بازارسال شده از جامعه اندیشکدهها
ناپسند است غفلت از عاقل" /> اندیشکده پویاشهر: حجت میانآبادی، به ابعاد مختلف طرح انتقال آب از دریای عمان و خلیج فارس به فلات مرکزی و استانهای شرقی ایران میپردازد.حجت میانآبادی، عدم وجود ساختار یکپارچه کارآمد مدیریتی، عدم شناخت و درک مناسب از مفهوم توسعه یافتگی در تمام حوزهها بدون توجه به پتانسیل منابع آبی و پذیرش محدودیتهای اقلیمی در بین مسئولان مختلف و دستگاههای سیاستگذاری، منجر به ارائه الگویی از توسعه شدهاست که نه تنها منجر به توسعه یافتگی نشده است بلکه میتوان از آن با عنوان «توسعه رو به فقر» یاد کرد. توسعه رو به فقر امری است که با هدف و شعار توسعه یافتگی صورتمیگیرد اما خروجی آن، افزایش مشکلات، چالشها و بحرانهای مختلف برای منطقه است. در متن پیش رو، نویسنده به بررسی ابعاد و ملاحظات مختلف طرح انتقال و شیرین سازی آب از سواحل جنوبی کشور به فلات مرکزی و نواحی شرقی، به ویژه شهر مشهد، میپردازد و جنبههای اقتصادی، امنیتی، برآورد تقاضا و دیگر موارد به ابهامات، تناقضها و ریسکهای موجود در این طرح اشاره میکند.ابعاد امنیتیمسأله واگذاری «تأمین آب» بخشی از کشور به «بخش خصوصی» از دیدگاه امنیتملی، بهطور جدی قابل تأمل است. تقریباً در هیچ نقطهای از جهان ( حتی در کشورهایی با اقتصاد مبتنی بر بازار آزاد) موضوع تأمین آب به بخش خصوصی واگذار نشده و همیشه در اختیار کامل دولتها و حکومت بوده است و در نهایت تنها انتقال و توزیع آب در اختیار بخش خصوصی قرار گرفته است. آنچه در این پروژه مطرح است؛ نه واگذاری تأمین سرمایه ساخت طرح، بلکه اعطای حق بهره برداری و مالکیت طرح به یک هلدینگ متشکل از چندین شرکت خصوصی / خصولتی است. مسأله واگذاری تأمین و انتقال آب فلات مرکزی و نوار شرقی کشور، که از مسائل امنیتی بوده و از اهمیت ژئواستراتژیک ویژهای برخوردار است، به یک هلدینگ ولو اینکه مالکیت آنها خاکستری و مخلوطی از خصوصی و شبهدولتی باشد بسیار تأملبرانگیز است.ابعاد اقتصادیهزینه تأمین هر مترمکعب آب در این طرح حداقل بیش از 3.5 یورو (به ازاء هر مترمکعب در شهر مقصد طرح) برآورد شدهاست. این در حالی است که با رویکردهای مدیریت تقاضا و محوریت اقتصاد مقاومتی میتوان همین میزان آب را با هزینه بسیار کمتر و پایداری بسیار بیشتر در مقصد تأمین کرد (یک مورد بهعنوان نمونه در بخش اقتصاد مقاومتی تشریح شدهاست). از سوی دیگر علیرغم عدم تخصیص و خرید آب شرب توسط وزارت نیرو، بخش قابل توجهی از این طرح به مصرف آب شرب اختصاص یافتهاست؛ بدیهی است که این قیمت تمام شده آب با توجه به وضعیت اقتصادی و همچنین وضعیت بدهیهای گسترده وزارت نیرو و شرکتهای ورشکسته آب و فاضلاب شهری و روستایی به هیچعنوان میسر و امکانپذیر نیست.پایداری طرح از منظر ریسکبر اساس مطالعات انجامشده توسط مدیر وقت مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقهای خراسانرضوی (به عنوان یکی از کارفرمایان اصلی طرح) با همکاری دانشگاه فردوسی، بررسی چالشها، فرصتها و ارزیابی ریسک طرحهای تأمین آب مشهد نشانمیدهد که گزینه انتقال آب از سواحل جنوبی کشور، با در نظر گرفتن سه شاخص اصلی قیمت، حجم آب و ریسک، دارای کمترین میزان اعتمادپذیری و بالاترین سطح ریسک بوده و در نتیجه، پایینترین اولویت را نسبت به سایر گزینههای تأمین پایدار آب مشهد به خود اختصاص میدهد. مطالعه متن کامل #نشریات#توسعه#پرونده_ابرپروژه#کلان_پروژهها
جامعه اندیشکدهها در وب I بله I تلگرام
آلومینیوم ایران در پیچ تاریخی؛ از تبعات جنگ تحمیلی سوم تا فرصت مکران#مکرانایران
#یادداشت به قلم میثم زمانی فر وضعیت بازار آلومینیوم در جنگ تحمیلی سوم و پس از آنجنگ تحمیلی سوم که با حمله نظامی گسترده آمریکا و متحدانش به تأسیسات هستهای و صنعتی ایران در بهار ۲۰۲۶ آغاز شد، بازار جهانی آلومینیوم را با شدیدترین شوک چند دهه اخیر مواجه کرد. حملات متقابل ایران به تأسیسات بزرگ آلومینیوم در امارات و بحرین در پایان مارس ۲۰۲۶، خسارتی سنگین به زنجیره تأمین جهانی وارد کرد و قیمت شمش آلومینیوم را تا آستانه ۳۴۶۸ دلار در هر تن رساند. مجتمع Al Taweelah امارات که سالانه ۱.۶ میلیون تن شمش و ۲.۴ میلیون تن آلومینا تولید میکرد، تعطیل شد و شرکت EGA اعلام کرد که احیای کامل آن تا یک سال به طول خواهد انجامید. کارخانه آلومینیوم بحرین (Alba) با تولید سالانه رکورد ۱.۶۲ میلیون تن، نیز آسیب دید و مجموع خروج حدود ۳.۲ میلیون تن آلومینیوم از زنجیره تأمین، پیشبینی میشود که بازار را از مازاد ۲۰۰ هزار تنی به کسری ۱.۳ میلیون تنی در سال آینده تبدیل کند. بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران، بیمه کشتیها را بیش از ۳۰۰ درصد افزایش داد و شرکت آلومینیوم بحرین به دلیل اختلال در حملونقل، اعلام فورس ماژور کرد. کشورهای حاشیه خلیج فارس که تا ۸۰ درصد تولید خود را صادر میکنند، با این اختلال، بازارهای اروپا، آمریکا و آسیا را تحت تأثیر قرار دادند و برای نمونه، آمریکا بیش از یکپنجم واردات آلومینیوم خود را از امارات تأمین میکرد. پس از کاهش تدریجی تنشها و آغاز مذاکرات آتشبس، بازار بهتدریج به ثبات نسبی بازگشت، اما اعتماد به مسیرهای دریایی خلیج فارس برای ماهها و سالها مخدوش ماند و بسیاری از شرکتهای بینالمللی، قراردادهای بلندمدت خود را بهسمت تأمینکنندگان مناطق امنتر نظیر استرالیا، کانادا و کشورهای آفریقایی جابهجا کردند. علت این اتفاقات در بازارریشه اصلی این شکنندگی در وابستگی شدید ساختاری صنعت آلومینیوم خلیج فارس به دو عامل بازمیگردد. نخست، وابستگی کامل به واردات مواد اولیه است؛ کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس با وجود تبدیل شدن به قطبهای بزرگ تولید شمش، فاقد ذخایر قابلتوجه بوکسیت در داخل کشورهای خود هستند و امارات بوکسیت خود را عمدتاً از گینه و استرالیا وارد میکند و بحرین نیز از استرالیا و عربستان سعودی. حتی پیش از حملات ایران، محمولههای بوکسیت به دلیل خطرات تردد در تنگه هرمز، مسیر خود را تغییر داده بودند. دوم، وابستگی کامل به تنگه هرمز بهعنوان شاهرگ حیاتی؛ تقریباً تمام بوکسیت و آلومینای مورد نیاز کارخانههای امارات، بحرین و قطر از طریق این آبراه وارد میشود و هرگونه اختلال در آن، زنجیره تأمین را از کار میاندازد. به بیان تحلیلگران، این بحران، آسیبپذیری ساختاری را که سالها در این صنعت نادیده گرفته شده بود، آشکار کرد و نشان داد که تمرکز تولید در منطقهای با چنین شاهرگ پرخطری، یک نقطه شکست مطلق برای بازار جهانی محسوب میشود. جایگاه صنعت آلومینیوم کشورهای حاشیه خلیج فارسامروزه کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس با تولید حدود ۹ درصد از آلومینیوم اولیه جهان، به یکی از قطبهای اصلی این صنعت تبدیل شدهاند. با این حال، برخلاف تصور رایج، این کشورها زنجیره ارزش کامل از معدن تا محصول نهایی را در اختیار ندارند؛ آنها عمدتاً در حلقه تولید شمش و آلومینا متمرکز هستند و محصولات خود را به شرکتهای پاییندستی در سراسر جهان صادر میکنند که آنها را به ورق، پروفیل و قطعات صنعتی تبدیل میکنند. مدل اقتصادی این کشورها بر پایه انرژی ارزان و واردات مواد اولیه استوار است و به دلیل نداشتن معدن بوکسیت داخلی، کاملاً به واردات وابستهاند، هرچند عربستان سعودی با شرکت معدنی معادن (Ma'aden) که دارای معدن بوکسیت و پالایشگاه آلومینا است، تا حدی از این قاعده مستثناست. این مدل، علیرغم موفقیتهای تجاری، در برابر بحرانهای ژئوپلیتیکی بهشدت شکننده است.۵مَکُایران | MakoIran آلومینیوم ایران در پیچ تاریخی؛ از تبعات جنگ تحمیلی سوم تا فرصت مکران #مکرانایران #یادداشت به قلم میثم زمانی فر وضعیت بازار آلومینیوم در جنگ تحمیلی سوم و پس از آن جنگ تحمیلی سوم که با حمله نظامی گسترده آمریکا و متحدانش به تأسیسات هستهای و صنعتی ایران در بهار ۲۰۲۶ آغاز شد، بازار جهانی آلومینیوم را با شدیدترین شوک چند دهه اخیر مواجه کرد. حملات متقابل ایران به تأسیسات بزرگ آلومینیوم در امارات و بحرین در پایان مارس ۲۰۲۶، خسارتی سنگین به زنجیره تأمین جهانی وارد کرد و قیمت شمش آلومینیوم را تا آستانه ۳۴۶۸ دلار در هر تن رساند. مجتمع Al Taweelah امارات که سالانه ۱.۶ میلیون تن شمش و ۲.۴ میلیون تن آلومینا تولید میکرد، تعطیل شد و شرکت EGA اعلام کرد که احیای کامل آن تا یک سال به طول خواهد انجامید. کارخانه آلومینیوم بحرین (Alba) با تولید سالانه رکورد ۱.۶۲ میلیون تن، نیز آسیب دید و مجموع خروج حدود ۳.۲ میلیون تن آلومینیوم از زنجیره تأمین، پیشبینی میشود که بازار را از مازاد ۲۰۰ هزار تنی به کسری ۱.۳ میلیون تنی در سال آینده تبدیل کند. بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران، بیمه کشتیها را بیش از ۳۰۰ درصد افزایش داد و شرکت آلومینیوم بحرین به دلیل اختلال در حملونقل، اعلام فورس ماژور کرد. کشورهای حاشیه خلیج فارس که تا ۸۰ درصد تولید خود را صادر میکنند، با این اختلال، بازارهای اروپا، آمریکا و آسیا را تحت تأثیر قرار دادند و برای نمونه، آمریکا بیش از یکپنجم واردات آلومینیوم خود را از امارات تأمین میکرد. پس از کاهش تدریجی تنشها و آغاز مذاکرات آتشبس، بازار بهتدریج به ثبات نسبی بازگشت، اما اعتماد به مسیرهای دریایی خلیج فارس برای ماهها و سالها مخدوش ماند و بسیاری از شرکتهای بینالمللی، قراردادهای بلندمدت خود را بهسمت تأمینکنندگان مناطق امنتر نظیر استرالیا، کانادا و کشورهای آفریقایی جابهجا کردند. علت این اتفاقات در بازار ریشه اصلی این شکنندگی در وابستگی شدید ساختاری صنعت آلومینیوم خلیج فارس به دو عامل بازمیگردد. نخست، وابستگی کامل به واردات مواد اولیه است؛ کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس با وجود تبدیل شدن به قطبهای بزرگ تولید شمش، فاقد ذخایر قابلتوجه بوکسیت در داخل کشورهای خود هستند و امارات بوکسیت خود را عمدتاً از گینه و استرالیا وارد میکند و بحرین نیز از استرالیا و عربستان سعودی. حتی پیش از حملات ایران، محمولههای بوکسیت به دلیل خطرات تردد در تنگه هرمز، مسیر خود را تغییر داده بودند. دوم، وابستگی کامل به تنگه هرمز بهعنوان شاهرگ حیاتی؛ تقریباً تمام بوکسیت و آلومینای مورد نیاز کارخانههای امارات، بحرین و قطر از طریق این آبراه وارد میشود و هرگونه اختلال در آن، زنجیره تأمین را از کار میاندازد. به بیان تحلیلگران، این بحران، آسیبپذیری ساختاری را که سالها در این صنعت نادیده گرفته شده بود، آشکار کرد و نشان داد که تمرکز تولید در منطقهای با چنین شاهرگ پرخطری، یک نقطه شکست مطلق برای بازار جهانی محسوب میشود. جایگاه صنعت آلومینیوم کشورهای حاشیه خلیج فارس امروزه کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس با تولید حدود ۹ درصد از آلومینیوم اولیه جهان، به یکی از قطبهای اصلی این صنعت تبدیل شدهاند. با این حال، برخلاف تصور رایج، این کشورها زنجیره ارزش کامل از معدن تا محصول نهایی را در اختیار ندارند؛ آنها عمدتاً در حلقه تولید شمش و آلومینا متمرکز هستند و محصولات خود را به شرکتهای پاییندستی در سراسر جهان صادر میکنند که آنها را به ورق، پروفیل و قطعات صنعتی تبدیل میکنند. مدل اقتصادی این کشورها بر پایه انرژی ارزان و واردات مواد اولیه استوار است و به دلیل نداشتن معدن بوکسیت داخلی، کاملاً به واردات وابستهاند، هرچند عربستان سعودی با شرکت معدنی معادن (Ma'aden) که دارای معدن بوکسیت و پالایشگاه آلومینا است، تا حدی از این قاعده مستثناست. این مدل، علیرغم موفقیتهای تجاری، در برابر بحرانهای ژئوپلیتیکی بهشدت شکننده است.
آلومینیوم ایران در پیچ تاریخی؛ از تبعات جنگ تحمیلی سوم تا فرصت مکران #مکرانایران #یادداشت به قلم میثم زمانی فر وضعیت بازار آلومینیوم در جنگ تحمیلی سوم و پس از آن جنگ تحمیلی سوم که با حمله نظامی گسترده آمریکا و متحدانش به تأسیسات هستهای و صنعتی ایران در بهار ۲۰۲۶ آغاز شد، بازار جهانی آلومینیوم را با شدیدترین شوک چند دهه اخیر مواجه کرد. حملات متقابل ایران به تأسیسات بزرگ آلومینیوم در امارات و بحرین در پایان مارس ۲۰۲۶، خسارتی سنگین به زنجیره تأمین جهانی وارد کرد و قیمت شمش آلومینیوم را تا آستانه ۳۴۶۸ دلار در هر تن رساند. مجتمع Al Taweelah امارات که سالانه ۱.۶ میلیون تن شمش و ۲.۴ میلیون تن آلومینا تولید میکرد، تعطیل شد و شرکت EGA اعلام کرد که احیای کامل آن تا یک سال به طول خواهد انجامید. کارخانه آلومینیوم بحرین (Alba) با تولید سالانه رکورد ۱.۶۲ میلیون تن، نیز آسیب دید و مجموع خروج حدود ۳.۲ میلیون تن آلومینیوم از زنجیره تأمین، پیشبینی میشود که بازار را از مازاد ۲۰۰ هزار تنی به کسری ۱.۳ میلیون تنی در سال آینده تبدیل کند. بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران، بیمه کشتیها را بیش از ۳۰۰ درصد افزایش داد و شرکت آلومینیوم بحرین به دلیل اختلال در حملونقل، اعلام فورس ماژور کرد. کشورهای حاشیه خلیج فارس که تا ۸۰ درصد تولید خود را صادر میکنند، با این اختلال، بازارهای اروپا، آمریکا و آسیا را تحت تأثیر قرار دادند و برای نمونه، آمریکا بیش از یکپنجم واردات آلومینیوم خود را از امارات تأمین میکرد. پس از کاهش تدریجی تنشها و آغاز مذاکرات آتشبس، بازار بهتدریج به ثبات نسبی بازگشت، اما اعتماد به مسیرهای دریایی خلیج فارس برای ماهها و سالها مخدوش ماند و بسیاری از شرکتهای بینالمللی، قراردادهای بلندمدت خود را بهسمت تأمینکنندگان مناطق امنتر نظیر استرالیا، کانادا و کشورهای آفریقایی جابهجا کردند. علت این اتفاقات در بازار ریشه اصلی این شکنندگی در وابستگی شدید ساختاری صنعت آلومینیوم خلیج فارس به دو عامل بازمیگردد. نخست، وابستگی کامل به واردات مواد اولیه است؛ کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس با وجود تبدیل شدن به قطبهای بزرگ تولید شمش، فاقد ذخایر قابلتوجه بوکسیت در داخل کشورهای خود هستند و امارات بوکسیت خود را عمدتاً از گینه و استرالیا وارد میکند و بحرین نیز از استرالیا و عربستان سعودی. حتی پیش از حملات ایران، محمولههای بوکسیت به دلیل خطرات تردد در تنگه هرمز، مسیر خود را تغییر داده بودند. دوم، وابستگی کامل به تنگه هرمز بهعنوان شاهرگ حیاتی؛ تقریباً تمام بوکسیت و آلومینای مورد نیاز کارخانههای امارات، بحرین و قطر از طریق این آبراه وارد میشود و هرگونه اختلال در آن، زنجیره تأمین را از کار میاندازد. به بیان تحلیلگران، این بحران، آسیبپذیری ساختاری را که سالها در این صنعت نادیده گرفته شده بود، آشکار کرد و نشان داد که تمرکز تولید در منطقهای با چنین شاهرگ پرخطری، یک نقطه شکست مطلق برای بازار جهانی محسوب میشود. جایگاه صنعت آلومینیوم کشورهای حاشیه خلیج فارس امروزه کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس با تولید حدود ۹ درصد از آلومینیوم اولیه جهان، به یکی از قطبهای اصلی این صنعت تبدیل شدهاند. با این حال، برخلاف تصور رایج، این کشورها زنجیره ارزش کامل از معدن تا محصول نهایی را در اختیار ندارند؛ آنها عمدتاً در حلقه تولید شمش و آلومینا متمرکز هستند و محصولات خود را به شرکتهای پاییندستی در سراسر جهان صادر میکنند که آنها را به ورق، پروفیل و قطعات صنعتی تبدیل میکنند. مدل اقتصادی این کشورها بر پایه انرژی ارزان و واردات مواد اولیه استوار است و به دلیل نداشتن معدن بوکسیت داخلی، کاملاً به واردات وابستهاند، هرچند عربستان سعودی با شرکت معدنی معادن (Ma'aden) که دارای معدن بوکسیت و پالایشگاه آلومینا است، تا حدی از این قاعده مستثناست. این مدل، علیرغم موفقیتهای تجاری، در برابر بحرانهای ژئوپلیتیکی بهشدت شکننده است. تاریخچه صنعت آلومینیوم ایرانایران، بیش از نیم قرن پیش و در سال ۱۳۵۱، نخستین کارخانه تولید آلومینیوم اولیه را به بهرهبرداری رساند و به نخستین تولیدکننده آلومینیوم در خاورمیانه تبدیل شد. این آغازگر مسیری بود که میتوانست ایران را به یکی از قطبهای منطقه تبدیل کند. برخلاف کشورهای عربی، ایران دارای ذخایر بوکسیت است و از این جهت از مزیت نسبی برخوردار است، هرچند این ذخایر محدود هستند. با این حال، تحولات سیاسی و اقتصادی دهههای اخیر، این صنعت را از مسیر توسعه بازماند.
علت عقبماندگی ایران با وجود قدمت و داشتن معدنعلیرغم پیشگامی تاریخی و داشتن منابع بوکسیت، صنعت آلومینیوم ایران به دلایل ساختاری متعددی از رقبای منطقهای عقب مانده است. ناترازی شدید انرژی مهمترین مانع محسوب میشود؛ تولید آلومینیوم بهشدت انرژیبر است و محدودیتهای برق در تابستان و کمبود گاز در زمستان، خطوط احیاء را با توقف و هزینههای سنگین مواجه میکند، در حالی که رقبای عربی از انرژی پایدار و اختصاصی بهرهمندند. ضعف صنایع پاییندستی نیز به دلیل اختلاف قیمت شمش در بازار داخلی و خارجی و سیاستهای ارزی، باعث شده واحدهای تولیدکننده محصولات نهایی توان رقابت با نمونههای خارجی را نداشته باشند و بخش قابلتوجهی از شمش تولیدی بهصورت خام صادر شود. عدم سرمایهگذاری در زنجیره ارزش، برخلاف مدل عربستان که به سمت یکپارچهسازی حرکت میکند، و همچنین بیثباتی سیاستهای کلان و تحریمهای بینالمللی، فضای سرمایهگذاری بلندمدت و دسترسی به فناوری را برای این صنعت مخدوش کرده است.
مکران؛ پتانسیل احیای صنعت آلومینیوم و پیشنیازهاتجربه جنگ تحمیلی سوم، درس مهمی برای ایران دارد: کشورهای عربی با وجود سرمایهگذاری کلان، به دلیل وابستگی به واردات مواد اولیه و شاهرگهای دریایی، شدیداً آسیبپذیرند و این نقطه، جایی است که منطقه مکران میتواند به یک مزیت راهبردی تبدیل شود. در معماری نوین صنعت آلومینیوم، تنوعبخشی به زنجیره تأمین نه یک مزیت رقابتی، که شرط بقاست. موقعیت جغرافیایی مکران در سواحل دریای عمان، این ظرفیت را ایجاد کرده که ایران برای تأمین بوکسیت و آلومینای مورد نیاز خود، به یک سبد متنوع از تأمینکنندگان دسترسی داشته باشد و از انحصار تکمنبعی که زنجیرههای تأمین رقبا را تهدید میکند، رها شود. استرالیا بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان بوکسیت در جهان با مسیری دریایی مستقیم، قزاقستان با ذخایر غنی معدنی و کریدورهای ترانزیتی رو به توسعه، و افغانستان با وجود ذخایر عظیم و بکر مواد معدنی در صورت ایجاد ثبات و اتصال ریلی، این سهگانه به ایران امکان میدهد تا در مقابل هرگونه اختلال سیاسی یا اقتصادی در یکی از منابع، گزینههای جایگزینی داشته باشد و وابستگی حیاتی خود را به حداقل برساند، در حالی که رقبای عربی نظیر امارات و بحرین، عملاً تکمنبعی و وابسته به مسیرهای پرتنش هستند.
تاریخچه صنعت آلومینیوم ایرانایران، بیش از نیم قرن پیش و در سال ۱۳۵۱، نخستین کارخانه تولید آلومینیوم اولیه را به بهرهبرداری رساند و به نخستین تولیدکننده آلومینیوم در خاورمیانه تبدیل شد. این آغازگر مسیری بود که میتوانست ایران را به یکی از قطبهای منطقه تبدیل کند. برخلاف کشورهای عربی، ایران دارای ذخایر بوکسیت است و از این جهت از مزیت نسبی برخوردار است، هرچند این ذخایر محدود هستند. با این حال، تحولات سیاسی و اقتصادی دهههای اخیر، این صنعت را از مسیر توسعه بازماند. علت عقبماندگی ایران با وجود قدمت و داشتن معدنعلیرغم پیشگامی تاریخی و داشتن منابع بوکسیت، صنعت آلومینیوم ایران به دلایل ساختاری متعددی از رقبای منطقهای عقب مانده است. ناترازی شدید انرژی مهمترین مانع محسوب میشود؛ تولید آلومینیوم بهشدت انرژیبر است و محدودیتهای برق در تابستان و کمبود گاز در زمستان، خطوط احیاء را با توقف و هزینههای سنگین مواجه میکند، در حالی که رقبای عربی از انرژی پایدار و اختصاصی بهرهمندند. ضعف صنایع پاییندستی نیز به دلیل اختلاف قیمت شمش در بازار داخلی و خارجی و سیاستهای ارزی، باعث شده واحدهای تولیدکننده محصولات نهایی توان رقابت با نمونههای خارجی را نداشته باشند و بخش قابلتوجهی از شمش تولیدی بهصورت خام صادر شود. عدم سرمایهگذاری در زنجیره ارزش، برخلاف مدل عربستان که به سمت یکپارچهسازی حرکت میکند، و همچنین بیثباتی سیاستهای کلان و تحریمهای بینالمللی، فضای سرمایهگذاری بلندمدت و دسترسی به فناوری را برای این صنعت مخدوش کرده است. مکران؛ پتانسیل احیای صنعت آلومینیوم و پیشنیازهاتجربه جنگ تحمیلی سوم، درس مهمی برای ایران دارد: کشورهای عربی با وجود سرمایهگذاری کلان، به دلیل وابستگی به واردات مواد اولیه و شاهرگهای دریایی، شدیداً آسیبپذیرند و این نقطه، جایی است که منطقه مکران میتواند به یک مزیت راهبردی تبدیل شود. در معماری نوین صنعت آلومینیوم، تنوعبخشی به زنجیره تأمین نه یک مزیت رقابتی، که شرط بقاست. موقعیت جغرافیایی مکران در سواحل دریای عمان، این ظرفیت را ایجاد کرده که ایران برای تأمین بوکسیت و آلومینای مورد نیاز خود، به یک سبد متنوع از تأمینکنندگان دسترسی داشته باشد و از انحصار تکمنبعی که زنجیرههای تأمین رقبا را تهدید میکند، رها شود. استرالیا بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان بوکسیت در جهان با مسیری دریایی مستقیم، قزاقستان با ذخایر غنی معدنی و کریدورهای ترانزیتی رو به توسعه، و افغانستان با وجود ذخایر عظیم و بکر مواد معدنی در صورت ایجاد ثبات و اتصال ریلی، این سهگانه به ایران امکان میدهد تا در مقابل هرگونه اختلال سیاسی یا اقتصادی در یکی از منابع، گزینههای جایگزینی داشته باشد و وابستگی حیاتی خود را به حداقل برساند، در حالی که رقبای عربی نظیر امارات و بحرین، عملاً تکمنبعی و وابسته به مسیرهای پرتنش هستند.۵مَکُایران | MakoIran
تاریخچه صنعت آلومینیوم ایران ایران، بیش از نیم قرن پیش و در سال ۱۳۵۱، نخستین کارخانه تولید آلومینیوم اولیه را به بهرهبرداری رساند و به نخستین تولیدکننده آلومینیوم در خاورمیانه تبدیل شد. این آغازگر مسیری بود که میتوانست ایران را به یکی از قطبهای منطقه تبدیل کند. برخلاف کشورهای عربی، ایران دارای ذخایر بوکسیت است و از این جهت از مزیت نسبی برخوردار است، هرچند این ذخایر محدود هستند. با این حال، تحولات سیاسی و اقتصادی دهههای اخیر، این صنعت را از مسیر توسعه بازماند. علت عقبماندگی ایران با وجود قدمت و داشتن معدن علیرغم پیشگامی تاریخی و داشتن منابع بوکسیت، صنعت آلومینیوم ایران به دلایل ساختاری متعددی از رقبای منطقهای عقب مانده است. ناترازی شدید انرژی مهمترین مانع محسوب میشود؛ تولید آلومینیوم بهشدت انرژیبر است و محدودیتهای برق در تابستان و کمبود گاز در زمستان، خطوط احیاء را با توقف و هزینههای سنگین مواجه میکند، در حالی که رقبای عربی از انرژی پایدار و اختصاصی بهرهمندند. ضعف صنایع پاییندستی نیز به دلیل اختلاف قیمت شمش در بازار داخلی و خارجی و سیاستهای ارزی، باعث شده واحدهای تولیدکننده محصولات نهایی توان رقابت با نمونههای خارجی را نداشته باشند و بخش قابلتوجهی از شمش تولیدی بهصورت خام صادر شود. عدم سرمایهگذاری در زنجیره ارزش، برخلاف مدل عربستان که به سمت یکپارچهسازی حرکت میکند، و همچنین بیثباتی سیاستهای کلان و تحریمهای بینالمللی، فضای سرمایهگذاری بلندمدت و دسترسی به فناوری را برای این صنعت مخدوش کرده است. مکران؛ پتانسیل احیای صنعت آلومینیوم و پیشنیازها تجربه جنگ تحمیلی سوم، درس مهمی برای ایران دارد: کشورهای عربی با وجود سرمایهگذاری کلان، به دلیل وابستگی به واردات مواد اولیه و شاهرگهای دریایی، شدیداً آسیبپذیرند و این نقطه، جایی است که منطقه مکران میتواند به یک مزیت راهبردی تبدیل شود. در معماری نوین صنعت آلومینیوم، تنوعبخشی به زنجیره تأمین نه یک مزیت رقابتی، که شرط بقاست. موقعیت جغرافیایی مکران در سواحل دریای عمان، این ظرفیت را ایجاد کرده که ایران برای تأمین بوکسیت و آلومینای مورد نیاز خود، به یک سبد متنوع از تأمینکنندگان دسترسی داشته باشد و از انحصار تکمنبعی که زنجیرههای تأمین رقبا را تهدید میکند، رها شود. استرالیا بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان بوکسیت در جهان با مسیری دریایی مستقیم، قزاقستان با ذخایر غنی معدنی و کریدورهای ترانزیتی رو به توسعه، و افغانستان با وجود ذخایر عظیم و بکر مواد معدنی در صورت ایجاد ثبات و اتصال ریلی، این سهگانه به ایران امکان میدهد تا در مقابل هرگونه اختلال سیاسی یا اقتصادی در یکی از منابع، گزینههای جایگزینی داشته باشد و وابستگی حیاتی خود را به حداقل برساند، در حالی که رقبای عربی نظیر امارات و بحرین، عملاً تکمنبعی و وابسته به مسیرهای پرتنش هستند.
تاریخچه صنعت آلومینیوم ایران ایران، بیش از نیم قرن پیش و در سال ۱۳۵۱، نخستین کارخانه تولید آلومینیوم اولیه را به بهرهبرداری رساند و به نخستین تولیدکننده آلومینیوم در خاورمیانه تبدیل شد. این آغازگر مسیری بود که میتوانست ایران را به یکی از قطبهای منطقه تبدیل کند. برخلاف کشورهای عربی، ایران دارای ذخایر بوکسیت است و از این جهت از مزیت نسبی برخوردار است، هرچند این ذخایر محدود هستند. با این حال، تحولات سیاسی و اقتصادی دهههای اخیر، این صنعت را از مسیر توسعه بازماند. علت عقبماندگی ایران با وجود قدمت و داشتن معدن علیرغم پیشگامی تاریخی و داشتن منابع بوکسیت، صنعت آلومینیوم ایران به دلایل ساختاری متعددی از رقبای منطقهای عقب مانده است. ناترازی شدید انرژی مهمترین مانع محسوب میشود؛ تولید آلومینیوم بهشدت انرژیبر است و محدودیتهای برق در تابستان و کمبود گاز در زمستان، خطوط احیاء را با توقف و هزینههای سنگین مواجه میکند، در حالی که رقبای عربی از انرژی پایدار و اختصاصی بهرهمندند. ضعف صنایع پاییندستی نیز به دلیل اختلاف قیمت شمش در بازار داخلی و خارجی و سیاستهای ارزی، باعث شده واحدهای تولیدکننده محصولات نهایی توان رقابت با نمونههای خارجی را نداشته باشند و بخش قابلتوجهی از شمش تولیدی بهصورت خام صادر شود. عدم سرمایهگذاری در زنجیره ارزش، برخلاف مدل عربستان که به سمت یکپارچهسازی حرکت میکند، و همچنین بیثباتی سیاستهای کلان و تحریمهای بینالمللی، فضای سرمایهگذاری بلندمدت و دسترسی به فناوری را برای این صنعت مخدوش کرده است. مکران؛ پتانسیل احیای صنعت آلومینیوم و پیشنیازها تجربه جنگ تحمیلی سوم، درس مهمی برای ایران دارد: کشورهای عربی با وجود سرمایهگذاری کلان، به دلیل وابستگی به واردات مواد اولیه و شاهرگهای دریایی، شدیداً آسیبپذیرند و این نقطه، جایی است که منطقه مکران میتواند به یک مزیت راهبردی تبدیل شود. در معماری نوین صنعت آلومینیوم، تنوعبخشی به زنجیره تأمین نه یک مزیت رقابتی، که شرط بقاست. موقعیت جغرافیایی مکران در سواحل دریای عمان، این ظرفیت را ایجاد کرده که ایران برای تأمین بوکسیت و آلومینای مورد نیاز خود، به یک سبد متنوع از تأمینکنندگان دسترسی داشته باشد و از انحصار تکمنبعی که زنجیرههای تأمین رقبا را تهدید میکند، رها شود. استرالیا بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان بوکسیت در جهان با مسیری دریایی مستقیم، قزاقستان با ذخایر غنی معدنی و کریدورهای ترانزیتی رو به توسعه، و افغانستان با وجود ذخایر عظیم و بکر مواد معدنی در صورت ایجاد ثبات و اتصال ریلی، این سهگانه به ایران امکان میدهد تا در مقابل هرگونه اختلال سیاسی یا اقتصادی در یکی از منابع، گزینههای جایگزینی داشته باشد و وابستگی حیاتی خود را به حداقل برساند، در حالی که رقبای عربی نظیر امارات و بحرین، عملاً تکمنبعی و وابسته به مسیرهای پرتنش هستند. نکته حائز اهمیت آنکه احیای صنعت آلومینیوم ایران، لزوماً به معنای متمرکز کردن تمامی حلقههای زنجیره در داخل مرزهای کشور نیست و سواحل شمالی عمان و مناطق آزاد آن، میتوانند بهعنوان بخشی از یک زیستبوم صنعتی مشترک با ایران همکاری کنند. بر اساس آخرین دادهها، عمان در حال تبدیل شدن به یک قطب نوظهور در صنعت آلومینیوم است؛ شرکت Sohar Aluminium با ظرفیت سالانه ۳۹۵ هزار تن شمش، یکی از بزرگترین پروژههای غیرنفتی عمان است که ۶۰ درصد تولید خود را به صنایع پاییندستی اختصاص میدهد. منطقه ویژه اقتصادی دقم نیز میزبان سه پروژه عظیم آلومینیوم سبز با سرمایهگذاری بالغ بر ۲.۴ میلیارد ریال عمان (بیش از ۶.۲ میلیارد دلار) و ظرفیت تولید سالانه ۵۳۰ هزار تن شمش و ۶۲۰ هزار تن بیلت و اسلب آلومینیوم است و شرکت Oman Aluminium Rolling Company با ظرفیت تولید ۱۴۰ هزار تن محصولات نورد شده، حلقه دیگری از این زنجیره در حال توسعه را تشکیل میدهد. این ظرفیتها نشان میدهد که عمان با نگاه به توسعه خوشههای صنعتی یکپارچه، خود را برای نقشی فراتر از یک تولیدکننده صرف شمش آماده میکند. با وجود این همسایگی پرتوان، آنچه ایران را به این بازی متصل میکند، صرفاً مجاورت جغرافیایی نیست و کشور ما برای بهرهمندی از این فرصت، به برنامهای مشخص و مشارکتی در حوزه آلومینیوم نیاز دارد. این برنامه باید شامل تعریف پروژههای مشترک با عمان، استفاده از زیرساختهای بندری و انرژی آن کشور، و ایجاد زنجیرههای ارزش فرامرزی باشد. در داخل ایران نیز تحقق این چشمانداز، مستلزم تأمین گاز و برق پایدار است؛ خوشبختانه خط لوله هفتم سراسری گاز به چابهار رسیده و صنعت آلومینیوم به سهمیهای مشخص از این گاز یا خطوط جدید انتقال نیاز دارد و باید نیروگاههای اختصاصی در کنار دریا احداث شوند تا برق مورد نیاز خطوط احیاء بهصورت شبانهروزی تأمین گردد. تکمیل زیرساختهای بندری و حملونقل، ایجاد شهرکهای صنایع پاییندستی برای تولید محصولات با ارزش افزوده بالا و ارائه سیاستهای تشویقی با ثبات سرمایهگذاری در منطقه آزاد چابهار، از دیگر پیشنیازهای اساسی این مسیر هستند. جمعبندی نهاییجنگ تحمیلی سوم نشان داد که صنعت آلومینیوم کشورهای عربی علیرغم عظمت ظاهری، بر پایه شیرازهای شکننده از وابستگی به واردات و یک آبراه مخاطرهآمیز استوار است. ایران با داشتن مزیتهایی مانند ذخایر بوکسیت داخلی، موقعیت امن مکران، دسترسی به چند منبع بینالمللی (استرالیا، قزاقستان، افغانستان) و همسایگی با عمان بهعنوان یک قطب نوظهور، میتواند از این نقطه ضعف رقبا استفاده کرده و جایگاه از دسترفته خود را احیا کند. اما تحقق این چشمانداز، منوط به تأمین گاز و برق پایدار، تکمیل زیرساختها، ایجاد زنجیره ارزش کامل در مکران و انعقاد برنامههای مشارکتی با همسایگان است. در غیر این صورت، حتی با وجود مزیتهای تاریخی و جغرافیایی، ایران همچنان سهم خود را به رقبایی واگذار خواهد کرد که هرچند آسیبپذیرتر، اما همواره گامهای بلندتری در سرمایهگذاری و توسعه برداشتهاند.#آلومینیوم
مَکُایران را دنبال کنید، بخوانید و در صورتی که پسندیدید به دوستان خود پیشنهاد دهید.| ..تلگرام | بله | توییتر | ایتا..|
@MakoIran_ir۸بازارسال شده از ابتکار ایران؛ جانمایی جدید
خبرنامه پاکستان شماره 5.pdf
۸۹۶.۴ کیلوبایت
خبرنامه پاکستان، شماره پنجمبا توجه به اهمیت روزافزون مسئله پاکستان و چین برای کشور، تیم جانمایی جدید مدتهاست که بر روی این حوزه متمرکز شده است. در همین راستا، چهارمین شماره از خبرنامه پاکستان منتشر شد؛ خبرنامهای که با نگاهی مسئلهمحور، مهمترین تحولات این کشور در حوزههای سیاسی، امنیتی، اقتصادی و روابط خارجی را پیگیری میکند.
محورهای خبرنامه:سیپک بیش از ۲۵.۹ میلیارد دالر سرمایه جذب و ۲۶۰ هزار شغل ایجاد کرده استپاکستان و افغانستان در چارچوب سازوکار سه جانبه با چین در ارومچی دیدار کردندایجاد فرصت های شغلی جدید برای پرستاران پاکستانی در آمریکادیدار سفیر ایران با وزیر دفاع پاکستان برای تقویت همکاری های دوجانبهپاکستان آمادگی خود را برای مشارکت در ائتالف دریایی اعالم کردبدهی پاکستان به حدود ۸۴ تریلیون روپیه رسیدانفجار خط لوله اصلی گاز، بخشی از بلوچستان پاکستان را با اختلال در تأمین گاز مواجه کردفروش خودرو در پاکستان در ژوئیه ۲۰۲۶ رشد ۱۴۱ درصدی ثبت کرد@ebtekareiran
بازارسال شده از جامعه اندیشکدهها
نُهمین جلسه "ارائه اندیشکدهها و اندیشهورزان در خانه اندیشهورزان" موضوع ارائه: مکران در ساخت تصویر ایران آینده: جایگاه راهبردی مکران در چشمانداز توسعه ایران، ظرفیتها و چالشهای این منطقه و نقش آن در شکلدهی به تصویر آینده کشور ارائهدهنده: امیر امیریفر؛ فارغالتحصیل کارشناسی ارشد فیزیک از دانشگاه تهران، فعال حوزه توسعه و پژوهشگر مسائل سواحل مکران و جنوب شرق ایران. نماینده موسسه چشمتوسعه مکران (مَکایران)؛ مجموعهای اندیشهورز و سیاستپژوه متشکل از فارغالتحصیلان دانشگاه تهران که از نیمه دوم سال 1399 بهصورت متمرکز بر کنشگری توسعه سواحل مکران فعالیت داشته و با نگاه همهجانبه به توسعه (توسعه، همهی توسعه است)، به دنبال پیوند راهبردی ساحل مکران با قلب اقتصادی کشور و تبدیل این منطقه به موتور پیشران اقتصاد ملی است. شنبه 31 مرداد ماه 1405؛ از ساعت 17:30 تا اذان مغرب زمان ارائه: 45دقیقه/ 45دقیقه نقد و بررسی.برای اطلاع، شرکت و حضور در این جلساتحضور آنلاین در جلسهحضور برای عموم علاقهمندان، پژوهشگران و فعالان اندیشهورزی آزاد است. راههای ارتباطی درصورت تمایل به حضور یا درخواست انجام ارائه: @reza_ataei (عطایی) 09960291508 @morsal62 (سلمانی)09192126971#اخبار#رویداد
جامعه اندیشکدهها در وب I بله I تلگرامبازارسال شده از جامعه اندیشکدهها
مدخلی بر پرونده قاچاق سوخت در جنوب شرق ایران" /> چشم توسعه مکرانمقدمهسوخت، بهینهسازی و مدیریت فرآیند آن در کشور، ابعاد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و امنیتی گستردهای یافته است. یکی از شئون مهم این پدیده، مشتریان فرامرزی سوخت ارزان ایران و تفاوت فاحش قیمت آن در داخل و خارج از کشور است. این مسئله که تحت عنوان «قاچاق» شناخته میشود، بهدلیل سهولت و گستردگی مشتریان در جنوب شرق، معنای «زیست ایرانیان ساکن در جنوب شرق ایران» را نیز تغییر داده است. این متن میکوشد مساله سوخت را از زاویه انتهای زنجیره، یعنی قاچاق و پدیدههای مرتبط با آن، شرحی مختصر دهد.شرح مسئلهمطابق برآورد دستگاههای امنیتی، حجم قاچاق سوخت کشور روزانه بین ۲۸ تا ۳۲ میلیون لیتر است که تقریبا همه آن بهصورت «سازمانیافته» منتقل میشود. حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد سوخت قاچاق از مبادی زمینی، عمدتا از مرز ۹۰۰ کیلومتری ایران و پاکستان، خارج میشود و باقیمانده از مرزهای دریایی جنوب و جنوب شرق انتقال مییابد. گزارشهای غیررسمی نیز از درگیرشدن بخش قابلتوجهی از خانوارهای روستایی سیستان و بلوچستان و مناطق جنوبی کرمان و شرقی هرمزگان در این فرآیند حکایت دارد. عوامل تشدیدکننده قاچاق سوختبه نظر میرسد پنج عامل اصلی در تشدید این پدیده نقش داشتهاند: بسترسازی برخی دستگاههای دولتی و حاکمیتی، ضعف در جرمانگاری و برخورد قضایی، دسترسی آسان به سوخت یارانهای، مقاومتهای اجتماعی و ملاحظات امنیتی، و جذابیت بازار پاکستان. تفاوت قیمت سوخت در دو سوی مرز، در کنار نیاز شدید پاکستان به فرآوردههای سوختی و شرایط اقتصادی و اجتماعی دو منطقه بلوچستان ایران و پاکستان، جذابیت این تجارت را پایدار کرده است. از سوی دیگر، گسترش سوختبری در میان ساکنان محلی، بهتدریج الگوی درآمدی خانوارها را تغییر داده و هرگونه اقدام برای حذف قاچاق را با مقاومت اجتماعی مواجه میکند. همچنین با توجه به درگیر بودن میلیونها نفر در سوی پاکستانی مرز، حذف کامل قاچاق بدون همکاری پاکستان دشوار خواهد بود.
طرح اولیه ایده سیاستیبا توجه به درهمتنیدگی اجتماعی ذینفعان، اصلاحات قیمتی یا اقدامات ضربتی ممکن است با مقاومت جدی روبهرو شود. از این رو، «رسمی کردن تجارت سوخت» میتواند گزینهای کمهزینهتر باشد؛ زیرا هم امکان مشارکت قانونی سوختبران را فراهم میکند و هم میتواند مقدمهای برای اصلاح تدریجی قیمتها باشد. این ایده در قانون بودجه ۱۴۰۵ نیز تا حدی مورد توجه قرار گرفته و مجوز صادرات روزانه ۲ میلیون لیتر نفتگاز و یک میلیون لیتر نفتکوره صادر شده است. در شرایط ناترازی سوخت و با توجه به ملاحظات اجتماعی، سیاسی و امنیتی روابط با پاکستان، رسمیکردن مبادلات میتواند ضمن کاهش تدریجی قاچاق، درآمد ارزی ایجاد کرده و به بهبود ناترازیهای اقتصاد کلان کمک کند. این ایده قطعا تنها گزینه ممکن نیست، اما به نظر میرسد از کمهزینهترین گزینههای سیاستی باشد.
#یادداشت_سیاستی#بنزین
جامعه اندیشکدهها در وب I بله I تلگرام
منطقه آزاد چابهار؛ اربابی ماند،
عبادتی و قربانی جایگزین مقدم و گوهری مقدم شدند
#چابهار
پس از ماهها پیگیری و تلاشهای دیرهنگام سید علی مدنی زاده، وزیر اقتصاد و امور دارایی برای تغییر جهتگیری منطقه آزاد چابهار، بالاخره اعضای هیات مدیره این منطقه تغییر یافتند. هرچند که اصل اراده مدنی زاده برای تغییر مدیرعامل منطقه در زمستان گذشته بینتیجه مانده بود اما نفس تغییرات در هیات عامل در میانه فشارهای همیشگی جریانهای ذینفع منطقهای امر مبارکی است. بررسی کارنامه محمد سعید اربابی، مدیرعامل فعلی منطقه خود یادداشتی جداگانه طلب میکند اما تنها نگاهی به شرایط تاسف بار منطقه منفصل ریمدان که در هنگامهی جنگ سوم تحمیلی اهمیتی مضاعف یافته و مدتهاست که رسانهها وایرال شده است گویای وضعیت است. سوالی که البته سید علی مدنی زاده و حسین فروزان دبیر شورای عالی مناطق آزاد باید در پی پاسخ آن باشند این است که آیا صرف انتصاب افرادی از تهران در هیات مدیره چابهار بدون طراحی پشتوانه درست فعالیتی و بازخواست نحوه عملکرد، میتواند چاره ساز مسیر حرکت منطقه به سمت توسعه باشد؟ نمونه انتصاب ابوذر گوهری مقدم از کمیسیون سیاسی و امنیت ملی دولت یا امیر مقدم با سابقه مدیرعاملی منطقه که تاکنون نیز عضو هیات مدیره بودند، مثالهایی از این دست است. اکنون انتظار می رود حامد عبادتی که منسوب به حسین دهقان (رییس بنیاد مستضعفان و دبیر سابق شورای توسعه مکران) است و مهدی قربانی عضو هیات علمی پردیس کشاورزی دانشگاه تهران و دارای مقالات، پژوهشها و کتب علمی در طراحی سیاستگذاری محیط زیست و حکمرانی سواحل و دریا بتوانند برنامه ای برای فعالیت در منطقه ارایه و با جهت دهی به مدیریت اربابی، اجرایی نمایند. ۲ سال از عمر دولت مسعود پزشکیان باقی مانده است و هرچند که کارنامه ضعیف علی عبدالعلی زاده در شورای «مکران و توسعه دریامحور» جای هیچ گونه دفاعی باقی نمیگذارد اما امید است قطعه ۸۲ هزار هکتاری منطقه آزاد چابهار بتواند متفاوت تر از پهنه ۷۰ میلیون هکتاری مکران مدیریت شده و انتفاع قابل ملاحظه ای برای کشور حاصل نماید. مَکُایران را دنبال کنید، بخوانید و در صورتی که پسندیدید به دوستان خود پیشنهاد دهید.| ..تلگرام | بله | توییتر | ایتا..|
@MakoIran_ir۳بازارسال شده از جامعه اندیشکدهها
معمای هرمز ٣مرور ١٩ گزارش از ٣ اندیشکده اسرائیلی درباره تنگه هرمز گروه رصد بینالملل جامعه اندیشکدههاتنگه هرمز در ادبیات اندیشکدههای صهیونیستی، صرفا یک گذرگاه دریایی نیست؛ بلکه محل تلاقی امنیت منطقهای، بازار جهانی انرژی، قدرت نظامی ایران، آزادی کشتیرانی و رقابت قدرتهای بزرگ است. اهمیت آن نیز از پیوند یک موقعیت جغرافیایی محدود با جریان گسترده انرژی و تجارت جهانی ناشی میشود. مرور این مجموعه مطالب، چند محور مهم را درباره جایگاه هرمز نشان میدهد:
هرمز؛ گلوگاه انرژی و اقتصاد جهانیوابستگی بازارهای جهانی به جریان نفت، فرآوردههای نفتی و گاز از مسیر هرمز باعث شده هرگونه اختلال در آن، پیامدهایی فراتر از منطقه داشته باشد. حتی بدون انسداد کامل، افزایش ریسک، هزینه بیمه و حملونقل و نگرانی درباره استمرار کشتیرانی میتواند قیمت انرژی و هزینه تجارت را افزایش دهد. بنابراین، «ادراک ریسک» در بازار به اندازه میزان واقعی کاهش عرضه اهمیت دارد.قدرت ایران؛ از انسداد تا اختلالموقعیت جغرافیایی ایران، نزدیکی سواحل به مسیرهای کشتیرانی، موشکهای ضدکشتی، پهپادها، قایقهای تندرو و مینهای دریایی، امکان افزایش هزینه و ریسک عبورومرور را فراهم میکند. از این منظر، اهرم هرمز الزاماً به معنای بستن تنگه نیست و ایجاد نااطمینانی یا اختلال محدود نیز میتواند اثر اقتصادی داشته باشد. بااینحال، وابستگی خود ایران به صادرات نفت و دسترسی دریایی، هرمز را به اهرمی دوطرفه تبدیل میکند که استفاده گسترده از آن برای ایران نیز هزینهزا خواهد بود.آمریکا و کشورهای خلیج فارس؛ میان بازدارندگی و مدیریت بحرانآمریکا همزمان با ضرورت حفظ آزادی کشتیرانی و امنیت انرژی، با هزینههای سیاسی و اقتصادی مداخله مستقیم مواجه است. اسکورت کشتیها، پاکسازی مین، فشار اقتصادی، مدیریت ذخایر و مذاکره، در کنار گزینههای نظامی، بخشی از پاسخهای مطرحشدهاند. کشورهای خلیج فارس نیز با وجود منافع مشترک در امنیت انرژی، به دلیل تفاوت در روابط با ایران، میزان وابستگی و نزدیکی به آمریکا، رویکردهای متفاوتی دارند؛ از توسعه مسیرهای جایگزین و تقویت بازدارندگی تا حفظ کانالهای ارتباطی با تهران.هرمز؛ مسئلهای فراتر از جنگ و دریابخش دیگری از تحلیلها به حقوق بینالملل، آزادی کشتیرانی و صلاحیت دولتهای ساحلی مربوط است. همزمان، وابستگی چین و اقتصادهای آسیایی به انرژی خلیج فارس، هرمز را به متغیری در رقابت قدرتهای بزرگ تبدیل کرده است. ازاینرو، بحران این آبراه میتواند بر سیاست انرژی، ائتلافهای منطقهای و میزان حضور آمریکا در منطقه اثر بگذارد.جمعبندیبرآیند این مجموعه نشان میدهد که اهمیت هرمز از ترکیب اهمیت جهانی و آسیبپذیری جغرافیایی آن شکل میگیرد. ایران توانایی اثرگذاری بر امنیت این آبراه را دارد، اما وابستگی اقتصادی خود نیز محدودیتهایی برای استفاده گسترده از این ظرفیت ایجاد میکند. در مقابل، قدرتهای خارجی با وجود توان نظامی بیشتر، با هزینههای مداخله مواجهاند. بنابراین، مسئله اصلی صرفاً «باز یا بسته بودن» هرمز نیست؛ بلکه مدیریت سطح اختلال، استمرار کشتیرانی و جلوگیری از تبدیل بحران دریایی به بحران منطقهای و جهانی است. پینوشت: این گزارش حاصل رصد و بررسی ١٩ گزارش منتشرشده از سوی ٣ اندیشکده اسرائیلی درباره تنگه هرمز است که در بازه زمانی ۱ مارس تا ٣١ جولای ۲۰۲۶ منتشر شدهاند. دریافت اصل گزارش معمای هرمز ١؛ مرور ١٣٢ گزارش از ١٤ اندیشکده امریکایی معمای هرمز ٢؛ مرور ٣١ گزارش از ١١ اندیشکده اروپایی#رصد_بین_الملل#تنگه_هرمز#پرونده-جنگ
جامعه اندیشکدهها در وب I بله I تلگرامبازارسال شده از خانه اندیشهورزان
بحران هرمز آرایش ناوگان نفتکشهای جهان را برهم زد؛ «عبور تاریک» به الگوی غالب تبدیل شد یادداشت | اندیشکده حمل و نقل ایران: از زمان اعمال مجدد محاصره دریایی تنگه هرمز در ۱۴ ژوئیه، ۱۰۲ عبور نفتکش ثبت شده که ۶۲ درصد آنها بدون ارسال سیگنال AIS انجام شده است. به این ترتیب، عبور «تاریک» دیگر یک رفتار استثنایی نیست و به الگوی غالب برای عبور از یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان تبدیل شده است. در میان نفتکشهای نفت خام، ۷۹ درصد، معادل ۳۳ فروند از ۴۲ کشتی، بدون AIS از تنگه عبور کردهاند. این رقم در مورد نفتکشهای حمل نفت و فرآوردههای نفتی پاک ۵۰ درصد، معادل ۳۰ فروند از ۶۰ کشتی، بوده است. این اختلاف نشان میدهد که عبور بدون AIS در میان حاملهای نفت خام بهمراتب رایجتر است؛ موضوعی که حساسیت بالاتر تجارت نفت خام و پیچیدگی ساختار مالکیت برخی از این کشتیها را برجسته میکند. از مجموع عبورهای ثبتشده، ۵۶ درصد توسط منافع غیرشفاف کنترل شدهاند. این گروه شامل ۲۹ کشتی از ناوگان تحریمشده، ۱۷ کشتی با ساختار مالکیت مبهم و ۱۱ کشتی متعلق به ناوگان سایه بوده است. در مقابل، ۴۴ درصد عبورها تحت کنترل مالکان مشخص و شفاف قرار داشته اند. این ترکیب نشان میدهد بحران هرمز صرفاً یک مسئله امنیتی نیست؛ بلکه شفافیت مالکیت و ردیابی محمولهها را نیز به یکی از متغیرهای اصلی بازار نفت تبدیل کرده است. هرچه سهم کشتیهای فاقد AIS و دارای ساختار مالکیت پیچیده بیشتر شود، تشخیص مسیر واقعی محموله، مالک نهایی و مقصد آن دشوارتر خواهد شد. با وجود محدودیتهای شدید، تردد در هر دو جهت تنگه همچنان ادامه داشته است. ۵۵ عبور در مسیر شرق به غرب و ۴۷ عبور در جهت غرب به شرق ثبت شده که نشان میدهد جریان دریایی کاملاً متوقف نشده و همچنان رفتوبرگشت قابل توجهی در این آبراه وجود دارد. از میان مسیرهای قابل شناسایی، ۴۵ عبور در امتداد سمت ایرانی تنگه مشاهده شده، در حالی که تنها چهار عبور از مسیر عمانی تأیید شده است. ۵۳ عبور دیگر به دلیل خاموش بودن AIS در بیشتر یا تمام مسیر، قابل تعیین نبودهاند. بنابراین، نمیتوان از روی دادههای موجود نتیجه گرفت که تمام کشتیهایی که مسیرشان مشخص نشده از یک سمت خاص عبور کردهاند؛ اما همین میزان بالای عدم قطعیت نشان میدهد که خاموش کردن AIS عملاً امکان ترسیم دقیق جریان واقعی ترافیک هرمز را محدود کرده است. پیامد بحران تنها در خود تنگه هرمز دیده نمیشود. توزیع نفتکشهای VLCC در نقاط مختلف جهان نشان میدهد که اختلال در این آبراه باعث ایجاد عدم تعادل قابل توجه در ناوگان شده است. در شرق سوئز، ۱۵۰ فروند VLCC در خاور دور و ۱۳۵ فروند در خلیج فارس نفتکش پر هستند؛ در حالی که تعداد نفتکشهای پر در مناطق غرب سوئز بسیار کمتر است. این وضعیت نشاندهنده تمرکز قابل توجه ظرفیت حمل نفت در شرق سوئز است. در خاور دور، ۱۵۰ نفتکش در وضعیت مورد اشاره در برابر ۷۷ نفتکش دارای بار قرار دارند؛ یعنی تعداد گروه نخست تقریباً دو برابر کشتیهای دارای محموله است. در خلیج فارس نیز این شکاف شدیدتر است و ۱۳۵ نفتکش در برابر ۵۴ نفتکش دارای بار قرار دارند. این اعداد یک پیام مهم برای بازار دارند: بحران هرمز فقط حرکت نفتکشها را مختل نکرده، بلکه محل استقرار ظرفیت حملونقل نفت را نیز تغییر داده است. در غرب سوئز، وضعیت متفاوت است. در آمریکا ۲۵ نفتکش در برابر ۲۹ نفتکش دارای بار و در غرب آفریقا ۱۴ نفتکش در برابر ۱۵ نفتکش دارای بار قرار دارند. این ارقام نشان میدهد که در این مناطق، توازن میان دو گروه بسیار نزدیکتر است. اما آفریقای جنوبی و اقیانوس هند یک استثنا محسوب میشوند؛ جایی که ۶۴ نفتکش در برابر ۴۱ نفتکش دارای بار قرار دارند. بنابراین، آثار اختلال هرمز را نمیتوان تنها در خلیج فارس جستوجو کرد؛ بلکه بازآرایی ظرفیت VLCC در سراسر شبکه جهانی حمل نفت در حال شکلگیری است.#رصد#یادداشت#تنگه_هرمز
خانه اندیشهورزان را در بله | ایتا | تلگرام | ایکس | لینکدین دنبال کنید!