فردا دوشنبه ۲۷مهر رونمایی از کتاب «فرهنگ، مدرسهای که زندگی شد» نوشته دوست معلم و نویسنده، آقای علی تفکری برگزار میشود.وی در کانال خود متن زیر را منتشر نموده:«با افتخار شما را به آیین رونمایی و تولد کتاب «فرهنگ، مدرسهای که زندگی شد»، دعوت میکنم؛ روایتی از یک دهه مدیریت اینجانب در سالهای پایانی خدمت و هزاران تجربه زیسته در دبیرستان فرهنگ.»
(مدارس فرهنگ، مدارس دولتی ویژه علاقمندان رشته علوم انسانی در مقطع متوسطه است.)
۱۹۷
۱۸:۳۰
مرتضی نظری
*
نقدنگاشت _ ۲۱ مدرسه؛ فراتر از آموزش
چرا «مشاوره فلهای» میتوان* د به جای درمان، خودش به یک بحران تبدیل شود؟
مرتضی آسمانی دکترای زبانشناسی، معلم
یادداشت جناب آقای مسعود حیدری معینی با عنوان «مدرسه؛ فراتر از آموزش» بر ضرورت توجه جدیتر به سلامت روانی، اجتماعی و تربیتی دانشآموزان و تقویت حضور روانشناسان و مشاوران در مدارس تأکید دارد. اصل این دغدغه، بهویژه پس از تجربه آموزش غیرحضوری در دوران کرونا، شایسته توجه است. اما آنچه در این میان نادیده گرفته میشود، کیفیت، صلاحیت و زیرساختهای ورود این نیروهاست. نگرانی اصلی این است که «مشاوره فلهای» بدون الزامات تخصصی، خود به یک بحران جدید در نظام آموزش و پرورش تبدیل شود.
تجربهای که نباید تکرار شود
نگاهی به تاریخ استخدامهای آموزش و پرورش نشان میدهد که این نهاد همواره با کمبود نیرو دستوپنجه نرم کرده و گاه برای رفع آن، از معیارهای تخصصی عبور کرده است. در دوران آغاز سیستم ۶-۳-۳، بسیاری از دبیران مقطع متوسطه حاضر به تدریس در مقطع ابتدایی نشدند. نتیجه چه شد؟ در تهران، بسیاری از نیروهای اداری و رانندگان، بدون طی هیچ دوره تربیت معلمی، به عنوان معلم پایه ششم منصوب شدند. در سالهای بعد نیز به بهانههای مختلف، نیروهایی از حوزههای غیرمرتبط بدون هیچ ارزیابی علمی و آموزشی وارد کلاس درس شدند. اینکه فردی در حرفه خود ارزشمند باشد، به معنای صلاحیت او برای معلمی نیست.
آمارها چه میگویند؟
آقای حیدری معینی به درستی بر لزوم تبدیل غربالگری به مداخله تأکید کردهاند، اما آمار رسمی نشان میدهد این زنجیره در عمل ناقص است:
• پوشش غربالگری گسترده است: در سال گذشته حدود ۸ میلیون دانشآموز غربالگری شدند و امسال این عدد به بیش از ۱۴ میلیون دانشآموز رسیده که معادل حدود ۹۰ درصد جامعه هدف است.
• اما کمبود مشاور فاجعهبار است: در حال حاضر بین ۱۴ تا ۱۸ هزار مشاور در مدارس فعالند، در حالی که نظام آموزشی به حدود ۳۰ هزار مشاور نیاز دارد. بر اساس شاخص برنامه هفتم توسعه، حدود ۱۵ هزار مشاور کمبود داریم و ۳۰ درصد مدارس حتی یک مشاور ثابت ندارند.
نتیجه روشن است: دانشآموزی که در غربالگری نیازمند حمایت تشخیص داده میشود، در نبود مشاور کافی، عملاً به حال خود رها میشود. غربالگری بدون مداخله، نه تنها فایدهای ندارد، بلکه میتواند به اعتماد دانشآموز و خانواده به نظام آموزشی آسیب بزند.
رفتار نامطلوب؛ مسئلهای تربیتی یا نشانهای از یک مشکل پیچیدهتر؟
فرض کنیم دانشآموزی پرخاشگری میکند، از قوانین مدرسه سرپیچی میکند، از جمع همسالان فاصله میگیرد یا انگیزه تحصیلی خود را از دست میدهد. این رفتارها ممکن است به دلایل متفاوتی شکل گرفته باشند: تعارضهای خانوادگی، اضطراب، دشواری در تنظیم هیجان، تجربه طردشدگی، فشار همسالان، مشکلات یادگیری یا مجموعهای از عوامل دیگر.
اگر رفتار دانشآموز صرفاً به بیانضباطی یا ضعف اخلاقی نسبت داده شود، ممکن است مداخلهای انتخاب شود که با علت واقعی مشکل تناسب ندارد. در مقابل، اگر هر رفتار نامطلوبی نیز به اختلال روانشناختی نسبت داده شود، از مسئولیت تربیتی مدرسه غفلت خواهیم کرد. راه درست، نه اخلاقیسازی همه مشکلات است و نه روانشناختیکردن همه رفتارها؛ بلکه بررسی چندجانبه رفتار و انتخاب مداخله متناسب با شواهد و نیازهای دانشآموز است.
تجربه جهانی: چه کاری درست است؟
کشورهای توسعهیافته نیز پس از کرونا با بحران سلامت روان دانشآموزان مواجه شدند، اما راهحل را در استخدام انبوه مشاوران بدون آموزش ندیدند. رویکرد آنها بر سه پایه استوار بود:
1. توانمندسازی معلمان به عنوان خط اول شناسایی: در اکثر کشورهای OECD، آموزش سلامت روان به معلمان اجباری است. برنامههایی مانند «کمکهای اولیه سلامت روان» (MHFA) به معلمان میآموزد چگونه نشانههای اولیه افسردگی، اضطراب و trauma را تشخیص دهند و چه زمانی باید دانشآموز را به متخصص ارجاع دهند.
2. توسعه برنامههای یادگیری اجتماعی-عاطفی (SEL): یونسکو و یونیسف برنامههایی را ترویج میکنند که مهارتهای اجتماعی-عاطفی را به عنوان بخشی از برنامه درسی عادی مدرسه آموزش میدهند. یونیسف، یونسکو و سازمان جهانی بهداشت پنج ستون اساسی برای ارتقای سلامت روان در مدارس معرفی کردهاند: ایجاد محیط یادگیری حمایتگر، دسترسی به خدمات سلامت روان، حمایت از بهزیستی معلمان، تقویت همکاری بینبخشی و پایش و ارزیابی مستمر.
3. ایجاد نظام ارجاع حرفهای: در مدلهای موفق، مشاور مدرسه نقش «مدیر پرونده» را دارد: او دانشآموز را شناسایی میکند، ارزیابی اولیه انجام میدهد، در صورت نیاز به روانشناس بالینی ارجاع میدهد و پیگیری میکند که مداخله واقعاً انجام شده است.
صلاحیت حرفهای مشاوران: شکاف اصلی
نکته دیگری که نباید نادیده گرفت، نقش سازمان نظام روانشناسی و مشاوره است....
مدرسه به مشاور نیاز دارد؛ اما نه «مشاوره فلهای»
پاسخی علمی به نقدی درباره ضرورت حضور مشاوران و روانشناسان در مدارس
روبیکا |بله |ایتا | تلگرام | [اینستاگرام](https://www.instagram.com/mortezanazari_ed)*
۲۷۲
۹:۱۱
روبیکا |بله |ایتا | تلگرام | [اینستاگرام](https://www.instagram.com/mortezanazari_ed)*
۶۶۶
۱۶:۳۶
۶۶۶
۱۶:۳۶
روبیکا | بله | ایتا | تلگرام | [اینستاگرام](https://www.instagram.com/mortezanazari_ed)*
۲۰۴
۱۲:۱۸
روبیکا | بله | ایتا | تلگرام | [اینستاگرام](https://www.instagram.com/mortezanazari_ed)*
۲۵۲
۱۱:۲۹
۲۵۸
۱۶:۴۰
۱۷۹
۱۷:۱۲
بچههای مردم، امانت نزد ما هستند نه ابزار تشریفات!
ذوقزدگی معاون آموزش ابتدایی از استقبال دانشآموزان در فرودگاه از وی
۱۳۷
۷:۴۰
۵۶۶
۱۴:۳۸