پهلوانی در شاهنامه و دفاع موزائیکیشاهنامه و جنگ رمضان 8قاسم قربانی بجگردیپس از آغاز جنگ رمضان، جهان شاهد پدیده ای عجیب بود. کشوری که رهبر سیاسی و بزرگترین فرماندهان نظامی خودش را از دست داده بود، در کمتر از ده دقیقه، دفاع سراسری خودش را آغاز کرد و در چهل روز جنگ نابرابر ضرباتی محکم بر بزرگترین ابرقدرت نظامی تاریخ وارد آورد. کارشناسان نظامی از یک راهبرد موفق نام بردند که رمز موفقیت نظامی ایران بود: دفاع موزاییکی و غیرمتمرکز. چیزی که کمتر به آن اشاره شد آن است که این نوع دفاع در ایران سابقه ای بسیار کهن دارد. ماجرا از این قرار است:ایران در شاهنامه دو دشمن قدرتمند دارد. توران در شرق و روم در غرب. تورانیان، اقوام کوچ نشین و شکارچی بودند. همین نکته به آنها این فرصت را می داد که همیشه تعداد انبوهی سرباز آماده به جنگ داشته باشند. سیاست جنگی دشمن دیگر ایران یعنی روم کاملاً متفاوت بود: ارتش متمرکز و حرفه ای که عمدتاً از بردگان پرشمار امپراتوری برده دار روم، تشکیل شده بود. هر لژیون رمی، انبوهی از سربازان در اختیار داشت که شغلشان به بردگی گرفتن سرزمینهای آباد بود.ایران به عنوان سرزمین میانه، از مردم شهرنشین و روستانشین تشکیل شده بود حتی عشایر ایرانی نیز، شکلی از روستانشینی غیرمتمرکز داشتند و بر خلاف شکارچیان پا به رکاب تورانی به دامپروری مشغول بودند. شهرنشینی ایرانی بر خلاف روم، بر اساس برده داری شکل نگرفته بود. پرسش اساسی این است که ایران، چگونه می توانست با این دو رقیب قدرتمند از نظر نظامی هماوردی کند و همواره تمدن خود را حفظ نماید. پاسخ در یک کلمه آشناست: «پهلوان»پهلوان، نیروی نظامی رسمی به معنای مرسوم کلمه نیست. بخشی از مردم است که توان روحی و بدنی فراوان دارد. او با بهره گیری از فرّه پهلوانی که از سوی یزدان به او بخشیده شده، نگهبان مرزهای ایران است. خاندان سام که با زال و رستم ادامه پیدا می کند، نام آورترین خاندان پهلوانی شاهنامه است. این خاندان نه در مرکز که در مرز شرقی ایران یعنی زابلستان، سکونت دارد. خاندان پهلوان هرچند به حکومت مرکزی وفادار است اما، با اختیارات فراوان در منطقه مرزی حکم می راند. وظیفه دفاع از ایران، در وهله اول بر عهده پهلوان است. او برای دفاع از ایران نیاز به مصوبه دولت مرکزی ندارد و هر گاه خطر دشمن را ببیند، به سرعت واکنش می دهد و از کشور دفاع می کند. تنها در مواردی که شمار دشمن بیش از حد معمول باشد، ارتش مرکزی به کمک پهلوان می آید یا نیروی تحت امر او به جای دیگر فرستاده می شود.آزادی پهلوان، البته همیشه هم برای حکومت مرکزی، خوشایند نبوده. برخی از شاهان، به این وسوسه افتاده اند که او را از محافظ و مرزبان ایران به بادیگارد و نیروی رسمی تحت امر خود تبدیل کنند. دو سوگنامه دردآور شاهنامه یعنی «رستم و سهراب» و «رستم و اسفندیار» بازتاب دهنده طمع حکومت مرکزی برای تسلط بر پهلوان است. طمعی که به خصوص در سوگنامه رستم و اسفندیار به نابودی نهاد پهلوانی و رنجهای بی شمار ایرانیان می انجامد. پهلوان داستان هر چند عزتمندانه به اسفندیار که پهلوان وابسته به سیستم است می گوید:که گفتت برو دست رستم ببند؟نبندد مرا دست چرخ بلند
اما خود می داند که در برابر چه نقشه شومی قرار گرفته است. رستم البته تن به ننگ و بند نمی دهد و اسفندیار را می کشد اما، خود و تمامی فرزندانش طبق سرنوشت پیش بینی شده کشته می شوند و داستان جهان پهلوان با امید به بخشش خداوند و چشم پوشی از عذاب اخروی کشتن اسفندیار، به پایان می رسد.ایران در مرحله نخست جنگ رمضان، با طراحی رهبر شهید، به پیشینه کهن و اصیل خود بازگشت؛ میدان، مستقل از نهادهای مرکزی همچون شورای عالی امنیت ملی به یاران تنگسیری و سید مجید نقطه زن سپرده شد؛ مردم مبعوث شده به صورت خودجوش خیابان را نگه داشتند و اقوام و عشایر غیور نیز نفس دشمن را در روی زمین گرفتند.اکنون بیم آن است که حکومت مرکزی که بنا به طبع دولت مدرن (استیت)، طمع بیشتری نیز برای تحت سلطه و کنترل همه چیز پیدا کرده است، در آرامش پیش از طوفان، به سوی احیای تسلط خود بر میدان و خیابان حرکت کند. امری که ممکن است از انگیزه های دلسوزانه و البته ساده انگارانه نیز سرچشمه گرفته باشد اما واقعیت آن است که اگر دوباره شلیک هر موشک و حرکت هر قایق، به تصویب شعام و نهادهای مرکزی وابسته شود، پای در مسیری گذاشته ایم که سرانجام خوبی برای آن متصور نیست.دردمندانه توصیه می کنم، مسؤولین به این توصیه های گودرز پیر به کاووس شاه گوش فرا دهند و پهلوان حاضر در میدان و خیابان را از خود نرنجانند:به کاووس کی گفت: رستم چه کرد؟کز ایران برآوردی امروز گرد؟«کسی را که جنگی چو رستم بودبیازارد او را، خِرَد کم بود»
پیشنهاد به مجله فراموش نشود!@shahr_naame
۱۶۲۱