️ «مسئلۀ زن» یا اسم رمز استعمار؟️ فمینیسم، چگونه از ابتدای قرن نوزدهم جادهصافکن استعمار و جنگ بوده است سحر دانشور( بخش اول )
«کارکرد هر نظام سلطهای این است که تعریف کند چه چیزی واقعبینانه است و به موازات آن بسیاری از اهداف و آرمانهای مشخص را به قلمرو ناممکنها براند و البته بسیاری از رؤیاها را بسازد». این جملۀ طلایی اتل کرولی در مقالۀ ناکارآمدیهای فمینیسم غربی در مطالعۀ زنان جهان سوم البته که تعبیر جهان سوم در مقالۀ کسی که سعی میکند فمینیسم غربی را نقد کند بازی در همان زمین مورد نقد است، اما خب تا همینجا هم نقدهایش به این نظام یکسانساز و استعماری شنیدنی است به ما یادآوری میکند آن خانم بازیگر از چه رؤیایی برای تبدیلشدن به واقعیت حرف میزند. او که حتی روی صحنۀ نمایش جشنواره ونیز هم بد بازی میکند به حدی که از درآوردن اشک اربابهای تماشاچیاش عاجز است، از قضای روزگار کلماتش را دقیق انتخاب کرده است؛ «رؤیا» و «واقعیت»! حالا یک زن را تصور کنید که این دو کلمه را به کار میبرد. آفرین! فرمول ما کامل شد: «زن+رؤیا+واقعیت=آزادی/پیشرفت/توسعه». اما این فرمول یک اسم مهم دارد که نمیتوانیم به راحتی از کنارش عبور کنیم: «مسئلۀ زن». این فرمول و نامش «اسم رمزی» است که بیش از صد سال است سربازانش را در هر نقطهای از جهان بسیج میکند، مخصوصاً در نقطهای که ما زندگی میکنیم.
نظام سلطه به اسم رمز عادت دارد. البته اسم رمز آدم را یاد سریالهای جاسوسی و بازیهای امنیتی سطح بالا میاندازد. اما خوب است یادمان بیاید که غربیها اسم رمزهایشان را در آکادمیها، روزنامهها، کتب، پژوهشها و گفتوگوهای نظری پختوپز میکنند. برای همین است که اسم رمز «خاورمیانه» سالهاست در قالبی علمی و شیک دهانبهدهان میچرخد تا با اشغال اذهان که اولین گام استعمار است زمینۀ تخریب و تحقیر و نفوذ سربازان سلطه را در این نقطه از جهان فراهم کند. «مسئلۀ زن» هم یکی از همان اسم رمزهایی است که از اوایل قرن نوزدهم با محوریت ایدهها و متون فمینیستی در همین منطقه کارش را شروع کرد. قاسم امین و نواندیشان دینی در مصر از اولین کسانی بودند که با اسم رمز «مسئلۀ زن» پیشرفت و توسعۀ جوامع مسلمان را به شمایل و وجود زن گره زدند. این اولینبار بود که پیشرفت یک جامعه، تحولات فرهنگی و حتی سیاسی و اقتصادی به زن گره میخورد. شاید با خودتان بگویید طبیعی است که زن محور تحولات جامعه باشد، اما باید بگویم برقراری چنین پیوندی پیش از این دوران ممکن نبود و مهمتر از نو بودن این موضع، شکل و جهتی است که این موضع از ابتدای قرن نوزدهم در جوامع مسلمان به خود گرفته بود. شکل و جهتی رو به زنِ سفیدِ غربی! در حقیقت «تحول زن» ماهیتی خنثی و بیجهت نداشت همانطور که تحول جوامع چنین ماهیتی نداشت بلکه قلهای وجود داشت که زن مسلمان باید به آن میرسید. آن قله در غرب زندگی میکرد، خواهان حقوق برابر با مردان بود، لباسهایش ماهیت پوششی نداشتند و جالب اینکه همه چیز از همینجا شروع میشد: حجاب زنان مسلمان باعث عقبماندگی خودشان و جامعه است. همینقدر یکخطی، ساده و خندهدار. این شکل، جهت و غایت است که زن را از جایگاه طبیعی و معمول خود در زندگی، جامعه و تحولات آن جدا کرده و او را به «مسئلۀ زن» که ماهیت و غایتی خاص دارد تبدیل میکند. بدیهی است که «مسئلۀ زن» که به شکلی ایدئولوژیک و تحمیلی از سوی نیروی استعمار در جوامع مسلمان ساخته شده است با طرح موضوعات مربوط به زن و خانواده در جوامع مختلف و پیگیری آن موضوعات و احیاناً مطالبات توسط خود مردم آنجا متفاوت است. به همین دلیل است که لیلا ابولغد نویسندۀ فلسطینی معتقد است نویسندگان غربی نمیتوانند زندگی زن مسلمان را به درستی درک کرده و دربارۀ آن حرف بزنند.
در نهایت عَلَمِ مسئلۀ زن برافراشته شد. لیلا احمد نویسندۀ مصری میگوید در حالی که قاسم امین و فرمانداران انگلیسی در مصر داعیهدار مسئلۀ زن و پیشرانِ ایدههای فمینیستی در این کشور بودند؛ فمینیسم، ایدههای فمینیستی و موضوع حقوق زن در انگلستان به شدیدترین شکل سرکوب میشد. اما «مسئلۀ زن» با خوانش و درکی غربی، در پیوندی اساسی با استعمار به خاک کشورهای مختلف وارد میشد. «ایدههای فمینیسم غربیخواه به دست مردان پدرسالار یا فمینیستها برای توجیه اخلاقی حمله به جوامع بومی و به عنوان پشتوانۀ باور به برتری همهجانبۀ اروپا به خدمت گرفته شد. بنابراین بدیهی است اگر فمینیسم با سلطۀ مردان در جوامع غربی مخالف بود، در خارج از آن مرزها از نقدی به نظام سلطۀ مرد سفیدپوست تبدیل شد به خدمتگذار مطیع آن».
Sourehmag.ir @Sourehmagazine۱۷