ن
خلاصه نکات مبحث چهارمپارت چهارم ضوابط مشاعات، پلکان و ایمنی دسترسی
مشاعات ساختمان، رگهای حیاتی آن هستند. مبحث ۴ نگاه سختگیرانهای به مسیرهای خروج و تردد دارد، زیرا در شرایط بحرانی (مثل آتشسوزی یا زلزله)، این فضاها تنها راه نجات ساکنین هستند. هرگونه مانع، تنگی معبر یا طراحی غیراصولی در این بخش، مستقیماً جان انسانها را تهدید میکند.
۱. ضوابط دقیق راهپله (Staircase)
راهپله قلب ارتباطی طبقات است و باید به گونهای طراحی شود که عبور از آن برای تمام سنین ایمن و راحت باشد.
ابعاد پله:
عرض مفید پله: در ساختمانهای مسکونی معمولی، عرض مفید راهپله (فاصله دیوار تا نرده یا دیوار تا دیوار) نباید کمتر از ۱.۱۰ متر باشد. (در ساختمانهای تکواحدی کوچک گاهی ۰.۹۰ متر با شرایط خاص پذیرفته میشود، اما استاندارد ۱.۱۰ متر است).
ارتفاع پله (Riser): حداکثر ارتفاع مجاز هر پله ۱۸ سانتیمتر است (در عمل مهندسی برای راحتی بیشتر ۱۷ سانتیمتر توصیه میشود).
کف پله (Tread): حداقل اندازه کف پله باید ۳۰ سانتیمتر باشد. (اگر کف پله کمتر باشد، احتمال سقوط در هنگام پایین آمدن به شدت افزایش مییابد).
پاگرد (Landing):
در پاگردهای چرخشی و استراحت، عرض پاگرد نباید از عرض پله کمتر باشد (حداقل ۱.۱۰ متر).
وجود اختلاف سطح یا پله در داخل پاگرد اکیداً ممنوع است؛ سطح پاگرد باید کاملاً تراز باشد.
سرگیر (Headroom):
ارتفاع آزاد عمودی از لبه هر پله تا سقف بالای سر آن، در تمام طول مسیر پله باید حداقل ۲.۰۵ متر باشد تا سر افراد با سقف برخورد نکند.
۲. ضوابط جانپناه و نردههای حفاظتی (Guardrails)
سقوط از ارتفاع، یکی از خطرات اصلی در مشاعات است. مبحث ۴ ضوابط سختگیرانهای برای نردهها (چه در راهپله و چه در بالکنها) دارد:
ارتفاع جانپناه:
در سطوح شیبدار (راهپله): حداقل ۰.۹۰ متر از لبه پله.
در سطوح صاف (تراس، بالکن و بام): حداقل ۱.۱۰ متر از کف تمام شده.
چشمههای نرده (خطر گیر کردن کودک):
فاصله بین اجزای عمودی نردهها نباید بیشتر از ۱۱ سانتیمتر باشد. این قانون حیاتی برای جلوگیری از عبور سر کودکان خردسال وضع شده است.
طرح نرده نباید به صورت «نردبانی» (افقی) باشد که کودکان بتوانند از آن بالا بروند. اجزا باید ترجیحاً عمودی باشند.
۳. ضوابط راهروها و ورودیها (Corridors & Entrances)
عرض راهروها:
عرض راهروهای ارتباطی داخلی که به درب واحدها منتهی میشوند، نباید کمتر از ۱.۴۰ متر باشد (برای امکان چرخش برانکارد در مواقع اورژانسی و حمل اثاثیه).
طول راهرو نباید بیش از حد مجاز باشد که فرار را دشوار کند.
دربهای ورودی:
عرض مفید بازشوی درب ورودی ساختمان (لابی) و درب ورودی آپارتمانها باید حداقل ۰.۹۰ متر تا ۱.۰۰ متر باشد.
دربهای خروج اضطراری (دودبند) باید حتماً به سمت بیرون (مسیر خروج) باز شوند.
۴. ضوابط دربهای دودبند (Smoke-stop Doors)
یکی از الزامات جدی سالهای اخیر که با همکاری آتشنشانی و مقررات ملی اعمال میشود، جداسازی باکس راهپله از راهروهای طبقات است.
در ساختمانهای بالای ۳ طبقه (یا طبق ضوابط خاص آتشنشانی منطقه)، نصب دربهای مقاوم در برابر حریق و دودبند در ورودی باکس پله هر طبقه الزامی است.
این دربها مانع نفوذ دود ناشی از آتشسوزی به داخل راهپله (که تنها مسیر فرار است) میشوند.
۵. الزامات آسانسور در کنار پله
هرچند جزئیات فنی آسانسور در مبحث ۱۵ است، اما مبحث ۴ از نظر معماری تأکید دارد که:
آسانسور نباید در میان چشمه پله (وید وسط پله) قرار گیرد، مگر اینکه دیوارهای دوربند مقاوم در برابر آتش داشته باشد.
فاصله درب آسانسور تا درب ورودی واحدها یا پلهها باید به اندازهای باشد که یک فضای انتظار (Lobby) مناسب (حداقل ۱.۵ متر) ایجاد شود و تداخلی در مسیر رفت و آمد ایجاد نکند.
نکته اجرایی و حقوقی:
در زمان اجرای راهپله، ضخامت سنگکاری کف و دیوارهها را در نظر بگیرید. بسیاری از سازندگان، عرض ۱.۱۰ متر را در مرحله سفتکاری (آجرچینی) رعایت میکنند، اما پس از نازککاری (سنگ و گچ)، عرض مفید به ۱.۰۰ متر کاهش مییابد که تخلف محسوب شده و دریافت پایانکار را با مشکل مواجه میکند. عرض ۱.۱۰ متر، عرض تمام شده و قابل استفاده است
+پارت اول
+پارت دوم
+پارت سوم
+پارت چهارم
+پارت آخر
۲