این رسن‌های سببها در جهانهان و هان! زین چرخ سرگردان مدانهان و هان: شبه جمله برای بیان هشدار به معنی مراقب باش، به هوش باش.
به هوش باش مبادا علل و اسبابی که منجر به وقوع اتفاقات و حوادث می‌شوند را ، نتیجه حرکت افلاک و ستارگان بدانی.نکته: بعضی از فلاسفه قدیم معتقد بودند که فلک ثوابت و هفت ستاره گردنده یا اصطلاحاً آباء علوی بر عناصر چهارگانه خاك، آب، باد و آتش و طبایع چهارگانه گرمی، سردی، تری و خشكی یا اصطلاحاً مادران سفلی تأثیر می‌گذارند و از تاثیر آنها موالید ثلاث (فرزندان سه‌گانه) یعنی معادن یاجمادات، نباتات یا گیاهان و حیوانات متولد می‌شوند. این فلاسفه نقش افلاک را در تكوین موجودات و وقوع حوادث جهان مهم می‌دانند. «از اینروست كه افلاك را پدران خوانده‌اند و عناصر را مادران و آنچه از آنها زاید، فرزندان» #قطب_الدین_شیرازیاز نظر عرفا با وجود افلاک و همه عناصر اسمانی و زمینی، همه این امور تحت اختیار و اراده الهی هستند: اگرچه از افلاك و انجم اثرها بر این عالم سفلی می‌رسد اما چون در اصل كار ایجاد بنگرند، فلك را نیز همچون باقی مخلوقات محكوم حكم ملك جبّار می‌یابند. افلاك و انجم در این حركات و آثار و احكام كه از اوضاع ایشان به عالم سفلی می‌رسد، نه به اختیار خودند، كه همه مجبور حكم الهی‌اند. #محمد_لاهیجی
تا نمانی صفر و سرگردان چو چرخ تا نسوزی تو ز بی‌مغزی چو مرختا: تای تحذیر و هشدار؛ مراقب باش
صفر: خالی، ترجمه سانسکریت صونیا، علامت صفر را هندیان اختراع کردند.
مَرخ: نوعی بید دشتی، درختی که از چوب آن آتش‌زنه می‌سازند. یکی از گونه‌های بادام تلخ که در قدیم از چوب آن برای روشن کردن آتش استفاده می‌کردند.
مراقب باش تا با اندیشه اینکه مخلوقات اثر تاثیر ستارگان بر عناصر هستند؛ مانند چرخ که سرگردان است تو هم خالی و تُهی و سرگردان نمانی و از بی‌مغزی و بی‌حاصلی مانند چوب درخت مرخ در آتش نسوزی. استفاده مولانا از تمثیل‌ها جهت انتقال مطلب و درک بهتر آن برای مخاطب است.
کسی که تدبیر امور عالم را از امور دیگر چون ستارگان و ... بداند صفر و سرگردان و بی‌مغز است که در آتش جهل خود می سوزد.
باد آتش می‌شود از امر حقهر دو سرمست آمدند از خَمرِ حقخَمر: شراب
باد به امر الهی می‌تواند به آتش تبدیل شود.یعنی اگر خدا بخواهد؛ هر اتفاقی می‌تواند رخ بدهد.باد و آتش هر دو از شراب الهی سرمست هستند. یعنی شرابی در جهان وجود دارد که همه عناصر را مست کرده و انها را به حرکت واداشته و هدایت می‌کند. این شراب؛ شراب عشق الهی است که طبق دیدگاه عرفا و عده‌ای از فلاسفه در تمام هستی ساری و جاری است و همین عشق باعث حرکت موجودات به مراتب بالاتر خود هستند. شرح ابیات پیش اینجا
#شرح_مثنوی_جان #دفتر_اول
@masnaviijan