آهن و سنگ ستم بر هم مزنکه‌این دو می‌زایند همچون مرد و زنآهن و سنگ ستم را بر هم مزن زیرا این دو مانند زن و مردی هستند که از آنها فرزندی متولد می‌شود. در این بیت، مولانا ظلم و ستم را به سنگ و آهن تشبیه می کند. همانطور که از برخورد سنگ و آهن، آتش ایجاد می‌شود. اعمال ظالمانه هم باعث ایجاد ظلم و فساد و ویرانگری است.
سنگ و آهن خود سبب آمد ولیک تو به بالاتر نگر ای مرد نیککهاین سبب را آن سبب آورد پیشبی‌سبب کی شد سبب هرگز ز خویشسنگ و آهن علت هستند ولی ای نیک‌مرد تو به اسباب بالاتر نگاه کن.اتفاقاتی که رخ می‌دهد در ظاهر علتی دارند و قابل دیدن و حس کردن هستند اما عللی هم در باطن حوادث هست، که قابل ادراک با حواس ظاهری نیست.هر سببی و علتی، خودش، علتی دارد و آن علت نیز علتی دارد و این سلسله علتها تا علت العلل (خداوند) ادامه دارد.نکته مولانا در این ابیات به بیان حوادث و سلسله علت‌های ایجاد آن می‌پردازد و معتقد است که برای انجام هر یک از اتفاقات هستی، علتی لازم است که آن علت ، خودش معلول علت دیگری است. به این ترتیب هر سبب و علتی نیازمند سبب و علت دیگری است و در نهایت این چرخه و سلسله علل، مشیت و اراده خداوند است که خالق و آفریننده همه علت‌هاست. وآن سببها که‌انبیا را رهبر است آن سببها زین سببها برتر استاسبابی که انبیا آن را درک می‌کنند و با آن هدایت می‌شوند با اسباب ظاهری که عامه مردم درک می‌کنند، متفاوت است. اسباب باطنی که راهنما و هدایت‌کننده انبیاست، مهم‌تر از اسباب ظاهری است. این سبب را آن سبب عامل کند باز گاهی بی‌بر و عاطل کندعلل ظاهری را، آن علل باطنی اثرگذار می‌کنند. گاهی هم اثرگذاری را از آنها می‌گیرند. مثلاً آتش که خاصیت سوزانندگی دارد گاهی نمی‌سوزاند و آن علت باطنی ، خاصیت سوزانندگی آتش را از آتش گرفته است. (داستان حضرت ابراهیم و سرد شدن آتش بر ایشان)علل ظاهری با حواس ظاهری انسان قابل درک هستند. علل باطنی و اسباب باطنی از راه کشف و شهود. اسباب و علل باطنی همان تجلی اسماء و صفات الهی است که در اسباب ظاهری تصرّف می‌کند و گاه بر آن اثر گذاشته و گاهی نیز آنها را بی‌اثر می‌کند. مثلاً نام شافی علت حقیقی درمان و شفای بیمار است و طبیب و دارو ، علت ظاهری و مجازی برای شفای بیمار است. به نقل از #مرحوم_فروزانفرشرح ابیات پیش اینجا
#شرح_مثنوی_جان #دفتر_اول
#تصحیح_نیکلسون
@masnaviijan