این سبب را محرم آمد عقلها وآن سببها راست محرم، انبیاعقل محرم آن اسباب ظاهری است زیرا علل ظاهری از راه حواس برای عامه مردم قابل درک است.انسان هر اتفاقی را با علت آن می‌بیند. مثلاً ابری شدن هوا را می‌بیند و با عقل استدلال می‌کند که با وجود ابر ، باران خواهد بارید.ولی محرم درک اسباب باطنی و نهانی پیامبران هستند که اگرچه در ظاهر اسباب و علل را می‌بینند اما فقط خدا را علت اصلی و موثر حقیقی می‌دانند. این سبب چه‌بود؟ به تازی گو رسن اندرین چَه این رسن آمد به فناین سبب چیست؟ بگو در عربی به آن رَسَن (ریسمان) می‌گویند.رَسَن طنابی است که برای کشیدن دلو آب از چاه استفاده می‌شود. و آن رسن هم خودش به وسیله یک چرخ که چرخانده می‌شود پایین می‌رود و آن چرخ هم با دست یک انسان می‌چرخد.
مولانا تمثیلی بیان می‌کند: این دنیا مثل چاهی است که با رسنی به عالم غیب وصل است. کسی که درون چاه باشد فقط رسن یا طناب را می‌بیند و آن را علت بالا کشیدن دلو آب می داند اما چرخ و انسان را نمی‌بیند.اگر آن فرد که درون چاه است؛ بتواند از چاه خارج شود می‌تواند علاوه بر ریسمان ، چرخ و انسانی که چرخ را می‌چرخاند را هم ببیند.
گردش چرخه، رسن را علت است چرخه گردان را ندیدن زَلّت استچرخهگردان: گرداننده چرخ
گردش چرخ چاه باعث حرکت ریسمان می‌شود و کسی در بیرون از چاه چرخ را می‌چرخاند تا آن رسن حرکت کند و به درون چاه برسد. ولی آنکه داخل چاه است چرخاننده چرخ را نمی‌بیند. ندیدن چرخاننده چرخ دلیل بر نبودن او نیست.ندیدن گرداننده چرخ افلاک نیز گمراهی است.
مولانا با بیان این استدلال به این مطلب اشاره می‌کند که اسباب و علل به تنهایی موثر نیستند و در ورای آنها اراده الهی است که گرداننده همه چیز است. و هر حرکت و تغییر و تحولی به خواست خداست. انسان اسباب و علل را می‌بیند اما آفریننده این علل را نمی‌بیند و دچار گمراهی می‌شود.
شرح بیتهای پیش اینجا
#شرح_مثنوی_جان #دفتر_اول #تصحیح_نیکلسون
@masnaviijan
۱