعد از آنکه حضرت از کربلا عبور می‌کنند و وقایع کربلا را پیش‌بینی می‌کنند آورده است:سپس به سمت ساباط حرکت کرد تا به شهر بَهُرَسیر رسید. در آنجا مردی از یارانش به نام حر بن سهم بن طریف از قبیله ربیعه بن مالک به ویرانه‌های کسری خیره شده بود و سخنان ابن یعفور تمیمی را می‌خواند:«بادها بر جای خانه‌هایشان وزیده‌اند / گویی دیداری از پیش تعیین‌شده داشته‌اند.»حضرت علی ع فرمودند: چرا نگفتی: «چه بسیار بوستانها و چشمه‌ساران، کشتزارها و خانه‌های باشکوه و نعمت‌هایی را که از خود به جا گذاشتند که در آنها شادمان بودند؟ چنین شد و ما آنها را به قومی دیگر به ارث دادیم. نه آسمان بر آنها گریست و نه زمین و نه به آنها مهلت داده شد.» (دخان/۲۵-۲۹) به راستی، اینها وارث بودند، بلکه از آنها به ارث برده شد. به راستی، این مردم از نعمت‌هایی که به آنها داده شده بود، سپاسگزاری نکردند، بنابراین با نافرمانی از اموال دنیوی خود محروم شدند. از ناسپاسی نعمت‌ها برحذر باشید، که مبادا نقمت‌ها بر شما نازل شود.وقعة صفين، ص142؛ كنز الفوائد، ج1، ص315؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد، ج3، ص202قَالَ نصر: ثُمَّ مَضَى نَحْوَ سَابَاطَ حَتَّى انْتَهَى إِلَى مَدِينَةِ بَهُرَسِيرَ وَ إِذَا رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ يُقَالُ لَهُ حُرُّ بْنُ سَهْمِ بْنِ طَرِيفٍ مِنْ بَنِي رَبِيعَةَ بْنِ مَالِكٍ يَنْظُرُ إِلَى آثَارِ كِسْرَى وَ هُوَ يَتَمَثَّلُ قَوْلَ ابْنِ يَعْفُرَ التَّمِيمِيِ:«جَرَتِ الرِّيَاحُ عَلَى مَكَانِ دِيَارِهِمْ / فَكَأَنَّمَا كَانُوا عَلَى مِيعَادٍ»فَقَالَ عَلِيٌّ: أَ فَلَا قُلْتَ: «كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ وَ زُرُوعٍ وَ مَقامٍ كَرِيمٍ وَ نَعْمَةٍ كانُوا فِيها فاكِهِينَ كَذلِكَ وَ أَوْرَثْناها قَوْماً آخَرِينَ فَما بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّماءُ وَ الْأَرْضُ وَ ما كانُوا مُنْظَرِينَ» إِنَّ هَؤُلَاءِ كَانُوا وَارِثِينَ فَأَصْبَحُوا مَوْرُوثِينَ إِنَّ هَؤُلَاءِ لَمْ يَشْكُرُوا النِّعْمَةَ فَسُلِبُوا دُنْيَاهُمْ بِالْمَعْصِيَةِ إِيَّاكُمْ وَ كُفْرَ النِّعَمِ لَا تَحُلَّ بِكُمُ النِّقَمُ.@yekaye
.
«وَ كُنُوزٍ وَ مَقامٍ كَريمٍ»
ذیل آیه قبل اشاره شد که فرعونیان خیال می‌کردند خودشان برنامه‌ای برای تار و مار کردن حضرت موسی و پیروانش دارند و به همین جهت راه خروج از شهر را در پیش گرفته‌اند، اما خداوند در این آیات نشان می‌دهد که آنها درون برنامه الهی رفتار می‌کردند؛ در آیه قبل اشاره کرد به اینکه خداوندآنها را از آن بوستانها و چشمه‌سارهایی که در آن می‌زیستند بیرون کرد، و در این آیه اضافه می‌کند که همچنین آنها را از اندوخته‌های گرانبها و اقامتگاه‌های ارزشمندی که داشتند بیرون برد.
لازم به ذکر است که مفاد این آیه با اندک تفاوتی در سوره دخان هم مورد توجه واقع شده است، آنجا که درباره همین فرعونیان می‌فرماید: «كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ؛ وَ زُرُوعٍ وَ مَقامٍ كَريم» (دخان/25)؛ فقط در آنجا به جای بیرون شدن از «کنوز: گنج‌ها و اندوخته‌های گرانبها»، به رها کردن و باقی گذاشتنِ «زروع: کشتزارها» اشاره می‌کند.
@yekaye#شعراء_۵۸
«وَ كُنُوزٍ وَ مَقامٍ كَريمٍ»ذیل آیه قبل اشاره شد که فرعونیان خیال می‌کردند خودشان برنامه‌ای برای تار و مار کردن حضرت موسی و پیروانش دارند و به همین جهت راه خروج از شهر را در پیش گرفته‌اند، اما خداوند در این آیات نشان می‌دهد که آنها درون برنامه الهی رفتار می‌کردند؛ در آیه قبل اشاره کرد به اینکه خداوندآنها را از آن بوستانها و چشمه‌سارهایی که در آن می‌زیستند بیرون کرد، و در این آیه اضافه می‌کند که همچنین آنها را از اندوخته‌های گرانبها و اقامتگاه‌های ارزشمندی که داشتند بیرون برد.
لازم به ذکر است که مفاد این آیه با اندک تفاوتی در سوره دخان هم مورد توجه واقع شده است، آنجا که درباره همین فرعونیان می‌فرماید: «كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ؛ وَ زُرُوعٍ وَ مَقامٍ كَريم» (دخان/25)؛ فقط در آنجا به جای بیرون شدن از «کنوز: گنج‌ها و اندوخته‌های گرانبها»، به رها کردن و باقی گذاشتنِ «زروع: کشتزارها» اشاره می‌کند.
@yekaye#شعراء_۵۸
.
«وَ كُنُوزٍ»
مقصود از «کنوز» چیست؟
الف. گنجینه‌ها و گنج‌های دفن شده است (مجمع البيان، ج7، ص300 ).
ب. ثروت‌هایی هستند که آنها هدر دادند. و از مجاهد نقل کرده که آنها را «کنز» [= کنجی که زیر خاک مدفون است] نامید زیرا در طاعت خدا خرج نشدند (البحر المحيط، ج8، ص158 ). در واقع، چه‌بسا قرآن کریم با این تعبیر می‌خواهد اشاره کند همین که کسی ثروتی را می‌اندوزد اما آن را صرفا نگه می‌دارد و از آن برای رشد حقیقی خود درست استفاده نمی‌کند همانند کسی است که گنجی را زیر خاک دفن کند و بمیرد و از آن استفاده نکند.
ج. از ضحاک نقل شده که مقصود از آن «نهرها و رودخانه‌ها» می باشد. اما بر او خرده گرفته‌اند که کلمه «عیون» (چشمه‌سارها) که در آیه قبل آمد شامل این می‌شود (البحر المحيط، ج8، ص158 ).
د. گفته شده: گنج‌های واقع در کوه مُقطَّم [کوهی در شرق قاهره کنونی] و معادن آن است. و از ابن عطیه نقل شده که تاکنون باقی مانده است. ابوحیان بعد از اشاره به این قول، توضیح می‌دهد که اهل مصر در زمان ما بر اساس این ادعا بشدت دنبال این گنج‌ها هستند و مبالغ هنگفتی را صرف حفاری در این مکان‌ها می‌کنند، اما چیزی جز خاک ویا سنگ آهکی که کوه‌های مقطم از آن تشکیل شده‌اند، نمی‌یابند و بسیاری از آنها ثروت خود را در این راه خرج می‌کنند تا زمانی که فقیر شوند. وی اشاره می‌کند که من تا زمان نگارش این مطالب حدود چهل و پنج سال است که در میان آنها زندگی می‌کنم، و هیچ یک از آنها را نمی‌شناسم که چیزی جز فقر به دست آورده باشد و توضیح می‌دهد که چگونه اهل مغرب [= مراکش] در این زمینه سر مصریان کلاه می‌گذارند (البحر المحيط، ج8، ص158 ).
ه. ...
@yekaye#شعراء_۵۸
«وَ كُنُوزٍ»مقصود از «کنوز» چیست؟
الف. گنجینه‌ها و گنج‌های دفن شده است (مجمع البيان، ج7، ص300 ).ب. ثروت‌هایی هستند که آنها هدر دادند. و از مجاهد نقل کرده که آنها را «کنز» [= کنجی که زیر خاک مدفون است] نامید زیرا در طاعت خدا خرج نشدند (البحر المحيط، ج8، ص158 ). در واقع، چه‌بسا قرآن کریم با این تعبیر می‌خواهد اشاره کند همین که کسی ثروتی را می‌اندوزد اما آن را صرفا نگه می‌دارد و از آن برای رشد حقیقی خود درست استفاده نمی‌کند همانند کسی است که گنجی را زیر خاک دفن کند و بمیرد و از آن استفاده نکند.ج. از ضحاک نقل شده که مقصود از آن «نهرها و رودخانه‌ها» می باشد. اما بر او خرده گرفته‌اند که کلمه «عیون» (چشمه‌سارها) که در آیه قبل آمد شامل این می‌شود (البحر المحيط، ج8، ص158 ).د. گفته شده: گنج‌های واقع در کوه مُقطَّم [کوهی در شرق قاهره کنونی] و معادن آن است. و از ابن عطیه نقل شده که تاکنون باقی مانده است. ابوحیان بعد از اشاره به این قول، توضیح می‌دهد که اهل مصر در زمان ما بر اساس این ادعا بشدت دنبال این گنج‌ها هستند و مبالغ هنگفتی را صرف حفاری در این مکان‌ها می‌کنند، اما چیزی جز خاک ویا سنگ آهکی که کوه‌های مقطم از آن تشکیل شده‌اند، نمی‌یابند و بسیاری از آنها ثروت خود را در این راه خرج می‌کنند تا زمانی که فقیر شوند. وی اشاره می‌کند که من تا زمان نگارش این مطالب حدود چهل و پنج سال است که در میان آنها زندگی می‌کنم، و هیچ یک از آنها را نمی‌شناسم که چیزی جز فقر به دست آورده باشد و توضیح می‌دهد که چگونه اهل مغرب [= مراکش] در این زمینه سر مصریان کلاه می‌گذارند (البحر المحيط، ج8، ص158 ).ه. ...@yekaye#شعراء_۵۸
.
«فَأَخْرَجْناهُمْ مِنْ جَنَّاتٍ وَ عُيُون؛ وَ كُنُوزٍ وَ مَقامٍ كَريمٍ»
واضح است که «کنوز» عطف به «جنات» است، یعنی «أَخْرَجْناهُمْ مِنْ كُنُوزٍ». تعبیر بیرون بردن آنها از باغهایشان و نیز بیرون بردن از «مقام کریم» که در ادامه می‌آید، تعبیری کاملا مرسوم و متداول است. اما چرا در مورد «گنج‌ها» این تعبیر بیرون بردن از آنها را به کار برد؟
الف. چه‌بسا می‌خواهد اشاره کند که اینها چنان به آن ثروت و دارایی‌هایشان (آن هم ثروتی که آن را در کار خیر به کار نبسته بودند که باقیات صالحاتی برایشان شود) دل بسته بودند که گویی همان گونه که آنها را از دل باغها و خانه‌هایشان بیرون آوردیم از دل این ثروت هم بیرون آوردیم.
ب. چه‌بسا می‌خواهد این جدایی اموال و ثروت از انسان را به معنای عمیقش گوشزد کند. یعنی اینها دارند به سمت مرگ و هلاکت می‌روند و هرکس با مردن از دارایی‌هایش جدا می‌شود و در واقع از آنها کنده می‌شود و بیرون می‌آید و می‌خواهد این کنده شدن و بیرون رفتن از دارایی‌های دنیوی بخوبی جلوی چشم مخاطب بیاورد.
ج. شاید با این تعبیر بیرون آوردن می‌خواهد اشاره کند که چنان این ثروتهایشان را از آنها گرفتیم که حتی وصیتی هم در خصوص نحوه مصرف آن برای بازماندگانشان نتوانستند بکنند.
د. ...
@yekaye#شعراء_۵۸
«فَأَخْرَجْناهُمْ مِنْ جَنَّاتٍ وَ عُيُون؛ وَ كُنُوزٍ وَ مَقامٍ كَريمٍ»واضح است که «کنوز» عطف به «جنات» است، یعنی «أَخْرَجْناهُمْ مِنْ كُنُوزٍ». تعبیر بیرون بردن آنها از باغهایشان و نیز بیرون بردن از «مقام کریم» که در ادامه می‌آید، تعبیری کاملا مرسوم و متداول است. اما چرا در مورد «گنج‌ها» این تعبیر بیرون بردن از آنها را به کار برد؟
الف. چه‌بسا می‌خواهد اشاره کند که اینها چنان به آن ثروت و دارایی‌هایشان (آن هم ثروتی که آن را در کار خیر به کار نبسته بودند که باقیات صالحاتی برایشان شود) دل بسته بودند که گویی همان گونه که آنها را از دل باغها و خانه‌هایشان بیرون آوردیم از دل این ثروت هم بیرون آوردیم.ب. چه‌بسا می‌خواهد این جدایی اموال و ثروت از انسان را به معنای عمیقش گوشزد کند. یعنی اینها دارند به سمت مرگ و هلاکت می‌روند و هرکس با مردن از دارایی‌هایش جدا می‌شود و در واقع از آنها کنده می‌شود و بیرون می‌آید و می‌خواهد این کنده شدن و بیرون رفتن از دارایی‌های دنیوی بخوبی جلوی چشم مخاطب بیاورد.ج. شاید با این تعبیر بیرون آوردن می‌خواهد اشاره کند که چنان این ثروتهایشان را از آنها گرفتیم که حتی وصیتی هم در خصوص نحوه مصرف آن برای بازماندگانشان نتوانستند بکنند. د. ...@yekaye#شعراء_۵۸
.
«وَ مَقامٍ كَرِيمٍ»
مقصود از «مقام کریم» چیست؟
الف. خانه‌های شیک و گران‌قیمتی که در آن احساس بزرگی و کرامت می‌کردند (حدیث۱؛ مجمع البيان، ج7، ص300 ؛ البحر المحيط، ج8، ص15۹ ).
ب. جایگاه‌ها و منبرهای خطباء (ابن عباس و ضحاک و مجاهد، به نقل مجمع البيان، ج7، ص300 ؛ البحر المحيط، ج8، ص158).
ج. مجالس امیران و روسا و اشراف که زیردستانشان در آنجا گرد ایشان جمع می‌شدند و به اوامر آنها عمل می‌کردند (به نقل مجمع البيان، ج7، ص300 ؛ البحر المحيط، ج8، ص158 ).
د. محل‌های بستن و نگهداری اسبان جنگی، زیرا رؤسا و فرماندهان، این اسبان را به‌طور ویژه برای خود اختصاص می‌دادند، هم به‌عنوان «عُدّه» (تجهیزات و آمادگی نظامی) و هم به‌عنوان «زینت» (نشانه شکوه و مقام)؛ پس جایگاهِ این اسبان، گرامی‌ترین جایگاهی شد که [پس از هلاکت قوم] رها گردید. (ماوردی، به نقل مجمع البيان، ج7، ص300 ؛ البحر المحيط، ج8، ص15۹ ).
ه. مقصود منطقه فیوم [در مصر] است (ابن لهیعه، به نقل البحر المحيط، ج8، ص158 ). فیوم نام سرزمینی حاصل‌خیز و آباد در غرب رود نیل و جنوب غرب قاهره است که در متون تاریخی و جغرافیایی اسلامی به‌عنوان یکی از مناطق بسیار باارزش مصر، با باغها، چشمه‌ها و زمین‌های کشاورزی فراوان شناخته می‌شود.
و. خاندان و نزدیکانی است که انسان در زمان پیری و ناتوانی (کَلَل) به آنها تکیه می‌کند و آنها مایه شرافت و عزّت او می‌شوند (به نقل البحر المحيط، ج8، ص159 ).
ز. ...
@yekaye#شعراء_۵۸
«وَ مَقامٍ كَرِيمٍ»مقصود از «مقام کریم» چیست؟
الف. خانه‌های شیک و گران‌قیمتی که در آن احساس بزرگی و کرامت می‌کردند (حدیث۱؛ مجمع البيان، ج7، ص300 ؛ البحر المحيط، ج8، ص15۹ ).ب. جایگاه‌ها و منبرهای خطباء (ابن عباس و ضحاک و مجاهد، به نقل مجمع البيان، ج7، ص300 ؛ البحر المحيط، ج8، ص158).ج. مجالس امیران و روسا و اشراف که زیردستانشان در آنجا گرد ایشان جمع می‌شدند و به اوامر آنها عمل می‌کردند (به نقل مجمع البيان، ج7، ص300 ؛ البحر المحيط، ج8، ص158 ).د. محل‌های بستن و نگهداری اسبان جنگی، زیرا رؤسا و فرماندهان، این اسبان را به‌طور ویژه برای خود اختصاص می‌دادند، هم به‌عنوان «عُدّه» (تجهیزات و آمادگی نظامی) و هم به‌عنوان «زینت» (نشانه شکوه و مقام)؛ پس جایگاهِ این اسبان، گرامی‌ترین جایگاهی شد که [پس از هلاکت قوم] رها گردید. (ماوردی، به نقل مجمع البيان، ج7، ص300 ؛ البحر المحيط، ج8، ص15۹ ).ه. مقصود منطقه فیوم [در مصر] است (ابن لهیعه، به نقل البحر المحيط، ج8، ص158 ). فیوم نام سرزمینی حاصل‌خیز و آباد در غرب رود نیل و جنوب غرب قاهره است که در متون تاریخی و جغرافیایی اسلامی به‌عنوان یکی از مناطق بسیار باارزش مصر، با باغها، چشمه‌ها و زمین‌های کشاورزی فراوان شناخته می‌شود.و. خاندان و نزدیکانی است که انسان در زمان پیری و ناتوانی (کَلَل) به آنها تکیه می‌کند و آنها مایه شرافت و عزّت او می‌شوند (به نقل البحر المحيط، ج8، ص159 ).ز. ...@yekaye#شعراء_۵۸