بله | کانال مرکز طراحی حکمرانی نرم سامان (فطن)

۲۳ اردیبهشت

پیامدهای ژئوپلیتیکی، بازدارندگی دفاعی و چالش‌های اقتصادی در ایران

گزارش رویداد | تحولات منطقه‌ای، ریشه‌های تاریخی درگیری‌ها، توانمندی‌های دفاعی جمهوری اسلامی ایران و چالش‌های اقتصادی کشور با حضور مهندس صابر میرزایی، معاون پژوهش و توسعه مرکز همکاری‌ها، توسط مرکز حکمرانی طراحی نرم سامان در خانه اندیشه‌ورزان مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت.
۱. ریشه‌های تاریخی نه به‌عنوان گذشته، بلکه به‌عنوان «بازدارنده ساختاری»

به‌جای تکرار قرارداد الجزایر یا جنگ ایران و عراق، نکته مورد تاکید، بازخوانی الگوی رفتاری آمریکا است: امتناع از پذیرش امتیاز رسمی. همان الگویی که خروج شتاب‌زده از ویتنام و افغانستان، و نیز عقب‌نشینی بدون توافق اسرائیل از جنوب لبنان را توضیح می‌دهد.

از این منظر، «نه گفتن آمریکا به تعامل برابر» نه یک موضع تاکتیکی، بلکه یک محدودیت درون‌زای سیستم تصمیم‌گیری آمریکا است. نفوذ شدید لابی‌های تعیین‌کننده (به‌ویژه در حوزه سیاست خارجی خاورمیانه) به گونه‌ای عمل می‌کند که هرگونه امتیاز رسمی – حتی اگر به نفع ثبات منطقه باشد – با هزینه داخلی غیرقابل‌تحمل همراه می‌شود.

۲. معمای بازدارندگی ایران: بین موشک و معیشت

نکته مورد تاکید دیگر، اصرار بر پیوند ناگسستنی امنیت ملی و رفاه اقتصادی است. ایران باوجود محدودیت‌های مالی، مسیر خودکفایی در پدافند و توسعه موشک‌های کروز، هایپرسونیک و بالستیک را در پیش گرفته است. اما نکته ظریف‌تر، فراتر رفتن از نگاه فنی به تجهیزات است: موشک‌ها در این تحلیل، «ابزار اعمال بازدارندگی و تأثیر در معادلات جهانی» معرفی می‌شوند، نه صرفاً کالای نظامی.

با این حال، گسل اصلی اینجا ظاهر می‌شود: قدرت نظامی که نتواند هزینه‌های معیشتی را مهار کند، ممکن است در میان‌مدت پشتوانه اجتماعی خود را از دست بدهد. «لزوم تحلیل ریشه‌های مشکلات معیشتی» نشان می‌دهد که گفتمان امنیت‌محور، به نقطه‌ای رسیده که ناگزیر از پاسخگویی به «قیمت تمام‌شده بازدارندگی برای شهروند عادی» است.

۳. تنگه هرمز نه فقط به‌عنوان تهدید، بلکه به‌عنوان «گذاردهنده نظم مالی»

در سطح سوم تحلیل سناریویی که مطرح می‌شود، صرفاً مختل شدن ترانزیت نفت نیست؛ بلکه «اختلالی جدی‌تر از بحران ۲۰۰۸» و ناتوانی آمریکا در پاسخ متعارف (مالیات‌ستانی یا خرید اوراق قرضه) پیش‌بینی می‌شود.

این سناریو، نقش ایران را از «بازیگر تدافعی در تنگه» به عامل شتاب‌دهنده به فروپاشی نظم مالی موجود ارتقا می‌دهد. در چنین خوانشی، سیاست ایران در هرمز نه یک اقدام مقطعی، که جزئی از گذار از نظم تک‌قطبی به نظم چندقطبی تلقی می‌شود. چالش‌های آمریکا در حفظ اعتبار نظامی و رفتاری و ایستادگی چین بر سر مبادله نفتی به یوان (و اثر آن بر ارزش دلار) نشانه‌های بیرونی این امر است.

۴. چشم‌انداز آینده؛ نه پیش‌بینی خطی، بلکه سناریوی تحول گسسته

به جای این پرسش که «آمریکا چه خواهد کرد؟»، پرسش این است: آیا افول هژمون به اندازه‌ای رسیده که واکنش‌های منطقه‌ای (از هرمز تا اوکراین) دیگر «شوک بیرونی» تلقی نشده، بلکه «موتور گذار» محسوب می‌شوند؟

در پاسخ به این پرسش است که «مقاومت فعال ایران» نه یک سیاست، که یک موقعیت ساختاری تعریف می‌شود: موقعیتی که می‌تواند به‌طور همزمان هم بازدارنده باشد، هم تسریع‌کننده فروپاشی، هم زمینه‌ساز نظم نوینِ غیرغربی.
#رویداد#پرونده_مقاومت_ملی

خانه اندیشه‌ورزان را در بله | ایتا | روبیکا | تلگرام | ایکس دنبال کنید!

۶۱

۵:۵۲

۲۸ اردیبهشت

مرکز طراحی حکمرانی نرم سامان (فطن)

ارز ترجیحی: وارونگی منطق صنعتی‌سازی در داروسازی صنعت داروسازی، شایسته رقابتی بر پایه‌های کیفیت، بهره‌وری و نوآوری است. اما سیاست ارز ترجیحی، این میدان بازی را برهم زده است. امروز بسیاری از شرکت‌ها، نه بر سر ارتقای فناوری و پژوهش، بلکه بر سر سهم بیشتر از ارز ارزان رقابت می‌کنند.

️ وقتی سود اصلی در شکاف نرخ ارز نهفته باشد، انگیزه سرمایه‌گذاری برای ارتقای خطوط تولید فروکش می‌کند. چراکه حتی اگر محصول از کیفیتی نازل‌تر برخوردار باشد یا فروش آن با محدودیت مواجه شود، تولیدکننده یا واردکننده همچنان می‌تواند از سود حاصل از ارز یارانه‌ای منتفع شود. این همان نقطه‌ای است که یک سیاست حمایتی، عملاً به ضدِ منطق حمایت از تولید تبدیل می‌شود.

️ فراتر از این، این سیاست پیامی ناامیدکننده به تولیدکنندگان واقعی می‌فرستد؛ همان‌هایی که ریشه‌های ساخت داخل را عمیق‌تر کرده و زنجیره ارزش را در کشور توسعه داده‌اند. شرکت‌هایی که وابستگی کمتری به واردات مواد اولیه دارند، از ارز ترجیحی سهم کمتری می‌برند؛ در حالی که بنگاه‌های وابسته‌تر به واردات، از یارانه ارزی بیشتری برخوردار می‌شوند. این، وارونگی کامل منطق صنعتی‌سازی است: هرچه وابسته‌تر باشی، بیشتر منتفع می‌شوی.

️ اهمیت این مسئله در شرایطی که کشور با وضعیت‌های بحرانی و حتی جنگی روبه‌روست، دوچندان می‌شود. در چنین شرایطی، تولید داخل، تاب‌آوری صنعتی و کاهش وابستگی به واردات دیگر فقط یک مزیت اقتصادی نیست، بلکه به یک ضرورت راهبردی بدل می‌شود. با این حال، سیاست ارز ترجیحی دقیقاً در خلاف این مسیر عمل می‌کند: به‌جای آنکه مزیت را به تولیدکننده داخلیِ کم‌وابسته بدهد، رانت را به واردکننده یا به بنگاهِ واردات‌محور می‌رساند و رقابت را از میدان کیفیت و خوداتکایی، به میدان دسترسی به ارز ترجیحی منتقل می‌کند. نتیجه آن است که در بزنگاه‌هایی که باید زیرساخت تولید ملی تقویت شود، انگیزه‌ها به سمت وابستگی بیشتر و بهره‌برداری از رانت منحرف می‌شود؛ و این، آثار منفی این سیاست را در شرایط بحرانی به‌مراتب شدیدتر می‌کند.

در چنین بستری، توسعه فناوری‌های پیشرفته، مانند داروهای بیولوژیک، یا تعمیق ظرفیت تولید ماده مؤثره داخلی، جذابیت اقتصادی خود را از دست می‌دهد. سرمایه، به‌جای آنکه به سمت تعمیق تولید و خودکفایی حرکت کند، در مسیر فعالیت‌های کم‌ریسک و متکی بر رانت به جریان می‌افتد. سیاست ارزی‌ای که قرار بود پرچمدار حمایت از تولید باشد، در عمل به تضعیف رقابت‌پذیری، تشویق وابستگی و خاموش‌شدن چراغ نوآوری انجامیده است. #ارز_ترجیحی #صنعت_دارو

️ کانال اطلاع رسانی مرکز طراحی حکمرانی نرم سامان