برنامه توسعه جمشید و تقابل امنیت با توسعهشاهنامه و جنگ رمضان 7قاسم قربانی بجگردیجمشید، قوی ترین پادشاه اساطیری جهان در شاهنامه است. هیچ کس نه پیش و نه پس از او به چنان قدرتی دست پیدا نمی کند. جمشید، یک نقطه عطف بسیار مهم در روند شاهنامه است. تا پیش از جمشید، تمدن بشری، شکلی از زندگی روستایی است و انسان ها به صورت ساده و بسیطی زندگی می کنند. دوران جمشید، دوران آغاز ساخت شهرها و تمدن های بزرگ است. او برای برپایی ایده بزرگش، برنامه هایی درازمدت و بسیار جاه طلبانه پیاده می کند. شاهنامه از چهار برنامه پنجاه ساله در دوران او نام می برد که ارکان برپایی تمدنی باشکوه هستند. چیزی شبیه به آن چه که در عرف زمانه ما به آن، برنامه توسعه می گویند.️️جمشید، هم شاه است و هم موبد. هم مقام پادشاهی دارد و هم مقام روحانیت. ایده شاه-موبد در واقعیت تاریخی با تلفیق باورهای شیعی و عرفانی، یک بار در زمان صفویه به صورت «شاه-مرشد کامل» و بار دیگر در جمهوری اسلامی با الگوی ولایت فقیه در ایران مجددا ظهور کرد:منم گفت با فرّه ایزدیهمم شهریاری و هم موبدی
وی هدف خود را از این برنامه ها کوتاه کردن دست بدان از بدی و رهسپار کردن روان آدمیان به سوی روشنی بیان می کند:بدان را ز بد دست کوته کنمروان را سوی روشنی ره کنم
اولین برنامه پنجاه ساله توسعه جمشید، تقویت بنیه نظامی و امنیتی تمدن نوپایی است که می خواهد بنیان کند. به این منظور او با استفاده از دانش آهنگری، به ساختن انواع سلاح ها روی می آورد:نخست آلت جنگ را دست برددر نام جستن به گردان سپردبه فرّ کیی نرم کرد آهناچو خود و زره کرد و چون جوشناچو خفتان و تیغ و چو برگستوانهمه کرد پیدا به روشن روانبدین اندرون سال پنجاه، رنجببرد و از این چند بنهاد گنج
فردوسی در شاهنامه بزرگش، درسی بسیار راهبردی در این داستان برای ما به یادگار گذاشته است. زیرساخت هر گونه آبادی و توسعه، «امنیت» است. اگر می خواهی به گنج برسی باید ابتدا پیش از هر چیزی، برای امنیت، رنج ببری. بدون امنیت، نه سرمایه گذاری معنادار است نه بازاری وجود دارد نه آینده ای برای هر گونه طرح اقتصادی.این امر، البته امری بدیهی برای تمامی حکومت ها و تمدن ها بوده است و هر تمدنی که به این درس راهبردی توجه نکرده، امروز وجود ندارد.در سالهای پس از دفاع مقدس هشت ساله و تحت تأثیر فروپاشی شوروی و شکل گیری نظام تک ابرقدرتی آمریکایی با رشد ایده های بازار جهانی، همکاری جهانی و زنجیره ارزش جهانی، این ایده به کشورهای حاشیه ای پمپاژ شد که اقتصاد، اصل اولیه است و امنیت نیز به دنبال اقتصاد پدید خواهد آمد. بر اساس این ایده، ثروت ملی و در هم تنیدگی با اقتصاد جهانی، ضامن امنیت کشورها نیز خواهد بود. فارغ از درست یا غلط بودن این ایده، برای جغرافیاهای متفاوت و در آن برهه زمانی، این ایده در ایران پس از جنگ هشت ساله، به یک گفتمان سیاسی بدل شد که خود را در تقابل با محورهای مختلف امنیتی ایران تعریف می کرد. گفتمانی که در سطح نخبگانی، امنیت درون زای مبتنی بر توان موشکی و محور مقاومت را در مقابل توسعه تعریف می کرد. از نقطه نظر مروجان این ایده همچون هاشمی رفسنجانی، حسن روحانی و جواد ظریف، طرحهای امنیتی و دفاعی رهبر شهید انقلاب، ماجراجویی بی فایده بود. روحانی از تقدم ثروت ملی بر قدرت ملی سخن می گفت، هاشمی از آینده ای که دنیای گفتمان هاست نه موشکها خبر می داد و ظریف نیز مشغول دوگانه سازی بین موشک و مردم بود. این گفتمان البته در میان نخبگان سیاسی محدود نماند و با شعارهای «نه غزه نه لبنان، جانم فدای ایران» و «سوریه را رها کن، فکری به حال ما کن» به میان مردم نیز کشیده شد و طبقه متوسط دل بسته به آرمانهای توسعه جهانی آمریکامحور را با خود همراه کرد.اکنون و پس از ترک برداشتن دژهای غزه و لبنان و سوریه و در میانه جنگی که به درون قلعه کشیده است و پس از آن که مشخص شده است، تریلیون ها دلار برنامه مشترک اقتصادی اعراب منطقه با آمریکا، نیز مانع این نخواهد شد که آمریکایی ها برای طرح های خودشان، امنیت آن ها را به خطر نیندازند و جهان با سرعت به سمت فروپاشی ایده هایی مانند همکاری مشترک جهانی می رود، خوب است به شاهنامه برگردیم و اصل ثابت هزاران ساله تقدم امنیت بر اقتصاد را با خود مرور کنیم. شاهنامه به روشنی به ما می گوید که قدرت و امنیت، دشمن و رقیب ثروت و توسعه نیست، زیرساخت آن است.پی نوشت:البته نام توسعه نهادن بر برنامه های جمشید، خطایی راهبردی است و بنا بر مفاهیم شاهنامه و سنت فکری تمدن ایرانی باید به جای واژه توسعه از مفهوم «آبادی» استفاده کنیم.پیشنهاد به مجله فراموش نشود.@shahr_naame
۱۲۲۲