عکس پروفایل اساسا
۲۳۰ عضو

اساس

گفتمان ساز حقوق عمومی برای زیست بوم ایران اسلامیhttps://eitaa.com/asaas_discourseInstagram.com/asaas_discourse1twitter.com/Asaas_discourseTelegram.me/Asaas_discourse
اساس
undefinedهندسه آيات جهاد و دلالت‌های آن در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایرانundefined #قسمت_دوم undefinedنظام سلسله‌مراتبی غایت، قوت و ضعف؛ چارچوب نظری قرآن در مواجهه با دشمن undefinedاگر آیه ٦١ سوره انفال به‌تنهایی معیار نهایی در مسئله سلم و صلح نیست، این پرسش پیش می‌آید که سیاست قرآنی در مواجهه با دشمن بر چه #منطقی استوار است؟ برای پاسخ، باید آیه ٦١ را در کنار دو آیه کلیدی دیگر، یعنی آیه ٣٥ سوره محمد(ص) و آیه ٣٩ سوره انفال قرار داد. از جمع دلالی این آیات، می‌توان نظامی #سلسله‌مراتبی را در سیاست قرآنیِ جنگ و صلح استظهار کرد. undefinedآیه ٣٥ سوره محمد(ص) صراحتاً می‌فرماید: ﴿فَلَا تَهِنُوا وَتَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَاللَّهُ مَعَكُمْ﴾ ظاهر آیه، مسلمانان را در فرض «برتری» از دعوت به سلم #نهی می‌کند. در تفسیر این آیه، دیدگاه‌های مختلفی مطرح شده است؛ برخی آن را صرفاً ناظر به ابتدای دعوت به سلم دانسته‌اند، برخی از نسخ سخن گفته‌اند و گروهی نیز کوشیده‌اند میان این آیه و آیه ٦١ سوره انفال جمع کنند.*[۶]* undefinedبا توجه به سیاق آیات، ارتباط این آیه با غایت جهاد و نیز نهی از «وهن»، می‌توان گفت که در فرض برتری، اصل اولیه #استمرار_حرکت در مسیر تحقق غایت آیات جهاد است و گرایش به سلم، جز در موارد احراز مصلحتی روشن و استثنایی، با این قاعده سازگار نخواهد بود. ازاین‌رو، هرچند آیه به ظاهر از «دعوت به سلم» سخن می‌گوید، دلالت التزامی آن نیز مؤید این معناست که در فرض برتری، پذیرش سلم نیز #نمی‌تواند قاعده اولیه تلقی شود. بر همین اساس، اگر پس از وقوع مخاصمه، سخن از صلح به میان آید، به طریق اولی #نمی‌توان آن را قاعده‌ای #مطلق و فارغ از سایر قیود و قرائن دانست. undefinedدر مقابل، آیه ٦١ سوره انفال امکان گرایش به سلم را پیش‌بینی می‌کند؛ اما این حکم را نیز نمی‌توان جدا از مجموعه قرائن، آیات پیش و پس از آن و به‌ویژه آیه ٥٨ سوره انفال، به عنوان قاعده‌ای مطلق در همه شرایط تلقی کرد. ممکن است در اینجا به #صلح_حدیبیه استناد شود و گفته شود که پیامبر اکرم(ص) در شرایط #اقتدار نیز صلح را پذیرفتند. این استناد، برای اثبات اطلاق آیه ٦١ کافی نیست؛ زیرا افزون بر اختلاف‌نظر درباره میزان برتری مسلمانان در آن مقطع، خود قرآن کریم در آیه ٢٥ سوره فتح، یکی از حکمت‌های خودداری از درگیری را وجود مردان و زنان مؤمنی معرفی می‌کند که در مکه ناشناخته بودند و در صورت وقوع جنگ، در معرض آسیب قرار می‌گرفتند.[۷] ازاین‌رو، حتی اگر حدیبیه را صلحی در موضع قدرت بدانیم، نهایتاً بر وجود #مصلحتی_استثنایی دلالت خواهد داشت، نه بر اطلاق یک قاعده. undefinedآیه ٣٩ سوره انفال نیز #افق_نهایی این منظومه را ترسیم می‌کند: ﴿وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ﴾. بر پایه این آیه، غایت، #رفع_فتنه و #حاکمیت دین الهی است. با کنار هم نهادن این سه آیه، می‌توان نظامی سه‌لایه را استظهار کرد: undefined لایه نخست: {غایت} آیه ٣٩ سوره انفال، افق مطلوب حرکت جامعه اسلامی را ترسیم می‌کند و جهت‌گیری #کلان آیات جهاد را نشان می‌دهد. [۸] undefined لایه دوم: {رویکرد غالب در حالت قوت} آیه ٣٥ سوره محمد(ص)، در فرض برتری و فقدان مصلحت استثنایی، از گرایش ابتدایی به سلم نهی می‌کند و بر #استمرار حرکت در مسیر #تحقق آن غایت دلالت دارد. undefined لایه سوم: {حکم استثنایی} آیه ٦١ سوره انفال، در فرض وجود مقتضیات لازم و #احراز_مصلحت، گرایش به سلم را تجویز می‌کند؛ اما این حکم نیز در پرتو سایر آیات و قرائن فهم می‌شود، نه به‌صورت منفصل و مطلق. undefinedدر این منظومه، عنصر «نقض عهد» نقشی #تعیین‌کننده می‌یابد. ناقض عهد، به دلیل تکرار #خیانت، وصفی عنوانی پیدا می‌کند که او را از وضعیت متعارف خارج می‌سازد. در چنین وضعیتی، ظنّ متعارف به خدعه و نیرنگ، موضوع آیه ٥٨ سوره انفال خواهد بود و ازاین‌رو، دشوار است صرف درخواست مجدد او برای صلح، بدون توجه به این عنوان، مشمول اطلاق آیه ٦١ دانسته شود. undefinedبدین‌ترتیب، از جمع این آیات، بیش از آنکه قاعده‌ای مطلق برای پذیرش صلح به دست آید، منظومه‌ای #مبتنی_بر_غایت، #موازنه_قوا، #مصلحت و #وفای_به_عهد استظهار می‌شود؛ منظومه‌ای که می‌تواند مبنایی برای بازخوانی اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی نیز باشد. undefined️ادامه دارد... ◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇ همراه ما باشید...undefinedundefined @asaas_discourse
undefinedهندسه آيات جهاد و دلالت‌های آن در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایرانundefined
#قسمت_سوم
undefinedاصول ۱۵۲ و ۱۵۴ قانون اساسی در پرتو هندسه آیات جهاد
undefinedاگر از مجموع آیات پیش‌گفته، هندسه‌ای منسجم برای #سیاست_خارجی_قرآن استظهار شود، این پرسش مطرح می‌شود که نسبت این منظومه با اصول سیاست خارجی در #قانون_اساسی جمهوری اسلامی ایران چیست؟undefinedاصل ۱۵۲ قانون اساسی مقرر می‌دارد: «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر اساس ... روابط صلح‌آمیز متقابل با دول غیرمتخاصم استوار است.» در نگاه نخست، ممکن است چنین برداشت شود که «روابط صلح‌آمیز» در این اصل، غایت و قاعده‌ای مطلق در سیاست خارجی جمهوری اسلامی است.undefinedالبته مقصود از استناد به #آیات_جهاد، سرایت مستقیم احکام ناظر به دولت‌های متخاصم به دولت‌های غیرمتخاصم نیست؛ زیرا موضوع این دو یکسان نیست. آنچه از آیات پیش‌گفته استفاده می‌شود، هندسه‌ای کلان در سیاست خارجی قرآن است؛ هندسه‌ای که در آن، سلم و صلح #غایت_بالذات نیستند، بلکه در چارچوب غایات عالی‌تر، مصلحت، موازنه قوا، وفای به عهد و مقابله با خیانت معنا پیدا می‌کنند.از این منظر، اصل ۱۵۲ نیز باید در پرتو مجموعه مبانی قانون اساسی و این هندسه تفسیری تفسیر شود، نه به‌صورت اصلی مستقل و منفک از سایر مبانی.undefinedاز سوی دیگر، اصل ۱۵۴ قانون اساسی، جمهوری اسلامی را موظف به #حمایت از مبارزه #حق‌طلبانه_مستضعفان در برابر مستکبران می‌داند. نکته قابل توجه آن است که موضوع این اصل، اساساً در چارچوب تقسیم «دولت‌های متخاصم و غیرمتخاصم» محدود نمی‌شود؛ زیرا حمایت از مستضعفان ممکن است نسبت به دولت‌ها یا ملت‌هایی مطرح باشد که هیچ‌گونه وضعیت تخاصم نظامی با جمهوری اسلامی ندارند. همین امر نشان می‌دهد که خود قانون اساسی نیز سیاست خارجی جمهوری اسلامی را صرفاً بر مدار روابط صلح‌آمیز با دولت‌های غیرمتخاصم تنظیم نکرده، بلکه #اهداف و #تکالیف فراتری را نیز پیش‌بینی کرده است.undefinedبر همین اساس، نسبت میان اصول ۱۵۲ و ۱۵۴ را باید در یک منظومه واحد فهم کرد. روابط صلح‌آمیز با دولت‌های غیرمتخاصم، یکی از اصول سیاست خارجی است، اما در کنار آن، حمایت از جبهه حق، مبارزه با استکبار و دفاع از مستضعفان نیز از مبانی این سیاست به شمار می‌روند. بنابراین، هیچ‌یک از این اصول را نمی‌توان جدا از دیگری و به‌صورت مطلق تفسیر کرد.undefinedاین برداشت، با #ادبیات_سیاسی_امام_خمینی(ره) نیز همخوانی دارد. ایشان در تبیین افق نهایی انقلاب اسلامی می‌فرمایند:«ما مى‌گوییم تا شرک و کفر هست، مبارزه هست و تا مبارزه هست، ما هستیم. ما بر سر شهر و مملکت با کسى دعوا نداریم، ما تصمیم داریم پرچم "لا اله الا الله" را بر قلل رفیع کرامت و بزرگوارى به اهتزاز درآوریم.»(_صحیفه امام، ج ۲۰، ص ۲۳۶_)undefinedدر این بیان، میدان مبارزه صرفاً با عنوان «دولت متخاصم» تعریف نمی‌شود، بلکه افقی فراتر، یعنی مقابله با شرک، کفر، استکبار و حمایت از جبهه حق ترسیم می‌شود؛ برداشتی که با غایت مذکور در آیه ۳۹ سوره انفال «وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ» نیز همخوانی دارد.undefinedبر این اساس، به نظر می‌رسد اطلاق عبارت «روابط صلح‌آمیز متقابل با دول غیرمتخاصم» در اصل ۱۵۲ قانون اساسى، نیازمند تفسیری منطبق با مجموعه مبانی قانون اساسی و هندسه آیات جهاد است. در این نگاه، روابط صلح‌آمیز نه غایت نهایی سیاست خارجی، بلکه یکی از ابزارهای #تحقق اهداف کلان نظام اسلامی است و حدود و ثغور آن را موازنه قوا، وفای به عهد، مقابله با نقض عهد، حمایت از مستضعفان و در نهایت، غایت «رفع فتنه و حاکمیت دین الهی» تعیین می‌کند.undefinedاین بازخوانی، به معنای نفی اصل ۱۵۲ یا دعوت به تقابل دائمی با دولت‌ها نیست؛ بلکه تلاشی است برای ارائه تفسیری منسجم‌تر از سیاست خارجی جمهوری اسلامی در پرتو #مجموع_آیات_قرآن و اصول قانون اساسی؛ تفسیری که در آن، هیچ‌یک از اصول، منفصل از سایر مبانی و غایات نظام اسلامی فهم نمی‌شود.
undefined<img style=" />undefinedداوود شاهیدانش‌آموخته کارشناسی ارشد حقوق عمومی دانشگاه قم

◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇همراه ما باشید... undefinedundefined@asaas_discourse
undefined۱

۵۴۸

۸:۳۰