عکس پروفایل اساسا
۲۳۰ عضو

اساس

گفتمان ساز حقوق عمومی برای زیست بوم ایران اسلامیhttps://eitaa.com/asaas_discourseInstagram.com/asaas_discourse1twitter.com/Asaas_discourseTelegram.me/Asaas_discourse
اساس
undefinedهندسه آیات جهاد و دلالت‌های آن در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایرانundefined #قسمت_اول undefinedاز «سَلم» تا «نقض عهد»؛ بازخوانی سیاقی آیه ٦١ انفال undefinedآیا آیه ٦١ سوره انفال، قاعده‌ای مطلق برای #پذیرش_صلح با دشمن است؛ به گونه‌ای که حتی اگر طرف مقابل سابقه جنگ، پیمان‌شکنی و #نقض مکرر عهد داشته باشد، صرف درخواست دوباره او برای صلح، پذیرش آن را لازم یا دست‌کم مجاز سازد؟ این، برداشتی است که گاه از این آیه ارائه می‌شود؛ اما به نظر می‌رسد این برداشت، بیش از آنکه محصول خود آیه باشد، نتیجه قرائت منفصل آن و غفلت از نسبتش با مجموعه آیات هم‌سیاق است. در خود آیه، واژه «السَّلْم» به کار رفته، نه «صلح» به معنای خاص فقهی و سیاسی آن. هرچند بسیاری از لغویان و مفسران، تفاوت ماهوی میان این دو واژه را نپذیرفته‌اند [۱] undefinedبرخی مفسران معاصر، از جمله آیت‌الله جوادی آملی، بر تفاوت دلالی آن دو توجه داده‌اند.[٢] با این حال، تحلیل حاضر متوقف بر پذیرش این تفکیک نیست؛ زیرا حتی با صرف‌نظر از آن نیز، از جمع سیاقی آیات ٣٥ سوره محمد(ص)، ٣٩، ٥٨ و ٦١ سوره انفال، می‌توان حدود دلالت آیه ٦١ را روشن‌تر دریافت. undefinedآنچه در این نوشتار محل استدلال است، نسبت این آیات با یکدیگر و دلالت مجموع آن‌هاست، نه صرف تفاوت دو واژه. ازاین‌رو، این نوشتار مدعی اجماع تفسیری نیست، بلکه از استظهاری مبتنی بر جمع عرفی آیات و قرائن سیاقی دفاع می‌کند. حکم آیه ﴿وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ را #نمی‌توان مستقل از آیات پیش و پس از آن تفسیر کرد. آیات پیشین، از یک‌سو مسلمانان را به آماده‌سازی همه ظرفیت‌های دفاعی فرمان می‌دهد: ﴿وَأَعِدُّوا لَهُم مَا اسْتَطَعْتُمْ مِن قُوَّةٍ...﴾ و از سوی دیگر، در صورت خوف از #خیانت، دستور #نبذ_عهد را صادر می‌کند: ﴿وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيَانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَىٰ سَوَاءٍ﴾ ازاین‌رو، آیه ٦١ را باید در امتداد همین آیات فهم کرد، نه به‌صورت حکمی مستقل و بریده از سیاق.*[٣]* undefinedبر این اساس، اگر دشمن بارها پیمان بسته و شکسته باشد، به‌آسانی نمی‌توان صرف اظهار تمایل مجدد او را مشمول اطلاق آیه ٦١ دانست؛ زیرا در این فرض، عنوان #ناقض_عهد موضوعیت پیدا می‌کند و آیه ٥٨، در صورت خوف متعارف از خیانت، قاعده «نبذ عهد» را پیش روی مسلمانان قرار می‌دهد. از این منظر، میان طرفی که در چارچوب اعتماد متقابل اظهار تمایل به سلم یا صلح می‌کند و طرفی که با سابقه نقض مکرر عهد دوباره چنین درخواستی را مطرح می‌کند، تفاوتی اساسی وجود دارد. undefinedدرباره نسبت آیات ٣٥ سوره محمد(ص) و ٦١ سوره انفال نیز دیدگاه‌های گوناگونی در میان مفسران مطرح شده است؛ از جمله قول به نسخ، جمع میان دو آیه بر پایه تفاوت میان «ابتدای دعوت به سلم» و «پذیرش آن»، و نیز جمع بر اساس شرایط و قرائن.[٤] undefinedنوشتار حاضر، بدون ادعای انحصار در این برداشت، با تکیه بر سیاق، فضای نزول و جمع دلالی آیات، از استظهاری دفاع می‌کند که این آیات را اجزای یک نظام واحد در سیاست قرآنیِ جنگ، سلم، #صلح و #پیمان می‌داند. در این میان، تحلیل آیت‌الله جوادی آملی نیز به عنوان یکی از مؤیدات این برداشت مورد استفاده قرار گرفته است، نه یگانه مستند آن. undefinedهمچنین، هرچند گزارش قاطعی درباره شأن نزول اختصاصی آیه ٦١ در دست نیست، اما قرار گرفتن آن در بستر سوره انفال که در فضای پس از بدر و در میان آیاتی درباره تجهیز قوا، #بازدارندگی، #وفای_به_عهد و مقابله با خیانت نازل شده است [۵] دست‌کم این احتمال را تقویت می‌کند که حکم آیه، ناظر به شرایط واقعی موازنه قوا و مصالح جامعه اسلامی باشد، نه آنکه به عنوان قاعده‌ای مطلق و فارغ از همه قیود زمانی و موضوعی فهم شود. undefined️ادامه دارد... ◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇ همراه ما باشید... undefined undefined @asaas_discourse
undefinedهندسه آيات جهاد و دلالت‌های آن در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایرانundefined
#قسمت_دوم
undefinedنظام سلسله‌مراتبی غایت، قوت و ضعف؛ چارچوب نظری قرآن در مواجهه با دشمن
undefinedاگر آیه ٦١ سوره انفال به‌تنهایی معیار نهایی در مسئله سلم و صلح نیست، این پرسش پیش می‌آید که سیاست قرآنی در مواجهه با دشمن بر چه #منطقی استوار است؟ برای پاسخ، باید آیه ٦١ را در کنار دو آیه کلیدی دیگر، یعنی آیه ٣٥ سوره محمد(ص) و آیه ٣٩ سوره انفال قرار داد. از جمع دلالی این آیات، می‌توان نظامی #سلسله‌مراتبی را در سیاست قرآنیِ جنگ و صلح استظهار کرد.undefinedآیه ٣٥ سوره محمد(ص) صراحتاً می‌فرماید: ﴿فَلَا تَهِنُوا وَتَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَاللَّهُ مَعَكُمْ﴾ ظاهر آیه، مسلمانان را در فرض «برتری» از دعوت به سلم #نهی می‌کند. در تفسیر این آیه، دیدگاه‌های مختلفی مطرح شده است؛ برخی آن را صرفاً ناظر به ابتدای دعوت به سلم دانسته‌اند، برخی از نسخ سخن گفته‌اند و گروهی نیز کوشیده‌اند میان این آیه و آیه ٦١ سوره انفال جمع کنند.*[۶]*undefinedبا توجه به سیاق آیات، ارتباط این آیه با غایت جهاد و نیز نهی از «وهن»، می‌توان گفت که در فرض برتری، اصل اولیه #استمرار_حرکت در مسیر تحقق غایت آیات جهاد است و گرایش به سلم، جز در موارد احراز مصلحتی روشن و استثنایی، با این قاعده سازگار نخواهد بود. ازاین‌رو، هرچند آیه به ظاهر از «دعوت به سلم» سخن می‌گوید، دلالت التزامی آن نیز مؤید این معناست که در فرض برتری، پذیرش سلم نیز #نمی‌تواند قاعده اولیه تلقی شود. بر همین اساس، اگر پس از وقوع مخاصمه، سخن از صلح به میان آید، به طریق اولی #نمی‌توان آن را قاعده‌ای #مطلق و فارغ از سایر قیود و قرائن دانست.undefinedدر مقابل، آیه ٦١ سوره انفال امکان گرایش به سلم را پیش‌بینی می‌کند؛ اما این حکم را نیز نمی‌توان جدا از مجموعه قرائن، آیات پیش و پس از آن و به‌ویژه آیه ٥٨ سوره انفال، به عنوان قاعده‌ای مطلق در همه شرایط تلقی کرد.ممکن است در اینجا به #صلح_حدیبیه استناد شود و گفته شود که پیامبر اکرم(ص) در شرایط #اقتدار نیز صلح را پذیرفتند.این استناد، برای اثبات اطلاق آیه ٦١ کافی نیست؛ زیرا افزون بر اختلاف‌نظر درباره میزان برتری مسلمانان در آن مقطع، خود قرآن کریم در آیه ٢٥ سوره فتح، یکی از حکمت‌های خودداری از درگیری را وجود مردان و زنان مؤمنی معرفی می‌کند که در مکه ناشناخته بودند و در صورت وقوع جنگ، در معرض آسیب قرار می‌گرفتند.*[۷]* ازاین‌رو، حتی اگر حدیبیه را صلحی در موضع قدرت بدانیم، نهایتاً بر وجود #مصلحتی_استثنایی دلالت خواهد داشت، نه بر اطلاق یک قاعده.undefinedآیه ٣٩ سوره انفال نیز #افق_نهایی این منظومه را ترسیم می‌کند: ﴿وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ﴾. بر پایه این آیه، غایت، #رفع_فتنه و #حاکمیت دین الهی است.با کنار هم نهادن این سه آیه، می‌توان نظامی سه‌لایه را استظهار کرد:undefined لایه نخست: {غایت} آیه ٣٩ سوره انفال، افق مطلوب حرکت جامعه اسلامی را ترسیم می‌کند و جهت‌گیری #کلان آیات جهاد را نشان می‌دهد. [۸]undefined لایه دوم: {رویکرد غالب در حالت قوت} آیه ٣٥ سوره محمد(ص)، در فرض برتری و فقدان مصلحت استثنایی، از گرایش ابتدایی به سلم نهی می‌کند و بر #استمرار حرکت در مسیر #تحقق آن غایت دلالت دارد.undefined لایه سوم: {حکم استثنایی} آیه ٦١ سوره انفال، در فرض وجود مقتضیات لازم و #احراز_مصلحت، گرایش به سلم را تجویز می‌کند؛ اما این حکم نیز در پرتو سایر آیات و قرائن فهم می‌شود، نه به‌صورت منفصل و مطلق.undefinedدر این منظومه، عنصر «نقض عهد» نقشی #تعیین‌کننده می‌یابد. ناقض عهد، به دلیل تکرار #خیانت، وصفی عنوانی پیدا می‌کند که او را از وضعیت متعارف خارج می‌سازد. در چنین وضعیتی، ظنّ متعارف به خدعه و نیرنگ، موضوع آیه ٥٨ سوره انفال خواهد بود و ازاین‌رو، دشوار است صرف درخواست مجدد او برای صلح، بدون توجه به این عنوان، مشمول اطلاق آیه ٦١ دانسته شود.undefinedبدین‌ترتیب، از جمع این آیات، بیش از آنکه قاعده‌ای مطلق برای پذیرش صلح به دست آید، منظومه‌ای #مبتنی_بر_غایت، #موازنه_قوا، #مصلحت و #وفای_به_عهد استظهار می‌شود؛ منظومه‌ای که می‌تواند مبنایی برای بازخوانی اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی نیز باشد.
undefined️ادامه دارد...
◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇همراه ما باشید...undefinedundefined@asaas_discourse
undefined۲

۵۹۲

۶:۳۱