#کژ_ماندن_دهان_آن_مرد_که_نام_محمد_را_علیه_السلام_به_تسخر_خواند
ای خُنُک چشمی که آن گریانِ اوست وی همایون دل که آن بریانِ اوست
خُنُک: خوشاهمایون: مبارک و فرخندهبریان: سوخته
خوشا به حال چشمی که گریان درگاه الهی است و مبارک آن دلی است که سوخته راه خداست. گریه و اشک برآمده از دل، باید برای خدا باشد نه برای از دست دادن تعلقات دنیایی و ...
بعصی معتقدند اشکی که از شادی فرو می‌ریزد، خنک و سرد است ولی اشک ناشی از غم، گرم و سوزان است. اشکی که از شوق الهی می‌ریزد، نتیجه محبت است و محبت؛ محرک عالم وجود و مکمل نفس (کامل کننده) است. #فروزانفر
آخِر هر گریه آخَر خنده‌ای است مرد آخِربین مبارک بنده‌ای است
آخِر: پایانآخَر: (دوباره) دیگری ، مونث اُخری مبارک: فرخنده، بابرکت، نیک‌بخت، کامران، بخت‌یار و ....مرد آخِر بین: انسان عاقبت نگر ، انسان عاقل که به کارهایش می‌اندیشد و پایان آن را در نظر می‌گیرد.
مولانا می‌گوید پایان هر گریه، شادی است. زیرا معتقد است روزگار بر یک حال و قرار نیست بلکه همواره در حال تغییر و دگرگونی است و اگر زمانی ناراحتی و غم است زمانی هم شادی و خوشی است. انسان عاقبت‌اندیش و عاقل این تغییر و دگرگونی احوال را می داند و چنین فردی، انسان بزرگ و سعادتمندی است.
هر کجا آب روان، سبزه بُوَدهر کجا اشکی روان،رحمت شَوَد
هر کجا آبِ روان باشد ، آنجا سبزه و گیاه و درخت هم هست. چون نتیجه آبِ روان ، رویش گیاهان و درختان است. (آبِ روان نه آبِ راکد)هر چشمی هم که گریان و اشک‌ریزنده برای خدا باشد، رحمت و بخشش خداوند شامل حال او می‌شود.
باش چون دولاب، نالان، چشم، تَر تا ز صحن جانت بر روید خُضَر
خُضَر: سبزی صحن: فضا و میدان، میانِ سرای صحن جان مجاز از وجود و باطن
دولاب: دلو آب ؛ چرخ چاه که هنگام کشیدن سطل آب به بالا جیرجیر صدا می‌کند.
مولانا صدای چرخیدن چرخ را همانند گریه و ناله تصور کرده و قطرات آب که از سطل آب ترشح می‌شد را مانند قطرات اشک دانسته و می‌گوید : چشمانت همانند دلو آب همواره خیس از اشک باشد تا سرسبزی و نعمت الهی شامل حالت گردد. البته اشکی که با شناخت و معرفت همراه باشد.
اشک خواهی رحم کن بر اشکبار رحم خواهی، بر ضعیفان رحم آر
اشاره به آیات سوره ضحی
اگر می‌خواهی چشمانت اشکبار در راه خدا باشد، بر انسان‌های گریان رحم کن و اگر می‌خواهی رحمت خدا شامل حال تو شود تو نیز نسبت به دیگران رحم داشته باش.
#شرح_مثنوی_جان #دفتر_اول
#تصحیح_نیکلسون
@masnaviijan
ای خُنُک چشمی که آن گریانِ اوست وی همایون دل که آن بریانِ اوستخُنُک: خوشاهمایون: مبارک و فرخندهبریان: سوخته
خوشا به حال چشمی که گریان درگاه الهی است و مبارک آن دلی است که سوخته راه خداست. گریه و اشک برآمده از دل، باید برای خدا باشد نه برای از دست دادن تعلقات دنیایی و ...بعصی معتقدند اشکی که از شادی فرو می‌ریزد، خنک و سرد است ولی اشک ناشی از غم، گرم و سوزان است. اشکی که از شوق الهی می‌ریزد، نتیجه محبت است و محبت؛ محرک عالم وجود و مکمل نفس (کامل کننده) است. #فروزانفر
آخِر هر گریه آخَر خنده‌ای است مرد آخِربین مبارک بنده‌ای استآخِر: پایانآخَر: (دوباره) دیگری ، مونث اُخری مبارک: فرخنده، بابرکت، نیک‌بخت، کامران، بخت‌یار و ....مرد آخِر بین: انسان عاقبت نگر ، انسان عاقل که به کارهایش می‌اندیشد و پایان آن را در نظر می‌گیرد.
مولانا می‌گوید پایان هر گریه، شادی است. زیرا معتقد است روزگار بر یک حال و قرار نیست بلکه همواره در حال تغییر و دگرگونی است و اگر زمانی ناراحتی و غم است زمانی هم شادی و خوشی است. انسان عاقبت‌اندیش و عاقل این تغییر و دگرگونی احوال را می داند و چنین فردی، انسان بزرگ و سعادتمندی است. هر کجا آب روان، سبزه بُوَدهر کجا اشکی روان،رحمت شَوَدهر کجا آبِ روان باشد ، آنجا سبزه و گیاه و درخت هم هست. چون نتیجه آبِ روان ، رویش گیاهان و درختان است. (آبِ روان نه آبِ راکد)هر چشمی هم که گریان و اشک‌ریزنده برای خدا باشد، رحمت و بخشش خداوند شامل حال او می‌شود. باش چون دولاب، نالان، چشم، تَر تا ز صحن جانت بر روید خُضَرخُضَر: سبزی صحن: فضا و میدان، میانِ سرای صحن جان مجاز از وجود و باطن
دولاب: دلو آب ؛ چرخ چاه که هنگام کشیدن سطل آب به بالا جیرجیر صدا می‌کند.
مولانا صدای چرخیدن چرخ را همانند گریه و ناله تصور کرده و قطرات آب که از سطل آب ترشح می‌شد را مانند قطرات اشک دانسته و می‌گوید : چشمانت همانند دلو آب همواره خیس از اشک باشد تا سرسبزی و نعمت الهی شامل حالت گردد. البته اشکی که با شناخت و معرفت همراه باشد.اشک خواهی رحم کن بر اشکبار رحم خواهی، بر ضعیفان رحم آراشاره به آیات سوره ضحی
اگر می‌خواهی چشمانت اشکبار در راه خدا باشد، بر انسان‌های گریان رحم کن و اگر می‌خواهی رحمت خدا شامل حال تو شود تو نیز نسبت به دیگران رحم داشته باش.
#شرح_مثنوی_جان #دفتر_اول
#تصحیح_نیکلسون
@masnaviijan
۳#عتاب_کردن_آتش_را_آن_پادشاه_جهود
رو به آتش کرد شه:که‌ای تندخو آن جهان سوزِ طبیعی خوت کو؟
چون نمی‌سوزی چه شد خاصیتت؟ یا ز بخت ما دگر شد نیَّتَت؟
می‌نبخشایی تو بر آتش‌پرستآنکه نپرستد تو را، او چون برست؟
هرگز ای آتش تو صابر نیستیچون نسوزی؟ چیست؟ قادر نیستی؟
چشم‌بند است این عجب، یا هوش‌بند؟ چون نسوزاند چنین شعله‌یْ بلند؟
جادُوی کردت کسی یا سیمیاست؟ یا خلاف طبع تو از بخت ماست؟
جهان‌سوز: سوزنده‌ی جهان، ملال آور، کُشندهسیمیا: طلسم و جادو چشم‌بند: جادویی که با آن بر چشم مردم اثر می‌کند و چیزها را جور دیگری می بینند. هوش‌بند: آنچه مانع تفکر و تعقل می‌شود. #دهخدا
گفتگوی پادشاه با آتش:
پادشاه خطاب به آتش می‌گوید: آی آتش سرکش، آن خوی و خصلت طبیعی تو که سوزان بودن است ، چه شد و کجاست؟
چرا دیگر نمی‌سوزانی؟ خاصیت سوزانندگی تو چه شد؟ یا شاید از بخت و اقبال ماست که ویژگی سوزنده بودن تو دگرگون شد؟
تو حتی به معتقدان خودت یعنی آتش پرستان رحم نمی‌کنی و آنها را می‌سوزانی! کسی که تو را قبول ندارد، چگونه از سوزانندگی تو رهایی پیدا کند؟
نکته: آتش در آیین زرتشت یکی از عناصر مقدس آفرینش است.آتش‌پرست به معنی آنکس که آتش را چون قبله‌ای نیایش کند و محراب او به سوی آتش و نور است. در آیین زرتشت به معنی سادن، نگهبان، پرستار و مراقبت کننده از آتش است. #فردوسی در #شاهنامه سروده‌است:
به یک هفته بر پیش یزدان شُدَندمپندار که‌آتش پرستان بُدَندکه آتش بدان گاه محراب بود پرستنده* را دیده پُر آب بود
پرستنده: پرستار و نگهبان آتش
این اشتباه رایج شده که زرتشتیان عزیز آتش پرست هستند. ایشان هم مثل مسلمانان خداپرست هستند. روزه و نماز دارند. نماز ایشان پنج مرتبه در طی روز است و همانطور که قبله ما مسلمانان به سوی کعبه است، قبله ایشان به سوی نور است.
ای آتش هیچ‌وقت برای سوزاندن اینهمه صبر نداشتی؟ چه اتفاقی افتاده؟ آیا توان سوزاندن نداری؟ یا کسی تو را جادو کرده و اتفاق خارق‌العاده رخ داده است؟ و یا اینکه نسوزاندن تو از بخت و اقبال ماست؟
نکته:
اسباب و علل جهان هستی همگی وابسته به خداوند هستند و خداوند می‌تواند در شرایطی ، اثر آنها را تغییر دهد مثلاً اثر سوزانندگی آتش را تغییر دهد و به سردی و سلامتی تبدیل کند مثل سرد شدن آتش که برای حضرت ابراهیم اتفاق افتاد.
شرح ابیات پیش اینجا
#شرح_مثنوی_جان#دفتر_اول
#تصحیح_نیکلسون
@masnaviijan
رو به آتش کرد شه:که‌ای تندخو آن جهان سوزِ طبیعی خوت کو؟چون نمی‌سوزی چه شد خاصیتت؟ یا ز بخت ما دگر شد نیَّتَت؟می‌نبخشایی تو بر آتش‌پرستآنکه نپرستد تو را، او چون برست؟هرگز ای آتش تو صابر نیستیچون نسوزی؟ چیست؟ قادر نیستی؟چشم‌بند است این عجب، یا هوش‌بند؟ چون نسوزاند چنین شعله‌یْ بلند؟جادُوی کردت کسی یا سیمیاست؟ یا خلاف طبع تو از بخت ماست؟جهان‌سوز: سوزنده‌ی جهان، ملال آور، کُشندهسیمیا: طلسم و جادو چشم‌بند: جادویی که با آن بر چشم مردم اثر می‌کند و چیزها را جور دیگری می بینند. هوش‌بند: آنچه مانع تفکر و تعقل می‌شود. #دهخدا
گفتگوی پادشاه با آتش:
پادشاه خطاب به آتش می‌گوید: آی آتش سرکش، آن خوی و خصلت طبیعی تو که سوزان بودن است ، چه شد و کجاست؟ چرا دیگر نمی‌سوزانی؟ خاصیت سوزانندگی تو چه شد؟ یا شاید از بخت و اقبال ماست که ویژگی سوزنده بودن تو دگرگون شد؟تو حتی به معتقدان خودت یعنی آتش پرستان رحم نمی‌کنی و آنها را می‌سوزانی! کسی که تو را قبول ندارد، چگونه از سوزانندگی تو رهایی پیدا کند؟ نکته: آتش در آیین زرتشت یکی از عناصر مقدس آفرینش است.آتش‌پرست به معنی آنکس که آتش را چون قبله‌ای نیایش کند و محراب او به سوی آتش و نور است. در آیین زرتشت به معنی سادن، نگهبان، پرستار و مراقبت کننده از آتش است. #فردوسی در #شاهنامه سروده‌است: به یک هفته بر پیش یزدان شُدَندمپندار که‌آتش پرستان بُدَندکه آتش بدان گاه محراب بود پرستنده* را دیده پُر آب بود
پرستنده: پرستار و نگهبان آتش
این اشتباه رایج شده که زرتشتیان عزیز آتش پرست هستند. ایشان هم مثل مسلمانان خداپرست هستند. روزه و نماز دارند. نماز ایشان پنج مرتبه در طی روز است و همانطور که قبله ما مسلمانان به سوی کعبه است، قبله ایشان به سوی نور است.
ای آتش هیچ‌وقت برای سوزاندن اینهمه صبر نداشتی؟ چه اتفاقی افتاده؟ آیا توان سوزاندن نداری؟ یا کسی تو را جادو کرده و اتفاق خارق‌العاده رخ داده است؟ و یا اینکه نسوزاندن تو از بخت و اقبال ماست؟ نکته: اسباب و علل جهان هستی همگی وابسته به خداوند هستند و خداوند می‌تواند در شرایطی ، اثر آنها را تغییر دهد مثلاً اثر سوزانندگی آتش را تغییر دهد و به سردی و سلامتی تبدیل کند مثل سرد شدن آتش که برای حضرت ابراهیم اتفاق افتاد.
شرح ابیات پیش اینجا
#شرح_مثنوی_جان#دفتر_اول
#تصحیح_نیکلسون
@masnaviijan
گفت آتش من همانم ای شَمَن اندر آ تا تو ببینی تابِ منطبع من دیگر نگشت و عنصرم تیغ حقم هم به دستوری برمشَمَن: مجازاً بت پرست ، راهب بوداییاز کلمه سنسکریت سرمن مشتق شده به معنی تارک دنیاطبع: سرشت، طبیعت، فطرت، گوهر، نهاد و ...عنصر: اصل و بنیاد، هیولا(ماده و اصل هر چیز و مقابل صورت و ظاهر) در اصطلاح شیمیایی ماده‌ای که قابل تجزیه به ماده دیگری نباشد.تیغ: شمشیر دستور: اجازه، وزیر، شخص مقتدر و توانمند، لقب عالمان زرتشتی، جواز، طبق قاعده، قانون و ... #دهخدا
در این بیت شمن یعنی بت پرست و دستور به معنی اجازه است
آتش گفت: من همان آتش سوزنده هستم. داخل من بیا تا گرما و سوزندگی مرا ببینی.طبع و خاصیت و ذات و عنصر من دگرگون نشده و همان آتش سوزنده هستم. من مثل شمشیر خدا هستم و به امر و اجازه او می‌سوزانم و شعله‌ور می‌شوم.نکته: شعور داشتن پدیده‌های هستیبر در خرگه سگان ترکمانچاپلوسی کرده پیش میهمانور به خرگه بگذرد بیگانه‌روحمله بیند از سگان، شیرانه اوخرگه: خیمه و سراپرده بزرگ چاپلوسی: چرب‌زبانی، تملّق، خوش‌آمدگویی، دوستی و نرمی به زبان نه به دل بیگانه‌رو: ناآشنا، غریبه
من ز سگ کم نیستم در بندگی کم ز ترکی نیست حق در زندگیمن(اتش) در بندگی و اطاعت از خدا کمتر از سگ ترکمن نیستم و خداوند هم در لطف و بخشش و زندگی بخش بودن کمتر از ان ترکمن نیست.
برای مثال ، سگان ترکمن بر آستانه خیمه‌ی صاحب خود ، هنگام ورود میهمان چاپلوسی و خوش‌آمدگویی می‌کنند.
نکتهمولانا برای بیان مطلب خود مثال‌هایی می‌‌آورد و توجهی به جنبه تاریخی مثال‌ها ندارد چون هدف او انتقال یک مفهوم مهم است. طبق نظر مرحوم #فروزانفرعلت تمثیل آتش به سگ برای این است که بیان کند؛ سگ همان سگ است اما بین آشنا و بیگانه فرق می‌گذارد و دو فعل مختلف نشان می‌دهد، اتش هم همان آتش است ولی خاصیت سوزانندگی آتش بین دوست و دشمن فرق می‌گذارد مثلاً حضرت ابراهیم را نسوزانده چون آتش مُسَخّر امر خداست.
طبق اعتقاد فلاسفه مسلمان، خداوند علت‌العلل همه موجودات عالم هستی است و همه چیز به امر الهی خلق شده‌اند و تحت اختیار و اراده الهی هستند.
شرح بیتهای پیش اینجا
#شرح_مثنوی_جان #دفتر_اول #تصحیح_نیکلسون
@masnaviijan
آتش طبعت اگر غمگین کند سوزِش از امر ملیک دین کندآتش طبعت اگر شادی دهد اندر او شادی ملیک دین نهدملیک: پادشاه ملیک دین: مالک دین، منظور خداوندطبع: خوی و سرشت، فطرت و نهاد، آنچه که انسان بر داشتن آن اراده و اختیاری نداشته. آتش طبع: حرارت و گرمای طبع و سرشت
ای انسان، آتش درون تو گاهی غم و گاهی شادی ایجاد می‌کند که همه از عالم غیب و به دستور الهی پیش می‌آید. در واقع این حالات تضادگونه غم و شادی از طبع تو برنخاسته است بلکه بنا به خواست خداوند است و اسباب ایجاد آن طبع و سرشت توست. (طبق اعتقادات طب قدیم اگر توازن اخلاط چهارگانه دم، بلغم، صفرا و سودا در بدن انسان به هم بخورد؛ انسان از نظر سلامت جسم و روان دچار مشکل می‌شود.)
چونکه غم بینی تو استغفار کن غم ، به امر خالق آمد کارکنکارکن: اثرگذار
وقتی دچار غم و اندوه شدی، از خداوند طلب بخشش کن تا این طلب مغفرت و توبه، از غم و اندوهت کم کند. چون این حالات به امر خداوند بر دل تو وارد شده و اثرگذار است و با توبه برطرف می‌شود. چون بخواهد، عین غم شادی شود عین بند ِ پای ، آزادی شوداگر خداوند بخواهد غم به شادی تبدیل می‌شود و اسارت و بند به آزادی بدل می‌شود.بندِ پای : زنجیر، مجازاً اسارت
و در این بیت اشاره به بندها و اسارت‌های فکر و اندیشه است. مثلاً اگر گرفتار غم و اتفاقات ناراحت کننده گذشته شویم، اسیر آن فکر هستیم و فقط خداوند است که ما را از چنین بند و اسارتی آزاد می‌کند. نقل به مضمون از شرح صوتی مثنوی #علی_مقدمنکتهاشاره به این مطلب که خداوند در جهان هستی اسباب و عللی قرار داده که اتفاقات و حوادث و حالات گوناگون را ایجاد می‌کند. در مباحث فلسفی می‌گویند خداوند علت‌العلل همه علت‌هاست. شرح بیتهای پیش اینجا#شرح_مثنوی_جان#دفتر_اول #تصحیح_نیکلسون
@masnaviijan
باد و خاک و آب و آتش بنده‌اند با من و تو مرده ، با حق زندهاندعناصر چهارگانه طبیعت یعنی باد و خاک و آب و آتش ، اطاعت و بندگی خدا می‌کنند و زنده هستند اما با من و تو به نظر زنده نیستند و جامد و مرده‌اند.
نکتهزنده بودن و شعور داشتن همه موجودات و حتی جمادات از دیدگاه عرفااشاره به آیه قرآن: یسبح لله ما فی السماوات و ما فی الارض
ما سمیعیم و بصیریم و هُشیمبا شما نا‌محرمان ما ناخوشیم #مولانا
#حکیم_سبزواری در توضیح این مطلب می‌گوید: از مُسلّمات عقل و نقل این است که خداوند با همه چیز و در همه جا هست که اصطلاحاً معیت گویند . در جایی که معیت روح با جسم ، موجب حیات جسم می شود ، چگونه ممکن است که معیت حضرت حق با موجودات جهان موجب حیات آنها نشود.
پیش حق آتش همیشه در قیامهمچو عاشق روز و شب پیچان مدامدر محضر خداوند، آتش همواره بر پا ایستاده است و همانند عاشقی است که روز و شب بی‌قرار معشوق و در اشتیاق وصال است.
نکتهعاشق واقعی در هوای معشوق، خود را فراموش می‌کند و ناآرام است زیرا عشق ، آرامش و آسودگی و هر تعلق دیگری را از او می‌گیرد.سنگ بر آهن زنی بیرون جهد هم به امر حق قدم بیرون نهدنکتهبیان علت و معلول و روابط علی و معلولی که در خلقت وجود دارد و اهمیت این مطلب که علت‌العلل همه چیز در نهایت خداست. اگر سنگ و آهن را بر هم بزنی، از درون این برخورد جرقه آتش بیرون می‌جهد و این جرقه به امر و اراده الهی از داخل سنگ و آهن بیرون می‌آید.سنگ و آهن علت آتش است اما دستی هست که آن دو را به هم می‌زند و آن دست متعلق به انسان است. (انسان علت بر هم زدن سنگ و آهن)انسان با اراده و اختیارِ خود سنگ و آهن را بر هم می‌زند اما ارده انسان را خداوند به او داده‌است که بتواند کاری انجام دهد. پس بدون امر الهی هیچ اتفاق و حادثه‌ای در عالم هستی رخ نمی‌دهد.
نکتهخداوند برای انجام حوادث، سلسله علت‌هایی را ایجاد کرده است. شرح ابیات پیش اینجا
#شرح_مثنوی_جان #دفتر_اول
#تصحیح_نیکلسون
@masnaviijan
آهن و سنگ ستم بر هم مزنکه‌این دو می‌زایند همچون مرد و زنآهن و سنگ ستم را بر هم مزن زیرا این دو مانند زن و مردی هستند که از آنها فرزندی متولد می‌شود. در این بیت، مولانا ظلم و ستم را به سنگ و آهن تشبیه می کند. همانطور که از برخورد سنگ و آهن، آتش ایجاد می‌شود. اعمال ظالمانه هم باعث ایجاد ظلم و فساد و ویرانگری است.
سنگ و آهن خود سبب آمد ولیک تو به بالاتر نگر ای مرد نیککهاین سبب را آن سبب آورد پیشبی‌سبب کی شد سبب هرگز ز خویشسنگ و آهن علت هستند ولی ای نیک‌مرد تو به اسباب بالاتر نگاه کن.اتفاقاتی که رخ می‌دهد در ظاهر علتی دارند و قابل دیدن و حس کردن هستند اما عللی هم در باطن حوادث هست، که قابل ادراک با حواس ظاهری نیست.هر سببی و علتی، خودش، علتی دارد و آن علت نیز علتی دارد و این سلسله علتها تا علت العلل (خداوند) ادامه دارد.نکته مولانا در این ابیات به بیان حوادث و سلسله علت‌های ایجاد آن می‌پردازد و معتقد است که برای انجام هر یک از اتفاقات هستی، علتی لازم است که آن علت ، خودش معلول علت دیگری است. به این ترتیب هر سبب و علتی نیازمند سبب و علت دیگری است و در نهایت این چرخه و سلسله علل، مشیت و اراده خداوند است که خالق و آفریننده همه علت‌هاست. وآن سببها که‌انبیا را رهبر است آن سببها زین سببها برتر استاسبابی که انبیا آن را درک می‌کنند و با آن هدایت می‌شوند با اسباب ظاهری که عامه مردم درک می‌کنند، متفاوت است. اسباب باطنی که راهنما و هدایت‌کننده انبیاست، مهم‌تر از اسباب ظاهری است. این سبب را آن سبب عامل کند باز گاهی بی‌بر و عاطل کندعلل ظاهری را، آن علل باطنی اثرگذار می‌کنند. گاهی هم اثرگذاری را از آنها می‌گیرند. مثلاً آتش که خاصیت سوزانندگی دارد گاهی نمی‌سوزاند و آن علت باطنی ، خاصیت سوزانندگی آتش را از آتش گرفته است. (داستان حضرت ابراهیم و سرد شدن آتش بر ایشان)علل ظاهری با حواس ظاهری انسان قابل درک هستند. علل باطنی و اسباب باطنی از راه کشف و شهود. اسباب و علل باطنی همان تجلی اسماء و صفات الهی است که در اسباب ظاهری تصرّف می‌کند و گاه بر آن اثر گذاشته و گاهی نیز آنها را بی‌اثر می‌کند. مثلاً نام شافی علت حقیقی درمان و شفای بیمار است و طبیب و دارو ، علت ظاهری و مجازی برای شفای بیمار است. به نقل از #مرحوم_فروزانفرشرح ابیات پیش اینجا
#شرح_مثنوی_جان #دفتر_اول
#تصحیح_نیکلسون
@masnaviijan
این سبب را محرم آمد عقلها وآن سببها راست محرم، انبیاعقل محرم آن اسباب ظاهری است زیرا علل ظاهری از راه حواس برای عامه مردم قابل درک است.انسان هر اتفاقی را با علت آن می‌بیند. مثلاً ابری شدن هوا را می‌بیند و با عقل استدلال می‌کند که با وجود ابر ، باران خواهد بارید.ولی محرم درک اسباب باطنی و نهانی پیامبران هستند که اگرچه در ظاهر اسباب و علل را می‌بینند اما فقط خدا را علت اصلی و موثر حقیقی می‌دانند. این سبب چه‌بود؟ به تازی گو رسن اندرین چَه این رسن آمد به فناین سبب چیست؟ بگو در عربی به آن رَسَن (ریسمان) می‌گویند.رَسَن طنابی است که برای کشیدن دلو آب از چاه استفاده می‌شود. و آن رسن هم خودش به وسیله یک چرخ که چرخانده می‌شود پایین می‌رود و آن چرخ هم با دست یک انسان می‌چرخد.
مولانا تمثیلی بیان می‌کند: این دنیا مثل چاهی است که با رسنی به عالم غیب وصل است. کسی که درون چاه باشد فقط رسن یا طناب را می‌بیند و آن را علت بالا کشیدن دلو آب می داند اما چرخ و انسان را نمی‌بیند.اگر آن فرد که درون چاه است؛ بتواند از چاه خارج شود می‌تواند علاوه بر ریسمان ، چرخ و انسانی که چرخ را می‌چرخاند را هم ببیند.
گردش چرخه، رسن را علت است چرخه گردان را ندیدن زَلّت استچرخهگردان: گرداننده چرخ
گردش چرخ چاه باعث حرکت ریسمان می‌شود و کسی در بیرون از چاه چرخ را می‌چرخاند تا آن رسن حرکت کند و به درون چاه برسد. ولی آنکه داخل چاه است چرخاننده چرخ را نمی‌بیند. ندیدن چرخاننده چرخ دلیل بر نبودن او نیست.ندیدن گرداننده چرخ افلاک نیز گمراهی است.
مولانا با بیان این استدلال به این مطلب اشاره می‌کند که اسباب و علل به تنهایی موثر نیستند و در ورای آنها اراده الهی است که گرداننده همه چیز است. و هر حرکت و تغییر و تحولی به خواست خداست. انسان اسباب و علل را می‌بیند اما آفریننده این علل را نمی‌بیند و دچار گمراهی می‌شود.
شرح بیتهای پیش اینجا
#شرح_مثنوی_جان #دفتر_اول #تصحیح_نیکلسون
@masnaviijan
۱این رسنهای سببها در جهانهان و هان! زین چرخ سرگردان مدانهان و هان: شبه جمله برای بیان هشدار به معنی مراقب باش، به هوش باش.
به هوش باش مبادا علل و اسبابی که منجر به وقوع اتفاقات و حوادث می‌شوند را ، نتیجه حرکت افلاک و ستارگان بدانی.نکته: بعضی از فلاسفه قدیم معتقد بودند که فلک ثوابت و هفت ستاره گردنده یا اصطلاحاً آباء علوی بر عناصر چهارگانه خاك، آب، باد و آتش و طبایع چهارگانه گرمی، سردی، تری و خشكی یا اصطلاحاً مادران سفلی تأثیر می‌گذارند و از تاثیر آنها موالید ثلاث (فرزندان سه‌گانه) یعنی معادن یاجمادات، نباتات یا گیاهان و حیوانات متولد می‌شوند. این فلاسفه نقش افلاک را در تكوین موجودات و وقوع حوادث جهان مهم می‌دانند. «از اینروست كه افلاك را پدران خوانده‌اند و عناصر را مادران و آنچه از آنها زاید، فرزندان» #قطب_الدین_شیرازیاز نظر عرفا با وجود افلاک و همه عناصر اسمانی و زمینی، همه این امور تحت اختیار و اراده الهی هستند: اگرچه از افلاك و انجم اثرها بر این عالم سفلی می‌رسد اما چون در اصل كار ایجاد بنگرند، فلك را نیز همچون باقی مخلوقات محكوم حكم ملك جبّار می‌یابند. افلاك و انجم در این حركات و آثار و احكام كه از اوضاع ایشان به عالم سفلی می‌رسد، نه به اختیار خودند، كه همه مجبور حكم الهی‌اند. #محمد_لاهیجی
تا نمانی صفر و سرگردان چو چرخ تا نسوزی تو ز بی‌مغزی چو مرختا: تای تحذیر و هشدار؛ مراقب باش
صفر: خالی، ترجمه سانسکریت صونیا، علامت صفر را هندیان اختراع کردند.
مَرخ: نوعی بید دشتی، درختی که از چوب آن آتش‌زنه می‌سازند. یکی از گونه‌های بادام تلخ که در قدیم از چوب آن برای روشن کردن آتش استفاده می‌کردند.
مراقب باش تا با اندیشه اینکه مخلوقات اثر تاثیر ستارگان بر عناصر هستند؛ مانند چرخ که سرگردان است تو هم خالی و تُهی و سرگردان نمانی و از بی‌مغزی و بی‌حاصلی مانند چوب درخت مرخ در آتش نسوزی. استفاده مولانا از تمثیل‌ها جهت انتقال مطلب و درک بهتر آن برای مخاطب است.
کسی که تدبیر امور عالم را از امور دیگر چون ستارگان و ... بداند صفر و سرگردان و بی‌مغز است که در آتش جهل خود می سوزد.
باد آتش می‌شود از امر حقهر دو سرمست آمدند از خَمرِ حقخَمر: شراب
باد به امر الهی می‌تواند به آتش تبدیل شود.یعنی اگر خدا بخواهد؛ هر اتفاقی می‌تواند رخ بدهد.باد و آتش هر دو از شراب الهی سرمست هستند. یعنی شرابی در جهان وجود دارد که همه عناصر را مست کرده و انها را به حرکت واداشته و هدایت می‌کند. این شراب؛ شراب عشق الهی است که طبق دیدگاه عرفا و عده‌ای از فلاسفه در تمام هستی ساری و جاری است و همین عشق باعث حرکت موجودات به مراتب بالاتر خود هستند. شرح ابیات پیش اینجا
#شرح_مثنوی_جان #دفتر_اول
@masnaviijan
آب حلم و آتش خشم ای پسرهم ز حق بینی چو بگشایی بصرحِلم: بردباری، صبوری بَصَر: بینایی ، مجازاً دانایی
خطاب پسر در اشعار عرفانی یعنی سالکان راه حق
من نور پاکم ای پسر نه مشت خاکم مُختصر آخر صدف من نیستم من دُرِّ شَهوار آمدم
دُرِّ شَهوار: مروارید که شایسته پادشاه است.
ای پسر، ای سالک راه حق، اگر چشم حقیقت‌بین خود را باز کنی و با دقت و تفکر نگاه کنی ؛ می‌بینی که آب گوارای حلم و صبوری و آتش خشم ، هر دو از حضرت حق است.تشبیه صفات انسانی لطف و قهر در انسان به آب و آتش. آب به علت لطافت و خنکی آتش به علت گرمی و سوزانندگی مولانا بیان می‌کند که احوالات انسان مثل صبوری و خشم همه از سوی خداست.
نکتهاین بیان مولانا اگرچه ظاهراً گرایشات جبرگرایانه است اما منظور او این است که منبع همه حرکات و تحولات و کارها به خدا برمی‌گردد و انسان با اختیار خود به کاری اقدام می‌کند. گر نبودی واقف از حق، جانِ باد فرق کی کردی میان قوم عاد ؟واقف: باخبر قوم عاد: از فرزندان حضرت نوح و قومی که حضرت هود پیامبر ایشان بود. قوم عاد نافرمانی پیامبر خود کردند و با عذاب طوفان و باد به مدت هفت شبانه روز ، نابود شدند.
اگر جانِ باد از سوی حق آگاهی نداشت، چگونه می‌توانست بین قوم عاد و دیگر اقوام تفاوت بگذارد و قوم هود را مجازات کند.پس باد هم آگاهی و شعور دارد.نکتهاشاره به داشتن شعور و آگاهی در تمام موجودات جهان شرح بیتهای پیش اینجا
#شرح_مثنوی_جان #دفتر_اول
@masnaviijan