۱۱:۳۸
۱۱:۳۸
۱۱:۳۸
در کتاب «بخل و شح، شاکله اختلال»از منظر قرآنی به بررسی این موضوع پرداخته است که چگونه انسان و جامعه به تعادل میرسند؟ کتاب میگوید: اگر انسان همه توجهش به نیازهایش باشد، زود به هم میریزد و دچار هیجانات و دستپاچگی میشود. توحید به انسان میآموزد که باید امید او به آن دستی باشد که نیازهای او را برطرف میکند(یعنی خدای رافع نیاز). و اینگونه است که «شح نفس» یا همان عامل رفتارهای هیجانی و منفی، مهار میشود. برای تهیه کتاب میتوانید به نشانی زیر مراجعه بفرمایید: https://quranahlebayt.ir/book/348
۱۱:۳۹
تفسير القميّ عن الفضلِ بنِ أبي قرّةَ: رَأيتُ أبا عبدِ اللّه ِ عليه السلام يَطُوفُ مِن أوَّلِ اللَّيلِ إلى الصَّباحِ و هُو يقولُ : اللّهُمّ قِني شُحَّ نَفسِي، فقلتُ : جُعِلتُ فِداكَ ما سَمِعتُكَ تَدعُو بِغَيرِ هذا الدُّعاءِ؟! قالَ : و أيُّ شَيءٍ أشَدُّ مِنَ شُحِّ النَّفسِ؟! إنّ اللّه َ يقولُ : «و مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ المُفْلِحُونَ».تفسیر القمىّ به نقل از فضل بن ابى قرّة: امام صادق عليه السلام را ديدم كه از سرِ شب تا به صبح طواف میكند و پيوسته میگويد: خدايا! مرا از تنگ چشمىِ نفسم نگه دار. عرض كردم: فدايت شوم، در طول اين مدت دعايى جز اين از شما نشنيدم؟ حضرت فرمود: از تنگ چشمى نفْس بدتر چيست؟! خداوند میفرمايد: «و كسانى كه از آزمندى نفْس خويش مصون مانند همانان رستگارانند».۱۲:۱۱
عَنْ أَنَسٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: ثَلَاثٌ مُهْلِكَاتٌ وَ ثَلَاثٌ مُنْجِيَاتٌ فَالْمُنْجِيَاتُ خَشْيَةُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِي السِّرِّ وَ الْعَلَانِيَةِ وَ الْقَصْدُ فِي الْغِنَى وَ الْفَقْرِ وَ الْعَدْلُ فِي الرِّضَا وَ الْغَضَبِ وَ الثَّلَاثُ الْمُهْلِكَاتُ شُحٌّ مُطَاعٌ وَ هَوًى مُتَّبَعٌ وَ إِعْجَابُ الْمَرْءِ بِنَفْسِهِ. پيامبر خدا (ص) فرمود: سه چيز هلاككننده و سه چيز نجات دهنده است: نجات دهندهها، ترس از خدا در نهان و آشكار، و ميانهروى در غنى بودن، و فقر و عدالت در خوشنودى و خشم مىباشد. و هلاككنندهها، بخلى است كه صاحب آن از آن فرمان برد و هواى نفس است كه صاحب آن از آن پيروى كند و خودخواهى انسان.الخصال، ج۱، ص: ۸۴۱۲:۱۲
عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع عَنِ النَّبِيِّ صأَنَّهُ قَالَ فِي وَصِيَّتِهِ لَهُ يَا عَلِيُّ ثَلَاثٌ دَرَجَاتٌ وَ ثَلَاثٌ كَفَّارَاتٌ وَ ثَلَاثٌ مُهْلِكَاتٌ وَ ثَلَاثٌ مُنْجِيَاتٌ فَأَمَّا الدَّرَجَاتُ فَإِسْبَاغُ الْوُضُوءِ فِي السَّبَرَاتِ وَ انْتِظَارُ الصَّلَاةِ بَعْدَ الصَّلَاةِ وَ الْمَشْيُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهَارِ إِلَى الْجَمَاعَاتِ وَ أَمَّا الْكَفَّارَاتُ فَإِفْشَاءُ السَّلَامِ وَ إِطْعَامُ الطَّعَامِ وَ التَّهَجُّدُ بِاللَّيْلِ وَ النَّاسُ نِيَامٌ وَ أَمَّا الْمُهْلِكَاتُ فَشُحٌّ مُطَاعٌ وَ هَوًى مُتَّبَعٌ وَ إِعْجَابُ الْمَرْءِ بِنَفْسِهِ وَ أَمَّا الْمُنْجِيَاتُ فَخَوْفُ اللَّهِ فِي السِّرِّ وَ الْعَلَانِيَةِ وَ الْقَصْدُ فِي الْغِنَى وَ الْفَقْرِ وَ كَلِمَةُ الْعَدْلِ فِي الرِّضَا وَ السَّخَطِ. رسول خدا (ص) در وصيتش به امير المؤمنين (ع) فرمود: يا على سه چيز باعث درجه است و سه چيز كفاره گناه و سه چيز كشنده و سه چيز نجات بخش.اما موجبات درجه: در هواى سرد وضوى كامل گرفتن، و پس از اداى نمازى به انتظار نماز ديگر بودن و در شبانه روز به نماز جماعت رفتن است.و اما كفارات: آشكار سلام دادن و اطعام نمودن و نماز شب خواندن است، و اما كشندهها: بخل فرمانروا در وجود انسانى و هواى نفس پيروى شده و خود پسندى است.و اما نجات بخشها: در پيدا و نهان از خداى ترسيدن و در حال بىنيازى و نيازمندى ميانهرو بودن و در حال رضا و خشم به عدالت سخن گفتن است.الخصال، ج۱، ص: ۸۴۱۲:۱۳
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ ع قَالَ: لَا يُؤْمِنُ رَجُلٌ فِيهِ الشُّحُّ وَ الْحَسَدُ وَ الْجُبْنُ وَ لَا يَكُونُ الْمُؤْمِنُ جَبَاناً وَ لَا حَرِيصاً وَ لَا شَحِيحاً. امام باقر (ع) فرمود: مردى كه داراى بخل و حسد و ترس باشد ايمان ندارد كه مؤمن نه ترسو مىشود و نه حريص و نه بخيل.الخصال، ج۱، ص: ۸۳۱۲:۱۵
عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: لَا يَجْتَمِعُ الشُّحُّ وَ الْإِيمَانُ فِي قَلْبِ عَبْدٍ أَبَداً. رسول خدا فرمود هرگز بخل شديد و ايمان در دل بندهاى جمع نشوند.الخصال، ج۱، ص: ۷۶۱۲:۱۶
عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا مَحَقَ الْإِيمَانَ مَحْقَ الشُّحِّ شَيْءٌ ثُمَّ قَالَ إِنَّ لِهَذَا الشُّحِّ دَبِيباً كَدَبِيبِ النَّمْلِ وَ شُعَباً كَشُعَبِ الشِّرْكِ. رسول خدا فرمود هيچ چيز مثل بخل ايمان را نابود نمیكند، فرمود بخل يك جنبشى دارد چون جنبش مورچه و شعبههایى دارد چون شعبههاى شرك.الخصال، ج۱، ص: ۲۶۱۲:۱۷
عَنِ النَّبِيِّ ص قَالَ: إِيَّاكُمْ وَ الشُّحَ فَإِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ بِالشُّحِّ أَمَرَهُمْ بِالْكَذِبِ فَكَذَبُوا وَ أَمَرَهُمْ بِالظُّلْمِ فَظَلَمُوا وَ أَمَرَهُمْ بِالْقَطِيعَةِ فَقَطَعُوا. پيغمبر فرمود از بخل كناره كنيد، همانا كسانى كه پيش از شما بودند به واسطه بخل هلاك شدند و آنها را واداشت دروغ گفتند وادار كرد ستم كردند و واداشت قطع رحم كردند. الخصال، ج۱، ص: ۱۷۵۱۲:۱۷
أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: إِيَّاكُمْ وَ الْفُحْشَ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَا يُحِبُّ الْفَاحِشَ الْمُتَفَحِّشَ وَ إِيَّاكُمْ وَ الظُّلْمَ فَإِنَّ الظُّلْمَ عِنْدَ اللَّهِ هُوَ الظُّلُمَاتُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ إِيَّاكُمْ وَ الشُّحَّ فَإِنَّهُ دَعَا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ حَتَّى سَفَكُوا دِمَاءَهُمْ وَ دَعَاهُمْ حَتَّى قَطَعُوا أَرْحَامَهُمْ وَ دَعَاهُمْ حَتَّى انْتَهَكُوا وَ اسْتَحَلُّوا مَحَارِمَهُمْ. رسول خدا (ص) فرمود: از ناسزا گفتن كناره گيريد كه خداى عز و جل ناسزا گوى بىآبرو را دوست ندارد و از ستم كناره گيريد زيرا كه ستم در پيشگاه الهى باعث تيرهگیهاى روز قيامت گردد و از بخل كناره گيريد كه آن پيشينيان شما را وادار كرد تا آنكه خون يك ديگر ريختند و آنان را وادار كرد تا آنكه از خويشاوندان خود بريدند و وادارشان كرد تا آنكه پرده شرم دريدند و تجاوز به فاميل نزديك و محرم خود را بر خود روا ديدند.الخصال، ج۱، ص: ۱۷۶۱۲:۱۸
در مورد این موضوع همچنین استاد اخوت در سخنرانیهایی مطالبی را مطرح فرمودند که میتوانید از طریق نشانیهای زیر به این صوتها دسترسی داشته باشید:مساجد تدبر محور_دوره تسبیح :ظرفیت، نیاز و استعداد شحّ نفس سوره مبارکه حشر https://ololelm.ir/?p=1584سوره مبارکه حشر جلسه اول :سیر سورههای حدید، مجادله و حشر خصوصیت سوره حشر شحّ نفسhttp://ololelm.ir/?p=2278
سوره مبارکه تغابن جلسه پنجم: توجه خاص به خدا عامل نجات شح نفس در بستر خانواده عامل شکسته شدن ایمان ظرفیتسازی با انفاقhttps://ololelm.ir/?p=2680
۱۲:۱۹
در ادامه بر اساس دست نوشتهها و سخنرانیها برای تمرکز بر جنبهای از موضوع شح و برنامهریزی برای مراقبت از آن برنامهای به صورت هفتگی داده شده است که ان شاءالله این مراقبت منجر به امام خواهی ما شود. پاسخ هر ارزیابی را در دفتری بنویسید که بتوانید چند وقت دیگر آنها را رصد کرده و تفاوت را به صورت پیشرفت یا پسرفت سنجش کنید.۱۲:۲۰
هفته اول: حق بینی و زیبابینیزیبا دیدن آفرینش تنها به زیبا بودن آن مربوط نیست بلکه باید در انسان نیز ساختار ادراک زیبایی وجود داشته باشد.ساختار ادراک زیبایی از مسیر مشاهده حق و رحمت عبور میکند و تنها در این صورت است که فرد زیبابین میگردد. افرادی که حقبین نیستند و درباره زیبایی سخن میگویند گویا به مسیری بیراه دلخوش کردهاند.ساختار ادراکیای که منجر به زیبابینی میشود بر گزارههای یقین استوار میشود.خداوند در قرآن انسان را به گزارههای یقین آگاه ساخته است و برای آن مثل و مثالهایی زده که فرد میتواند با خواندن قرآن آن گزاره را شهودی درک کند. ندیدن مثلها و مثالهای قرآنی به منزله خداحافظی با رویت زیباییهاست.ملاقات نکردن با زیباییها به منزله مرگ ساختار ادراکی انساناست. این مصیبت بزرگ با هیچ چیز قابل جبران نیست.در این صورت از ناحيه فقدان این گزارهها درگیریهای فرد با خود آغاز شده و فقر گزارهای خود را با دوست نداشتن خود و یا خودشیفته بودن نشان میدهد. خودشیفته بودن نوعی اظهار شدید دوست داشتن خود است که از سر دوست نداشتن خود تحریک شده است.در این صورت شح نفس یعنی بخل همراه با حرص در انسان قوت میگیرد.آداب عملیات۱۴۰۳/۱۲/۲۱
۱۲:۲۲
ارزیابی مهارت اول: در کجاها رحمت خداوند را دیدیم، یادداشت کنیم. آیا میتوانیم رحمت او را بیشتر ببینیم؟ مثلهای قرآن را بخوانیم. با خواندن آنها آن گزارههای یقینی که میتوانیم درک کنیم را یادداشت کنیم. برای ارزیابی خودشیفته بودن لازم است گزارههای یقینی خود را بررسی کنیم.در مورد زندگی و مسائل مهمی که در زندگی داریم چه گزارههای یقینی داریم؟در کجاها گزاره یقینی کم داریم؟ آیا میتوانیم در این موارد خودشیفته بودن و شح خود را ببینیم؟چقدر برای دوری از این حالت گزارههای یقینی مربوطه را به دست میآوریم؟۱۲:۲۲
هفته دوم: واکنش نسبت به محرکهای در محیط"شحّ نفس" نشانه داشتن حیات دنیوی است، کسی که از دنیا برود شح نفس برایش بی معناست و آن قوای درونی است که تحت تاثیر خبرها و رخدادهای بیرونی تحریک میشود و نفس را به انفعال میکشاند. باید دید این انفعال مورد رضایت خداوند هست یا نه، اگر مورد رضایت خدا بود که هیچ وگرنه به آن نباید اعتنا کرد. به عنوان نمونه کسی به شما حرفی میزند و شما از آن آزرده میشوید یعنی رخدادی شما را به انفعال کشانده؛ حال باید بررسی کنید ناراحتی شما به مورد است یا نه! چه عکس العملی مورد رضایت خداست؟ نباید به صرف ناراحت شدن برخوردی از شما صادر شود. منیّت فرد که تحریک میشود اگر کنترل نشود و در ضابطه قرار نگیرد، همانند موجودی سرکش آسیب میرساند، هرقدر این موجود قویتر باشد، سرکشیاش پرعارضهتر است ولی فرآیند آسیب در همه موارد یکسان است. کسی که از منیت خارج میشود، یا اساساً با چیزی منیتش تحریک نمیشود و یا اگر شد، آن را کنترل میکند و کسی که از منیت خارج نشود، و نتواند خود را کنترل کند به آسیب زدن خود و دیگران عادت میکند و این امر را عادی و طبیعی میانگارد و به تدریج خود را منبع و مرجع صحت برخوردها میپندارد و اینگونه زندگی را به کام خود و دیگران تلخ میکند. کسی اگر بخواهد بفهمد توان کنترل شحّ نفس خود را دارد یا نه، کافی است ببیند آیا میتواند از تحریکهای محیط متاثر نشود یا هنگام تحریک خود را کامل کنترل کند گویی اصلا تحریک نشده است؟آداب عملیات ۱۴۰۰/۱۰/۱۶
۱۲:۲۶
ارزیابی مهارت دوم: برای ارزیابی توان کنترل شح نفس مواقف زیر را رصد کنیم و ببینیم چقدر از محیط تحریک میشویم، کم، متوسط، زیاد و نمره دهیم:۱. چیزی ما را عصبانی میکند.۲.کسی دل ما را میشکند و میرنجاند.۳.کسی به ما ناسزا میگوید و توهین میکند.۴.کسی به ما ظلم کرده است و حق ما را میخورد.در مواقف بالا چقدر میتوانید به رضایت خداوند توجه کنید؟
تا چه اندازه خود را منبع و مرجع درست بودن برخوردهای با دیگران میدانیم؟ چقدر اطرافیان در پیرامون ما احساس آرامش دارند و از ما آسیب نمیبینند؟ تا چه اندازه میتوانیم روابط خود را ارتقا دهیم؟ آیا کسی را بهتر از خود میبینیم که صفات او را تمرین کنیم؟۱۲:۲۶