اساس
هندسه آیات جهاد و دلالتهای آن در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران
#قسمت_اول
از «سَلم» تا «نقض عهد»؛ بازخوانی سیاقی آیه ٦١ انفال
آیا آیه ٦١ سوره انفال، قاعدهای مطلق برای #پذیرش_صلح با دشمن است؛ به گونهای که حتی اگر طرف مقابل سابقه جنگ، پیمانشکنی و #نقض مکرر عهد داشته باشد، صرف درخواست دوباره او برای صلح، پذیرش آن را لازم یا دستکم مجاز سازد؟ این، برداشتی است که گاه از این آیه ارائه میشود؛ اما به نظر میرسد این برداشت، بیش از آنکه محصول خود آیه باشد، نتیجه قرائت منفصل آن و غفلت از نسبتش با مجموعه آیات همسیاق است. در خود آیه، واژه «السَّلْم» به کار رفته، نه «صلح» به معنای خاص فقهی و سیاسی آن. هرچند بسیاری از لغویان و مفسران، تفاوت ماهوی میان این دو واژه را نپذیرفتهاند [۱]
برخی مفسران معاصر، از جمله آیتالله جوادی آملی، بر تفاوت دلالی آن دو توجه دادهاند.[٢] با این حال، تحلیل حاضر متوقف بر پذیرش این تفکیک نیست؛ زیرا حتی با صرفنظر از آن نیز، از جمع سیاقی آیات ٣٥ سوره محمد(ص)، ٣٩، ٥٨ و ٦١ سوره انفال، میتوان حدود دلالت آیه ٦١ را روشنتر دریافت.
آنچه در این نوشتار محل استدلال است، نسبت این آیات با یکدیگر و دلالت مجموع آنهاست، نه صرف تفاوت دو واژه. ازاینرو، این نوشتار مدعی اجماع تفسیری نیست، بلکه از استظهاری مبتنی بر جمع عرفی آیات و قرائن سیاقی دفاع میکند. حکم آیه ﴿وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ را #نمیتوان مستقل از آیات پیش و پس از آن تفسیر کرد. آیات پیشین، از یکسو مسلمانان را به آمادهسازی همه ظرفیتهای دفاعی فرمان میدهد: ﴿وَأَعِدُّوا لَهُم مَا اسْتَطَعْتُمْ مِن قُوَّةٍ...﴾ و از سوی دیگر، در صورت خوف از #خیانت، دستور #نبذ_عهد را صادر میکند: ﴿وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيَانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَىٰ سَوَاءٍ﴾ ازاینرو، آیه ٦١ را باید در امتداد همین آیات فهم کرد، نه بهصورت حکمی مستقل و بریده از سیاق.*[٣]*
بر این اساس، اگر دشمن بارها پیمان بسته و شکسته باشد، بهآسانی نمیتوان صرف اظهار تمایل مجدد او را مشمول اطلاق آیه ٦١ دانست؛ زیرا در این فرض، عنوان #ناقض_عهد موضوعیت پیدا میکند و آیه ٥٨، در صورت خوف متعارف از خیانت، قاعده «نبذ عهد» را پیش روی مسلمانان قرار میدهد. از این منظر، میان طرفی که در چارچوب اعتماد متقابل اظهار تمایل به سلم یا صلح میکند و طرفی که با سابقه نقض مکرر عهد دوباره چنین درخواستی را مطرح میکند، تفاوتی اساسی وجود دارد.
درباره نسبت آیات ٣٥ سوره محمد(ص) و ٦١ سوره انفال نیز دیدگاههای گوناگونی در میان مفسران مطرح شده است؛ از جمله قول به نسخ، جمع میان دو آیه بر پایه تفاوت میان «ابتدای دعوت به سلم» و «پذیرش آن»، و نیز جمع بر اساس شرایط و قرائن.[٤]
نوشتار حاضر، بدون ادعای انحصار در این برداشت، با تکیه بر سیاق، فضای نزول و جمع دلالی آیات، از استظهاری دفاع میکند که این آیات را اجزای یک نظام واحد در سیاست قرآنیِ جنگ، سلم، #صلح و #پیمان میداند. در این میان، تحلیل آیتالله جوادی آملی نیز به عنوان یکی از مؤیدات این برداشت مورد استفاده قرار گرفته است، نه یگانه مستند آن.
همچنین، هرچند گزارش قاطعی درباره شأن نزول اختصاصی آیه ٦١ در دست نیست، اما قرار گرفتن آن در بستر سوره انفال که در فضای پس از بدر و در میان آیاتی درباره تجهیز قوا، #بازدارندگی، #وفای_به_عهد و مقابله با خیانت نازل شده است [۵] دستکم این احتمال را تقویت میکند که حکم آیه، ناظر به شرایط واقعی موازنه قوا و مصالح جامعه اسلامی باشد، نه آنکه به عنوان قاعدهای مطلق و فارغ از همه قیود زمانی و موضوعی فهم شود.
️ادامه دارد... ◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇ همراه ما باشید...
@asaas_discourse
#قسمت_دوم
◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇همراه ما باشید...
۵۹۲
۶:۳۱
اساس
هندسه آيات جهاد و دلالتهای آن در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران
#قسمت_دوم
نظام سلسلهمراتبی غایت، قوت و ضعف؛ چارچوب نظری قرآن در مواجهه با دشمن
اگر آیه ٦١ سوره انفال بهتنهایی معیار نهایی در مسئله سلم و صلح نیست، این پرسش پیش میآید که سیاست قرآنی در مواجهه با دشمن بر چه #منطقی استوار است؟ برای پاسخ، باید آیه ٦١ را در کنار دو آیه کلیدی دیگر، یعنی آیه ٣٥ سوره محمد(ص) و آیه ٣٩ سوره انفال قرار داد. از جمع دلالی این آیات، میتوان نظامی #سلسلهمراتبی را در سیاست قرآنیِ جنگ و صلح استظهار کرد.
آیه ٣٥ سوره محمد(ص) صراحتاً میفرماید: ﴿فَلَا تَهِنُوا وَتَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَاللَّهُ مَعَكُمْ﴾ ظاهر آیه، مسلمانان را در فرض «برتری» از دعوت به سلم #نهی میکند. در تفسیر این آیه، دیدگاههای مختلفی مطرح شده است؛ برخی آن را صرفاً ناظر به ابتدای دعوت به سلم دانستهاند، برخی از نسخ سخن گفتهاند و گروهی نیز کوشیدهاند میان این آیه و آیه ٦١ سوره انفال جمع کنند.*[۶]*
با توجه به سیاق آیات، ارتباط این آیه با غایت جهاد و نیز نهی از «وهن»، میتوان گفت که در فرض برتری، اصل اولیه #استمرار_حرکت در مسیر تحقق غایت آیات جهاد است و گرایش به سلم، جز در موارد احراز مصلحتی روشن و استثنایی، با این قاعده سازگار نخواهد بود. ازاینرو، هرچند آیه به ظاهر از «دعوت به سلم» سخن میگوید، دلالت التزامی آن نیز مؤید این معناست که در فرض برتری، پذیرش سلم نیز #نمیتواند قاعده اولیه تلقی شود. بر همین اساس، اگر پس از وقوع مخاصمه، سخن از صلح به میان آید، به طریق اولی #نمیتوان آن را قاعدهای #مطلق و فارغ از سایر قیود و قرائن دانست.
در مقابل، آیه ٦١ سوره انفال امکان گرایش به سلم را پیشبینی میکند؛ اما این حکم را نیز نمیتوان جدا از مجموعه قرائن، آیات پیش و پس از آن و بهویژه آیه ٥٨ سوره انفال، به عنوان قاعدهای مطلق در همه شرایط تلقی کرد. ممکن است در اینجا به #صلح_حدیبیه استناد شود و گفته شود که پیامبر اکرم(ص) در شرایط #اقتدار نیز صلح را پذیرفتند. این استناد، برای اثبات اطلاق آیه ٦١ کافی نیست؛ زیرا افزون بر اختلافنظر درباره میزان برتری مسلمانان در آن مقطع، خود قرآن کریم در آیه ٢٥ سوره فتح، یکی از حکمتهای خودداری از درگیری را وجود مردان و زنان مؤمنی معرفی میکند که در مکه ناشناخته بودند و در صورت وقوع جنگ، در معرض آسیب قرار میگرفتند.[۷] ازاینرو، حتی اگر حدیبیه را صلحی در موضع قدرت بدانیم، نهایتاً بر وجود #مصلحتی_استثنایی دلالت خواهد داشت، نه بر اطلاق یک قاعده.
آیه ٣٩ سوره انفال نیز #افق_نهایی این منظومه را ترسیم میکند: ﴿وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ﴾. بر پایه این آیه، غایت، #رفع_فتنه و #حاکمیت دین الهی است. با کنار هم نهادن این سه آیه، میتوان نظامی سهلایه را استظهار کرد:
لایه نخست: {غایت} آیه ٣٩ سوره انفال، افق مطلوب حرکت جامعه اسلامی را ترسیم میکند و جهتگیری #کلان آیات جهاد را نشان میدهد. [۸]
لایه دوم: {رویکرد غالب در حالت قوت} آیه ٣٥ سوره محمد(ص)، در فرض برتری و فقدان مصلحت استثنایی، از گرایش ابتدایی به سلم نهی میکند و بر #استمرار حرکت در مسیر #تحقق آن غایت دلالت دارد.
لایه سوم: {حکم استثنایی} آیه ٦١ سوره انفال، در فرض وجود مقتضیات لازم و #احراز_مصلحت، گرایش به سلم را تجویز میکند؛ اما این حکم نیز در پرتو سایر آیات و قرائن فهم میشود، نه بهصورت منفصل و مطلق.
در این منظومه، عنصر «نقض عهد» نقشی #تعیینکننده مییابد. ناقض عهد، به دلیل تکرار #خیانت، وصفی عنوانی پیدا میکند که او را از وضعیت متعارف خارج میسازد. در چنین وضعیتی، ظنّ متعارف به خدعه و نیرنگ، موضوع آیه ٥٨ سوره انفال خواهد بود و ازاینرو، دشوار است صرف درخواست مجدد او برای صلح، بدون توجه به این عنوان، مشمول اطلاق آیه ٦١ دانسته شود.
بدینترتیب، از جمع این آیات، بیش از آنکه قاعدهای مطلق برای پذیرش صلح به دست آید، منظومهای #مبتنی_بر_غایت، #موازنه_قوا، #مصلحت و #وفای_به_عهد استظهار میشود؛ منظومهای که میتواند مبنایی برای بازخوانی اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی نیز باشد.
️ادامه دارد... ◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇ همراه ما باشید...
@asaas_discourse
#قسمت_سوم
◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇همراه ما باشید...
۵۴۸
۸:۳۰
اساس
هندسه آيات جهاد و دلالتهای آن در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران
#قسمت_سوم
اصول ۱۵۲ و ۱۵۴ قانون اساسی در پرتو هندسه آیات جهاد
اگر از مجموع آیات پیشگفته، هندسهای منسجم برای #سیاست_خارجی_قرآن استظهار شود، این پرسش مطرح میشود که نسبت این منظومه با اصول سیاست خارجی در #قانون_اساسی جمهوری اسلامی ایران چیست؟
اصل ۱۵۲ قانون اساسی مقرر میدارد: «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر اساس ... روابط صلحآمیز متقابل با دول غیرمتخاصم استوار است.» در نگاه نخست، ممکن است چنین برداشت شود که «روابط صلحآمیز» در این اصل، غایت و قاعدهای مطلق در سیاست خارجی جمهوری اسلامی است.
البته مقصود از استناد به #آیات_جهاد، سرایت مستقیم احکام ناظر به دولتهای متخاصم به دولتهای غیرمتخاصم نیست؛ زیرا موضوع این دو یکسان نیست. آنچه از آیات پیشگفته استفاده میشود، هندسهای کلان در سیاست خارجی قرآن است؛ هندسهای که در آن، سلم و صلح #غایت_بالذات نیستند، بلکه در چارچوب غایات عالیتر، مصلحت، موازنه قوا، وفای به عهد و مقابله با خیانت معنا پیدا میکنند. از این منظر، اصل ۱۵۲ نیز باید در پرتو مجموعه مبانی قانون اساسی و این هندسه تفسیری تفسیر شود، نه بهصورت اصلی مستقل و منفک از سایر مبانی.
از سوی دیگر، اصل ۱۵۴ قانون اساسی، جمهوری اسلامی را موظف به #حمایت از مبارزه #حقطلبانه_مستضعفان در برابر مستکبران میداند. نکته قابل توجه آن است که موضوع این اصل، اساساً در چارچوب تقسیم «دولتهای متخاصم و غیرمتخاصم» محدود نمیشود؛ زیرا حمایت از مستضعفان ممکن است نسبت به دولتها یا ملتهایی مطرح باشد که هیچگونه وضعیت تخاصم نظامی با جمهوری اسلامی ندارند. همین امر نشان میدهد که خود قانون اساسی نیز سیاست خارجی جمهوری اسلامی را صرفاً بر مدار روابط صلحآمیز با دولتهای غیرمتخاصم تنظیم نکرده، بلکه #اهداف و #تکالیف فراتری را نیز پیشبینی کرده است.
بر همین اساس، نسبت میان اصول ۱۵۲ و ۱۵۴ را باید در یک منظومه واحد فهم کرد. روابط صلحآمیز با دولتهای غیرمتخاصم، یکی از اصول سیاست خارجی است، اما در کنار آن، حمایت از جبهه حق، مبارزه با استکبار و دفاع از مستضعفان نیز از مبانی این سیاست به شمار میروند. بنابراین، هیچیک از این اصول را نمیتوان جدا از دیگری و بهصورت مطلق تفسیر کرد.
این برداشت، با #ادبیات_سیاسی_امام_خمینی(ره) نیز همخوانی دارد. ایشان در تبیین افق نهایی انقلاب اسلامی میفرمایند: «ما مىگوییم تا شرک و کفر هست، مبارزه هست و تا مبارزه هست، ما هستیم. ما بر سر شهر و مملکت با کسى دعوا نداریم، ما تصمیم داریم پرچم "لا اله الا الله" را بر قلل رفیع کرامت و بزرگوارى به اهتزاز درآوریم.» (_صحیفه امام، ج ۲۰، ص ۲۳۶_)
در این بیان، میدان مبارزه صرفاً با عنوان «دولت متخاصم» تعریف نمیشود، بلکه افقی فراتر، یعنی مقابله با شرک، کفر، استکبار و حمایت از جبهه حق ترسیم میشود؛ برداشتی که با غایت مذکور در آیه ۳۹ سوره انفال «وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ» نیز همخوانی دارد.
بر این اساس، به نظر میرسد اطلاق عبارت «روابط صلحآمیز متقابل با دول غیرمتخاصم» در اصل ۱۵۲ قانون اساسى، نیازمند تفسیری منطبق با مجموعه مبانی قانون اساسی و هندسه آیات جهاد است. در این نگاه، روابط صلحآمیز نه غایت نهایی سیاست خارجی، بلکه یکی از ابزارهای #تحقق اهداف کلان نظام اسلامی است و حدود و ثغور آن را موازنه قوا، وفای به عهد، مقابله با نقض عهد، حمایت از مستضعفان و در نهایت، غایت «رفع فتنه و حاکمیت دین الهی» تعیین میکند.
این بازخوانی، به معنای نفی اصل ۱۵۲ یا دعوت به تقابل دائمی با دولتها نیست؛ بلکه تلاشی است برای ارائه تفسیری منسجمتر از سیاست خارجی جمهوری اسلامی در پرتو #مجموع_آیات_قرآن و اصول قانون اساسی؛ تفسیری که در آن، هیچیک از اصول، منفصل از سایر مبانی و غایات نظام اسلامی فهم نمیشود.
" />
داوود شاهی دانشآموخته کارشناسی ارشد حقوق عمومی دانشگاه قم ◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇ همراه ما باشید... 
@asaas_discourse
۱۶۲
۸:۳۸
◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇همراه ما باشید...
۱۷۱
۸:۱۷
بازارسال شده از اساس
بر اساس اصل ۱۷۶ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، به منظور تأمین منافع ملی، پاسداری از انقلاب اسلامی و حفظ تمامیت ارضی و حاکمیت ملی کشور، شورایی به نام #شورای_عالی_امنیت_ملی به ریاست رئیسجمهور تشکیل میشود.
◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇همراه ما باشید...
۱
۱۱:۰۴
بررسی اجمالی نقش و جایگاه مجلس خبرگان قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران..pdf
۱۲۳.۵۳ کیلوبایت
◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇
همراه ما باشید...
@asaas_discourse
۱۳۵
۱۷:۰۷
تحریم تنها یکی از ابزارهای تقابل بنیادین با اهدافِ اساسِ ملت ایران است. اهرمی هوشمندانه که در کنار اهرمهای مکمل، توان القای ناصواب وجود تقابل بین آرمانهای انقلاب را دارد.
۱۰۲
۱۰:۲۲
ثانیاً، وجود پدیدههایی ضد آرمانهای انقلابی مانند وقوع فساد اقتصادی، اشرافیگری، فاصله طبقاتی، بیاخلاقیهای سیاسی، عملکرد ضعیف قضایی در برخورد با مفاسد، عدم پاسخگویی مسئولین، مهمترین عامل اتحاد علیه جنگ اقتصادی، یعنی باور به بقای ارزشها را با تردید مواجه میکند. حال بخشی از این قطعه پازل خارجی و بخشی از آن داخلی است که اگر در سطح کلان بتوان با پایبندی به شفافیت در برابر ملت، سطح آگاهیهای عمومی را بالا برد، نتیجه بهجای پشت کردن به آرمانهای اساسِ انقلاب، مطالبة حداکثری #تمام آنها برای پیروزی در شرایط تحریم خواهد بود. انقلاب نمیتواند بدون عنصر اساسی خود یعنی مردم، به اهداف دست یابد.
◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇همراه ما باشید...
۱۳۴
۱۰:۲۲
{لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ}
◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇
همراه ما باشید...
@asaas_discourse
۴۷۶
۱۶:۵۱
بعد از جنگ جهانی دوم، #سازمان_ملل با هدف تامین #صلح و #امنیت جهانی تاسیس گردید؛ ولی بر خلاف اهداف مترقی آن، در طول ۸ دهه فقط ابزاری در دست پیروز اصلی آن، یعنی ایالات متحده بوده است.
چنانچه چنین همگرایی و سازمانی، بر پایه رسالت الهی و وحیانی و حقیقتاً برای تامین صلح و عدالت جهانی پایه گذاری گردد، موجب تألیف قلوب مردم جهان از آیینهای مختلف و بر پایه وجدان و فطرت بشری خواهد بود.
ارجحیت ائتلاف بر پایه حکومت و #ولایت خدا بر حکومت و ولایت شیطان آمریکا، به مانند ترجیح "خرد جمعی بر سلاح کشتار جمعی" است.
لذا برای تحقق یک صلح و #عدالت_واقعی و پایدار، چاره ای جز تغییر از "سازمان ملل آمریکایی اسرائیلی" به یک "سازمان ملل عدالت محور" نداریم و در این راستا می توان از طرق مختلف مانند برگزاری کنفرانس یا نمایشگاه های بینالمللی و... تبیین و روشنگری نمود؛ از جمله، برگزاری نمایشگاه بین المللی" از بی اعتباری سازمان ملل آمریکایی_ اسرائیلی تا سازمان ملل عدالت محور"؛ و بجاست در محل جنایت آمریکا در #مدرسه_میناب برگزار گردد تا حقوق بشر طاغوت آمریکایی رسوا گردد.
◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇
همراه ما باشید...
@asaas_discourse
۷۴
۱۹:۰۲